Home

—του Robin Cembalest. Μετάφραση για το dimart: Αθηνά Μιχαλακέα— 

Επισκιασμένη από την επανάσταση, τις κυρώσεις κατά του Ιράν και τις απαρχαιωμένες αντιλήψεις για το Μοντέρνο, η δραστήρια μεταπολεμική καλλιτεχνική σχολή του Ιράν έρχεται και πάλι στο προσκήνιο.

Στον 20ό αιώνα, όλοι μιλούσαν για το πώς η Νέα Υόρκη υφάρπαξε τον τίτλο της πρωτεύουσας της σύγχρονης τέχνης από το Παρίσι. Σήμερα, οι curators στις Η.Π.Α. και την Ευρώπη ανταγωνίζονται και πάλι για την πρωτιά.

Εκθέσεις αυτή τη σεζόν στο MoMA και το Guggenheim εξερευνούν την ιαπωνική μεταπολεμική avant-garde. Στο Rubin, Ινδικός Μοντερνισμός, μέρος 3ο. Στη Μαδρίτη, το μουσείο Reina Sofia παρουσιάζει αφηρημένη τέχνη της Λατινικής Αμερικής από το ’30 ως το ’70, τμήμα μιας πολύπτυχης συνεργασίας με το Cinseros Foundation, που παρουσίασε μια διάλεξη πάνω στο Λατινοαμερικανικό Μοντερνισμό. Και αυτό το καλοκαίρι στο Λονδίνο, στην Tate Modern, θα εγκαινιαστεί μια ρετροσπεκτίβα του γεννημένου στο Σουδάν ζωγράφου Ibrahim El-Salahi· όλα αυτά εντάσσονται σε μια προσπάθεια για την παγκοσμιοποίηση της ιστορίας της τέχνης.

Όλο αυτό το διάστημα, το Ιράν παρέμενε ο άλλος «Άλλος Μοντερνισμός». Παρ’ όλο που το Ιράν συμμετείχε ενεργά στη συζήτηση αυτή κατά τη μεταπολεμική εποχή, όταν οι καλλιτέχνες του σπούδαζαν στο εξωτερικό, ταξίδευαν ελεύθερα, με την ελπίδα να εκθέσουν τα έργα στην πατρίδα τους, η Ισλαμική Επανάσταση μετατόπισε τη συζήτηση. Με εξαίρεση τη Grey Art Gallery του Πανεπιστημίου της Νέας Υόρκης, ο ιδρυτής της οποίας, Abby Weed Grey, μίσθωνε εκατοντάδες έργα Ιρανών καλλιτεχνών στις δεκαετίες του ’60 και του ’70, ελάχιστα ιδρύματα στις Ηνωμένες Πολιτείες τόλμησαν να εξερευνήσουν την πολυδιάστατη, υβριδιακή και ιδιοσυγκρασιακή παραγωγή του προ-Επαναστατικού Ιράν.

«Ήταν κάτι σαν τυφλό σημείο», λέει η Melissa Chiu, διευθύντρια του Asia Society Museum της Νέας Υόρκης, η οποία περιγράφει τη συγκεκριμένη περίοδο ως μεταβατική, επιδραστική και υπερεκτιμημένη. Το Σεπτέμβρη, το Μουσείο ελπίζει να αλλάξει τους συσχετισμούς με το “Iran Modern”, μια διεθνή περιοδική έκθεση στην οποία παρουσιάζονται περισσότερα από 100 έργα από τις δεκαετίες του ’50 ως του ’70. Με την επιμέλεια της Fereshteh Daftari και της Layla Diba, είναι η πιο φιλόδοξη έρευνα για την προ-Επαναστατική τέχνη στο Ιράν. Εκτεταμένη στους δύο ορόφους του Μουσείου, η έκθεση θα ερευνήσει τους τρόπους με τους οποίους αυτοί οι λιγότερο γνωστοί μοντερνιστές της Μέσης Ανατολής σφυρηλατούσαν τη δική τους εκδοχή μιας διεθνούς τεχνοτροπίας, δανειζόμενοι ελεύθερα από τις παραδόσεις της δυτικής τέχνης, ενώ με εφευρετικότητα εκσυγχρόνιζαν τη δική τους.

Ο πρώιμος ευρωπαϊκός μοντερνισμός επηρέασε σημαντικά τον Houshang Pezeshknia, που απεικόνισε με λαδομπογιά εργάτες στο νησί του Khark στο πορτραίτο του 1958.

Houshang Pezeshknia, Khark, 1958.BABAK PEZESHKNIA COLLECTION.

Houshang Pezeshknia, Khark, 1958.
BABAK PEZESHKNIA COLLECTION.

Με τις πολλαπλές τους ιδιότητες, με τη συνήθεια να αλλάζουν ρόλους (καλλιτέχνης, curator, ιμπρεσσάριος) και με την τάση να αντλούν από όλα τα στιλ, οι Ιρανοί μοντερνιστές φαίνεται να έχουν περισσότερα κοινά με τη σύγχρονη παγκόσμια avant-garde από ότι είχε η μυθική σχολή της Νέας Υόρκης.

