Home

Προτάσεις για δωρεάν e-book

—από την Ελένη Κεχαγιόγλου—

Αργύρης Εφταλιώτης, Η Μαζώχτρα και άλλες ιστορίες. Ο Βουρκόλακας 

«Κ’ ένας νέος μέσα στους χίλιους να μας διαβάση, να μας νοιώση και να μας πονέση, κέρδος κι αυτό».

Ο Αργύρης Εφταλιώτης (Μόλυβος 1849-Αντίμπ 1923) από ανάγκη εγκατέλειψε το νησί του, όπου στα 17 του χρόνια είχε αναλάβει το ιδιωτικό σχολείο του πατέρα του Κωνσταντίνου Μιχαηλίδη, μετά τον αιφνίδιο θάνατό του. Ένας αδερφός της μητέρας του, Λενίσας Κεπέτζη, κάλεσε τον νεαρό Κλεάνθη Κωνσταντινίδη —όπως ήταν το πραγματικό του όνομα— στην Πόλη, και το 1868 τον έστειλε να εργαστεί στο Μάντσεστερ. Εκεί, έμελλε να γνωρίσει τον, επίσης αυτοδίδακτο, δημοτικιστή, και φίλο του Γιάννη Ψυχάρη, Αλέξανδρο Πάλλη (στον οποίο και θα αφιερώσει αργότερα το βιβλίο του Η Μαζώχτρα και άλλες ιστορίες. Ο Βουρκόλακας, 1900· είναι ο Αλέξανδρος στον οποίο απευθύνεται στην αρχή του βιβλίου αυτού).

Παντρεμένος από το 1881 με την Αμερικανίδα Ελισάβετ Γκράχαμ, το 1887 μετακομίζει στη Βομβάη, όπου μένει στο ίδιο σπίτι με τον μέντορά του Αλέξανδρο Πάλλη. Τέσσερα χρόνια αργότερα θα ταξιδέψουν μαζί στο Παρίσι, όπου θα γνωρίσει την ηγετική φυσιογνωμία του δημοτικισμού, Γιάννη Ψυχάρη, και θα συνδεθεί μαζί του με διά βίου φιλία, αλλά και θα αποτελέσουν οι τρεις τους (Ψυχάρης-Πάλλης-Εφταλιώτης) την τριανδρία του δημοτικισμού.

Μάλιστα, από το 1888, οπότε και εκδίδεται Το ταξίδι μου του Ψυχάρη, η βίβλος του δημοτικισμού, ο Εφταλιώτης θα αφιερώσει το πεζογραφικό του έργο στην προσπάθεια να καμφεί ο λογιωτατισμός, και στη λογοτεχνία να ανθίσει η γλώσσα του έθνους, δηλαδή του λαού. Και το 1901 (τη χρονιά που στην Αθήνα ξεσπούν βίαια επεισόδια στην Αθήνα για τη γλώσσα, τα περίφημα «Ευαγγελικά», επειδή η εφημερίδα Ακρόπολις δημοσιεύει τη μετάφραση της Αγίας Γραφής στη δημοτική από τον Αλέξανδρο Πάλλη, τη χρονιά που θα έχουμε στην Ελλάδα τους πρώτους νεκρούς για τη γλώσσα, καθώς θα ακολουθήσουν άλλα αιματηρά επεισόδια δύο χρόνια αργότερα, τα «Ορεστειακά», όταν το Εθνικό Θέατρο θα τολμήσει να επιλέξει για την Ορέστεια του Αισχύλου μετάφραση της τραγωδίας στη δημοτική· αλλά στα επεισόδια αυτά, καθώς και στο Γλωσσικό Ζήτημα γενικότερα, θα αναφερθούμε όταν προτείνουμε Ψυχάρη) ο Εφταλιώτης θα αφιερώσει στον Ψυχάρη το έργο με το οποίο επιχειρεί να εισαγάγει τη δημοτική και στην ιστοριογραφία, την Ιστορία της Ρωμιοσύνης, καθώς, όπως γράφει ο ίδιος, του αξίζει διότι «μας πέταξες τη μπόμπα της Αλήθειας. Ξέσπασε, ανάλαμψε, διασκορπίστηκε, χτύπησε, τσάκισε, χάλασε». Φαντάζομαι την απογοήτευσή τους, όταν, δέκα χρόνια αργότερα, ο Βενιζέλος, ύστερα από θυελλώδη συνεδρίαση στη Βουλή, ορίζει ως επίσημη γλώσσα του κράτους την καθαρεύουσα, υποταγμένος στους ισχυρούς συντηρητικούς κύκλους της εποχής και στην Εκκλησία.

