Home

Στις 13 Νοεμβρίου 1968, το Yellow Submarine ξεκίνησε το ταξίδι του στις αμερικανικές κινηματογραφικές αίθουσες.

—του Josh Weinstein. Μετάφραση για το dim/art: Γιώργος Τσακνιάς—

Το Yellow Submarine είναι η πιο παλιά ανάμνηση που έχω. Ένα γεγονός κοσμοϊστορικό, συνταρακτικό. Αρχές της δεκαετίας του ’70 και με πήγαν να δω το έργο στη μεγάλη οθόνη. Μου πήρε το εξάχρονο μυαλό μου και είμαι απολύτως βέβαιος πως εξαιτίας του έκανα καριέρα στο animation. Χαίρομαι, πάντως, που οι γονείς μου με πήγαν να δω το Yellow Submarine και όχι το Κουρδιστό Πορτοκάλι.

Για τη δημιουργία της ταινίας έχουν γραφτεί μερικά εξαιρετικά βιβλία (συνιστώ ανεπιφύλαχτα το Inside the Yellow Submarine του Dr Robert Hieronimus), κι έτσι εγώ, αντί να πιάσω την ιστορία από την αρχή, προτιμώ να μιλήσω για το τι συνέβη αφότου το Yellow Submarine βγήκε στην επιφάνεια, το 1968, και τορπίλισε το παραδοσιακό animation. Γιατί, κατά τη γνώμη μου, το σύγχρονο animation γεννήθηκε από το Yellow Submarine.

Πριν από το Yellow Submarine, το animation ήταν ένας κόσμος γεμάτος ποντικάκια που φορούσαν γάντια και δεν είχαν προσωπικότητα και χαριτωμένα αρκουδάκια που έκλεβαν τα καλαθάκια του πικ νικ. Μόνον οι Fleischer brothers τη δεκαετία του ’30, με τα πρώιμα cartoon του Ποπάι, τόλμησαν να κάνουν περίεργα πράγματα, κι αυτά είναι ακόμη εν πολλοίς άγνωστα στο ευρύ κοινό. Μετά το Yellow Submarine, όμως, άλλαξε ο κόσμος. Το animation δεν ήταν πια μόνο για παιδιά. Ήταν σάτιρα, ήταν τέχνη και, πάνω απ’ όλα, ήταν ανατροπή.

Χωρίς το Yellow Submarine δεν θα είχαμε ούτε Simpsons, ούτε Futurama, ούτε South Park, ούτε Toy Story, ούτε Shrek. Δεν θα είχαμε κανένα animation που να μας κάνει να γελάμε με τα μούτρα μας, ενώ την ίδια στιγμή διασκεδάζουμε.

Μια δυο συγκεκριμένες αναφορές στους Simpsons: θυμάστε το επειδόσιο με τις  πιπεριές τσίλι, όπου ο Homer τρώει την «πιπεριά της παράνοιας» και αρχίζει να τριπάρει; Στην αρχή του τριπ, λοιπόν, βλέπουμε τον Homer να πλέει ανάμεσα σε κινούμενα, ολοζώντανα σύννεφα. Αφού είδα το script, είπα στον σκηνοθέτη: «Κάν’ το σαν τη σκηνή με τον George στην κορυφή του βουνού, από το Yellow Submarine. Την ξέρεις;» Φυσικά και την ήξερε. Ανήκει στη γενιά που μεγάλωσε λατρεύοντας αυτήν την ταινία.

Άλλο ένα παράδειγμα, από το επεισόδιο των Simpsons με τίτλο Last Exit to Springfield. Η Lisa πρέπει να βάλει σιδεράκια και ο ορθοδοντικός τής δίνει νάρκωση — Lisa in the sky (without diamonds). Η σκηνή είναι μια καταπληκτική παρωδία του Yellow Submarine. Μέτρησα πάνω από 20 ευθείες αναφορές στην ταινία.

Αυτή η ελαφρότητα, η έλλειψη σοβαροφάνειας, η απενεχοποιημένη προθυμία να κάνεις σαχλαμάρες — όλο αυτό ήταν τυπικό χαρακτηριστικό των Beatles. Υπήρχαν βεβαίως και άλλες επιδράσεις (οι ίδιοι οι Beatles τρελαίνονταν π.χ. για το The Goon Show και τον Edward Lear), νομίζω ωστόσο ότι η επίδραση των Beatles στη σύγχρονη κωμωδία είναι πολύ υποτιμημένη.

Είναι αδύνατον να μιλήσω για την κωμική πλευρά του Yellow Submarine, χωρίς να αναφερθώ σε κάποιον που δεν περιλαμβάνεται στα credits της ταινίας, σύμφωνα με πολλές μαρτυρίες, όμως, το χιούμορ της οφείλεται σε μεγάλο βαθμό σε αυτόν: ο Roger McGough, ποιητής από το Λίβερπουλ, ήταν επίσης αγαπημένος των Beatles. Σε κάποια φάση, ενώ προχωρούσε η παραγωγή, ο McGough κλήθηκε να ρίξει ένα χτένισμα στο σενάριο και να κάνει τους διαλόγους πιο φυσικούς και πιο λιβερπουλιανούς. Φαίνεται ότι πρόσθεσε αρκετά (και πολύ καλά) αστεία και λογοπαίγνια, τόσο χαρακτηριστικά του στιλ των Beatles.