Ο Marcos Grigorian, για παράδειγμα, ο γεννημένος στη Ρωσία ζωγράφος (και ηθοποιός), με σπουδές στη Ρώμη, διηύθυνε αρκετές γκαλερί στην Τεχεράνη στα τέλη της δεκαετίας του ’40 και τις αρχές της δεκαετίας του ’50, οργάνωσε την πρώτη Μπιενάλε στην Τεχεράνη το 1958, και εγκαινίασε την Universal Galleries στη Minneapolis στις αρχές της δεκαετίας του ’60. Όπως οι περισσότεροι Ιρανοί καλλιτέχνες, ανέπτυξε μια πρακτική παγκόσμια και τοπική συγχρόνως. Χρησιμοποιώντας ταπεινά υλικά, όπως άμμο και σμάλτο —το ίδιο έκαναν και οι Ευρωπαίοι, για παράδειγμα οι καλλιτέχνες της arte povera και  του Tàpies— δημιούργησε αφηρημένα έργα με υφή, που μπορούν να διαβαστούν και ως ερμηνεία της ερήμου.

Marcos Grigorian, Untitled, n.d.GREY ART GALLERY, NEW YORK UNIVERSITY ART COLLECTION. GIFT OF ABBY WEED GREY, G1927.570.

Marcos Grigorian, Untitled, n.d.
GREY ART GALLERY, NEW YORK UNIVERSITY ART COLLECTION. GIFT OF ABBY WEED GREY, G1927.570.

Οι τεχνικές και η εικονογραφία της ισλαμικής, προ-ισλαμικής και λαϊκής τέχνης αποτέλεσαν τροφή για τους Ιρανούς μοντερνιστές. Μωσαϊκά-καθρέφτες και ανεστραμμένα κάτοπτρα ενέπνευσαν την Monir Shahroudy Farmanfarmaian, που σπούδασε στο Cornell και στο Parsons, ανέπτυξε φιλία με τους εκπροσώπους του Αφηρημένου Εξπρεσιονισμού, μελέτησε με τον Milton Avery και συνεργάστηκε με τον Warhol.

Η επίσκεψή της στον ναό Shach Cheraq στο Shiraz, όπου πήγε με τον Robert Morris και την Marcia Hafif το 1966, ήταν καθοριστική για την Farmanfarmaian, η οποία σε αυτό το άτιτλο έργο της από τα μέσα της δεκαετίας του ’70, συγχέει σκόπιμα παραδοσιακές φόρμες με γεωμετρική και απτική αφαιρετικότητα.

Monir Shahroudy Farmanfarmaian, Untitled, c. 1975–1976.PRIVATE COLLECTION.

Monir Shahroudy Farmanfarmaian, Untitled, c. 1975–1976.
PRIVATE COLLECTION.

Η κλασική ζωγραφική σε μινιατούρες και η περσική καλλιγραφία αποτέλεσαν πρώτη ύλη για έναν αριθμό καλλιτεχνών που, με ένα μίγμα δέους και αυθάδειας, μεταμόρφωσαν παραδοσιακά, κομψά γράμματα σε χωρίς νόημα γραφή. Σε ένα έργο του 1982 από τον Faramarz Pilaram, οι γραμμές που μοιάζουν να χορεύουν είναι αυτό και μόνο — ποτέ δεν καταλήγουν σε αναγνώσιμο κείμενο.

Faramarz Pilaram, Untitled, 1982.HOUMAN M. SARSHAR COLLECTION, NEW YORK.

Faramarz Pilaram, Untitled, 1982.
HOUMAN M. SARSHAR COLLECTION, NEW YORK.

Το Τίποτα είναι το θέμα που απασχολούσε διά βίου τον Parviz Tanavoli, ο οποίος είχε ενσωματώσει στο έργο του από το 1964 τη λέξη Heech, που σημαίνει «ανυπαρξία» στα περσικά. Αυτό το γλυπτό του 1972, μπορεί να ιδωθεί ως χλεύη προς τις καλλιγραφικές αναζητήσεις τον καλλιτεχνών, ανούσιες – ή και όχι. «Το Heech παραμένει ανοιχτό στην ερμηνεία του», λέει η Daftari. «Μπορεί να ιδωθεί ως υπαρξιακή δήλωση ή ως πολιτική έκφραση που προσπαθεί να μειώσει τη μεγαλόστομη επίσημη ρητορική σε Τίποτα».

Αυτό είναι ένα από τα 80 έργα του καλλιτέχνη που αποκτήθηκαν από τον Abby Weed Grey, ο οποίος γνώρισε τον Tanavoli στη δεύτερη Μπιενάλε της Τεχεράνης και παρέμεινε για μεγάλο χρονικό διάστημα φίλος και πάτρωνάς του. Τα ιρανικά, ινδικά και τουρκικά εκθέματα αποτέλεσαν τη βάση της συλλογής της Grey Art Gallery.

Parviz Tanavoli, Heech (Nothing), 1972.GREY ART GALLERY, NEW YORK UNIVERSITY ART COLLECTION. GIFT OF ABBY WEED GREY, G1975.54.