Ο Αργύρης Εφταλιώτης πρωτοεμφανίστηκε στα Γράμματα το 1869, με μεταφράσεις ποιημάτων και με δικά του ποιήματα. Έως τις αρχές του 1870 υπέγραφε με το πραγματικό του όνομα. Το λογοτεχνικό του ψευδώνυμο το επέλεξε επειδή γεννήθηκε των Αγίων Αναργύρων (Αργύρης) και επειδή η αγαπημένη του παραλία στην πατρίδα του Μυτιλήνη ήταν η Εφταλού, όπου επιπλέον και ένα εκκλησάκι των Αγίων Αναργύρων (Εφταλιώτης). Η αναγνώρισή του ως συγγραφέα οφείλεται κατεξοχήν στα διηγήματά του (Νησιώτικες ιστορίες, 1894· Οι Φυλλάδες του Γεροδήμου, 1897· Η Μαζώχτρα και άλλες ιστορίες. Ο Βουρκόλακας, 1900), ο δε Ψυχάρης, ως προς την ηθογραφική δύναμη, τον είχε συγκρίνει με τον Ρώσο πεζογράφο Ιβάν Τουργκιένιεφ)· άλλωστε, το μοναδικό του μυθιστόρημα (Ο Μανόλης ο Ντελμπεντέρης) εκδόθηκε μετά το θάνατό του, στα Άπαντα που επιμελήθηκε ο Γ. Βαλέτας, σε τρεις τόμους (Α΄: 1952, Β΄: 1962, Γ΄: 1973). Μετά το θάνατό του, στα ίδια Άπαντα, δημοσιεύθηκε και η, κατά πολλούς, απολαυστικότερη μετάφραση στη δημοτική ελληνική γλώσσα της Οδύσσειας, η οποία όμως έμεινε ανολοκλήρωτη, καθώς δεν πρόφτασε να μεταφράσει τις τρεις τελευταίες ραψωδίες.

Ήδη από τα μέσα του 20ού αιώνα διηγήματα του Εφταλιώτη μεταφράστηκαν στα αγγλικά, τα γαλλικά, τα γερμανικά και τα ισπανικά.

Η συλλογή διηγημάτων του Η Μαζώχτρα και άλλες ιστορίες είναι μια συλλογή με κρητικές ιστορίες, που επιχειρεί να αποδώσει τα ήθη και τα πάθη της Κρήτης. Στο εκτενέστερο αφήγημα, Η Μαζώχτρα, αναπλάθει αφηγηματικά την ιστορία μιας κρητικής βεντέτας, που άκουσε από τον Αλέξανδρο Πάλλη (στον οποίο, όπως ήδη είπαμε, αφιερώνει το βιβλίο αυτό). Μια νεαρή κρητικοπούλα κούκλα, η Ασήμω, αρχοντικής καταγωγής πλην όμως όχι πια αρχοντοπούλα, γοητεύει με της ομορφιά της τα θέλγητρα τον Πανάγο που είναι αρχοντόπουλο και της υπόσχεται γάμο. Πλην όμως την υπόσχεσή του δεν την κρατά και εκθέτει φριχτά την Ασήμω στο μικρό χωριό. Αλλά εκείνη, δαιμονία, αποφασίζει να εκδικηθεί τον Πανάγο και σύμπασα την οικογένειά του και καταστρώνει ένα σατανικό σχέδιο στο οποίο εμπλέκονται και Χριστιανοί και Τούρκοι του νησιού…

Ο Λίνος Πολίτης, στην Ιστορία της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας (Μ.Ι.Ε.Τ. 1978, σελ. 213) αξιολογεί τη «Μαζώχτρα» ως ισάξια με δύο άλλα σπουδαία έργα της ίδιας εποχής: τη «Φόνισσα» του Παπαδιαμάντη και τον Ζητιάνο του Καρκαβίτσα. Ο δε σύγχρονος του Εφταλιώτη, Παλαμάς, επαινεί «την ηθογραφική αξία» του έργου.