Parviz Tanavoli, Heech (Nothing), 1972.
GREY ART GALLERY, NEW YORK UNIVERSITY ART COLLECTION. GIFT OF ABBY WEED GREY, G1975.54.

Με τις χορηγίες του Εθνικού Κληροδοτήματος για τις Τέχνες και του Dedalus Foundation, μεταξύ άλλων, το Asia Society διοργάνωνε περιοδικές εκθέσεις από δημόσιες και ιδιωτικές συλλογές της Ευρώπης, των Η.Π.Α. και της Μέσης Ανατολής –με εξαίρεση, φυσικά, το Ιράν.

Η προσπάθεια να παρακαμφθούν οι περιορισμοί εξαιτίας των κυρώσεων που επέβαλαν οι Η.Π.Α. στο Ιράν έγινε βασικό μέλημα των επιμελητών μουσείων, λέει η Diba, πρώην υπεύθυνη για την ισλαμική τέχνη στο Brooklyn Museum. Έπρεπε να δημιουργήσουν τη δική τους ιστορία, χωρίς κλασικά έργα από το Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης της Τεχεράνης και τις ιρανικές ιδιωτικές συλλογές.

Η Daftari, διοργανωτής της έκθεσης “Without Boundary: Seventeen Ways of Looking” όταν ήταν επιμελήτρια στο MoMA, παραπονιέται για την αρνητική επίδραση που έχουν οι κυρώσεις στη διάδοση της τέχνης. Πιστεύει πως διαφανέστεροι κανονισμοί του Υπουργείου Οικονομικών θα διευκόλυναν τη διαδικασία αίτησης για καλλιτεχνικά δάνεια.

«Βρήκα άκρως ενοχλητικό το γεγονός ότι οι κυρώσεις μπορούν να επηρεάσουν την παρουσίαση της ιρανικής τέχνης», σχολιάζει, επιμένοντας ότι είναι προσωπική της άποψη. «Οι κυρώσεις πλήττουν σοβαρά τον ιρανικό λαό ούτως ή άλλως, τώρα πλήττουν ακόμα και τη έκθεση ενός μουσείου για μια ιστορική περίοδο;»

Μεταξύ των σχετικά πιο πρόσφατων έργων της έκθεσης “Iran Modern” είναι ένα σχέδιο με μελάνι του Ardeshir Mohassess, ζωγράφου και γελοιογράφου, προς τιμήν του οποίου διοργανώθηκε το 2008 μια ρετροσπεκτίβα στο Asia Society,  με guest curators την Shirin Neshat και τον Nicky Nodjoumi, ιρανικής καταγωγής καλλιτέχνες που ζουν στις ΗΠΑ. Ο Mohasses, που αντιμετώπιζε κριτικά το καθεστώς του Σάχη, ζούσε στη Νέα Υόρκη το 1978, όταν έκανε το καλλιτεχνικό του σχόλιο πάνω στη νέα πραγματικότητα του Ιράν. Η Επανάσταση είχε αρχίσει, και η εποχή της ιρανικής avant-garde είχε τελειώσει.

Ardeshir Mohassess, Untitled, 1978.KATAYOUN BEGLARI-SCARLET AND PETER SCARLET COLLECTION.

Ardeshir Mohassess, Untitled, 1978.
KATAYOUN BEGLARI-SCARLET AND PETER SCARLET COLLECTION.

Δεν είχαν τελειώσει, όμως, οι καριέρες των καλλιτεχνών. Αρκετοί συμμετέχοντες στην έκθεση της Asia Society, που είχαν επιστρέψει από το εξωτερικό για να ζήσουν και να δημιουργήσουν στο Ιράν, εξακολουθούν να εκθέτουν τα έργα τους σε όλο τον κόσμο — συμπεριλαμβανομένου και του Μητροπολιτικού Μουσείου Σύγχρονης Τέχνης, όπου οι Farmanfarmaian και Tavoli συνεργάστηκαν τον προηγούμενο χρόνο σε μια μικρή περιοδική εγκατάσταση σχετικά με την ιρανική τέχνη, ανάμεσα στα εκθέματα της νέο-ισλαμικής τέχνης.

Ήταν ακόμη ένα σημάδι ότι τα παραδοσιακά στεγανά σπάνε. Μετά την έκθεση “Iran Modern”, είναι πιθανό να δούμε αυτούς τους μοντερνιστές της Μέσης Ανατολής —τόσο σύγχρονους σήμερα—, να απολαμβάνουν ενός είδους Αναγέννησης στη Δύση.

Πηγή: art news
Copyright 2013, ARTnews LLC, 48 West 38th St 9th FL NY NY 10018. All rights reserved.

About these ads

One thought on “Ένας άλλος μοντερνισμός: ιρανική avant-garde

  1. Παράθεμα: «Όλη αυτή τη βία, πώς την αντέχουμε;» | dimart

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

WordPress.com Logo

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Log Out / Αλλαγή )

Twitter picture

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Log Out / Αλλαγή )

Facebook photo

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Log Out / Αλλαγή )

Google+ photo

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Log Out / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s