Ο Βουρκόλακας (το θεατρικό έργο του Εφταλιώτη, που γράφτηκε το 1900 και πρωτοπαίχτηκε στη Βάρνα όπου υπήρχε ζωηρή ελληνική παροικία), κατά τον Γ. Δ. Παγανό (Η παλαιότερη πεζογραφία μας, Εκδόσεις Σοκόλη, χ.χ., τόμ. Η΄, σελ. 96) είναι η προσπάθεια του Εφταλιώτη να εισηγηθεί στο νεοελληνικό θέατρο έργα που θα αντλούν το περιεχόμενό τους από τη νεότερη ιστορία. Το «Δράμα», όπως το χαρακτηρίζει ο συγγραφέας του, αντλεί την έμπνευσή του από το «περιξάκουστο» «Τραγούδι του νεκρού αδελφού», ένα δημοτικό τραγούδι με πολλές παραλλαγές, του οποίου ο δραματικός μύθος έχει εμπνεύσει πολλούς ευρωπαίους συγγραφείς. Το τραγούδι αυτό, «αν και γνωστό σ’ Ανατολή και Δύση», όπως γράφει ο Εφταλιώτης, το τοποθετεί εν είδει Εισαγωγής στο έργο «για να ξέρη ο αναγνώστης τι να προσμένη».

Ο νεοελληνιστής Roderick Beaton, στην Εισαγωγή στη Νεότερη Ελληνική Λογοτεχνία (Νεφέλη 1989), δεν έχει να πει για τον Εφταλιώτη παρά μόνο ότι είναι ελάσσων και να τον αναφέρει, παρεμπιπτόντως, στο κεφάλαιό του για το Γλωσσικό Ζήτημα. Ο Αργύρης Εφταλιώτης, αφότου έφυγε από το χωριό του στη Μυτιλήνη, κατάφερε να έρθει μονάχα τρεις φορές στην Ελλάδα μέχρι το θάνατό του. Ας του δώσουμε μια ευκαιρία γνωριμίας. Στην επιστολή του προς τον Πάλλη στην αρχή του βιβλίου, όπου αναφέρεται και στον ήρωα του ψυχαρικού μυθιστορήματος Το όνειρο του Γιαννίρη (1897), γράφει:

«Θα το δη [ο Ρωμιός] — δε γίνεται — πως για να κάμη την όρεξή του πρέπει να δουλέψη, να σπάση το κεφάλι του, να φέρη τάξη μέσα στανακατεμένο μυαλό του, να ρίξη λίγο νερό απάνω στην κορωμένη του φαντασία [...]».

Το Project Gutenberg (Produced by Sophia Canoni) έχει αναπαραγάγει το κείμενο σε μονοτονικό σύστημα, διατηρώντας ωστόσο την ορθογραφία του πρωτοτύπου. Ο αναγνώστης, χάρη στην επιλογή της διατήρησης της ορθογραφίας του πρωτοτύπου (αν και δεν αναφέρεται ποια έκδοση του έργου έχει αναπαραχθεί) μπορεί να δει τις γλωσσικές επιλογές μιας κορυφαίας μορφής του δημοτικισμού, τις ορθογραφικές και γλωσσικές επιλογές του: λ.χ., συστηματικά ενοποιεί σε μία λέξη, τον αδύνατο τύπο της προσωπικής αντωνυμίας στον ενικό αριθμό (π.χ., σου: σούλεγε· του: τούλειψε, τα: τάχει κ.λπ.), το ίδιο τα «να» «θα» (π.χ., νάρθει, θαρπάξει) όπως και τα (εμπρόθετα και μη) άρθρα όταν η επόμενη λέξη αρχίζει από φωνήεν (π.χ, το: ταναπόφευκτο, στο: στανακατεμένο) — το ότι δεν ακολουθούνται τα προαναφερθέντα με συνέπεια οφείλεται προφανώς σε τυπογραφικό λάθος, είτε της έκδοσης που αναπαράχθηκε, είτε της πληκτρολόγησή της.

Άγιοι Ανάργυροι, Εφταλού. Δίπλα στην εκκλησία βρίσκεται ο τάφος του Αργύρη Εφταλιώτη.

About these ads

Υποβολή απάντησης

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

WordPress.com Logo

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Log Out / Αλλαγή )

Twitter picture

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Log Out / Αλλαγή )

Facebook photo

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Log Out / Αλλαγή )

Google+ photo

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Log Out / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s