Θέλω να πω μερικά πράγματα για το κείμενο — για τις λέξεις. Ουδέποτε υπήρξε σενάριο πλήρες και εξαντλητικά λεπτομερές και φαίνεται ότι αρκετά πράγματα γράφονταν επί τόπου, την ώρα της δημιουργίας της ταινίας. Το γεγονός αυτό είναι ένας από τους λόγους που το Yellow Submarine διακρίνεται για αυτή τη συνειρμική ροή στο ρυθμό, για αυτήν την ονειρική αίσθηση — ταυτόχρονα, είναι ένα καλό μάθημα για πιο εγκεφαλικούς συγγραφείς, όπως εγώ. Οι λέξεις δεν προφέρονται απλώς, αλλά συχνά εμφανίζονται και στην οθόνη. Ας πούμε σε εκείνη την απίστευτη σκηνή του  When I’m Sixty-Four, όπου φράσεις και αριθμοί ζωντανεύουν. Ή όλες τις φορές που οι λέξεις ΑΓΑΠΗ, ΞΕΡΩ, ΟΚ και άλλες εμφανίζονται ως μνημεία στην Pepperland. Οι καλλιτέχνες που δημιούργησαν το Yellow Submarine λάτρευαν τις λέξεις και τους αριθμούς ως τέχνη. Δεν ήταν οι πρώτοι, ωστόσο η δουλειά τους επηρέασε γενιές και γενιές graphic designers.

Το Yellow Submarine είναι ένα ενενηντάλεπτο έργο τέχνης. Υπό την καθοδήγηση των πρωτοπόρων  Heinz Edelmann (designer) και George Dunning (σκηνοθέτη), μια ομάδα νέων και άσημων, ως επί το πλείστον, καλλιτεχνών κλείστηκε επί σχεδόν ένα χρόνο σε κάτι θλιβερά γραφεία στο Σόχο και δούλεψε με μπάτζετ κάτω από ένα εκατομμύριο δολάρια. Κάποιες από τις σκηνές της ταινίας, όπως η  Eleanor Rigby (στην οποία, παρεμπιπτόντως, μπορεί κανείς να δει μερικούς από αυτούς τους άσημους καλλιτέχνες) και η Lucy in the Sky with Diamonds που αποτελούν αριστουργήματα της pop art, εξίσου συγκλονιστικά με οποιοδήποτε αριστούργημα του Warhol ή του Picasso.

Οι καλλιτέχνες και οι σκηνοθέτες επινόησαν τεχνικές που δεν είχαν χρησιμοποιηθεί ως τότε, ούτε και ξαναχρησιμοποιήθηκαν έκτοτε και εκμεταλλεύτηκαν μέσα και υλικά που κανείς δεν είχε σκεφτεί να ενσωματώσει σε animation. Η σκηνή όπου το υποβρύχιο αποπλέει από την αποβάθρα και ταξιδεύει με ταχύτητα ανάμεσα σε ένα σωρό σκηνικά που ζωντανεύουν, μεταξύ των οποίων ένα πάρκο όπου το άγαλμα ενός ένστολου καβαλάρη χαιρετά, φέρνοντας το χέρι στο καπέλο, όλο αυτό λοιπόν το έφτιαξαν χρησιμοποιώντας καρτ ποστάλ. Αν καθίσει κανείς και δει τη σκηνή καρέ-καρέ, παγώνοντας την εικόνα, θα καταλάβει μερικά από τα ιδιοφυή κόλπα που επινόησαν οι δημιουργοί του Yellow Submarine.

Πώς έγινε όλο αυτό λοιπόν; Εδώ πρέπει αναγκαστικά να αναφερθώ, έστω και επιγραμματικά, στην ιστορία της ταινίας, διότι πρόκειται για ένα σημαντικό μάθημα για το πώς δημιουργούνται τα σημαντικά και πρωτοπόρα έργα. Έτσι δημιουργήθηκαν και οι Simpsons, έτσι δημιουργήθηκε και το Yellow Submarine. Το μάθημα λέει να εμπιστεύεσαι καλλιτέχνες και να τους αφήνεις να κάνουν αυτό που γουστάρουν. Λέει επίσης δεν-έχω-ιδέα-τι-διάολο-κάνουν-αυτοί-οι-χίππηδες-στο-Σόχο-αλλά-παίζει-και-το-όνομα-των-Beatles-μέσα-άρα-μάλλον-θα-βγάλουμε-φράγκα. Από ό,τι κατάλαβα από αυτά που διάβασα, η πίεση στους συντελεστές της ταινίας προερχόταν από την επιθυμία τους να μην απογοητεύσουν τους Beatles, γιατί τους αγαπούσαν πάρα πολύ, τόσο τους ίδιους όσο και τη μουσική τους. Τι ωραία που είναι να δουλεύεις κάτω από αυτού του είδους την πίεση!

Έχω επίσης την ενύπωση, πως η King Features —η εταιρία που έκανε την παραγωγή της ταινίας— δεν είχε την παραμικρή ιδέα για το τι επρόκειτο να παραλάβει. Νομίζω πως ούτε οι Beatles είχαν. Όταν ξεκίνησε η παραγωγή, το μόνο που ήξερα οι Beatles ήταν εκείνο το φρικαλέο cartoon από τα μέσα της δεκαετίας του ’60 — ξέρετε,
εκείνο που τους έδειχνε με τεράστιες κεφάλες πάνω σε κάτι μικροσκοπικά σώματα. Το μισούσαν εκείνο το cartoon, γι’ αυτό και είχαν ένα φόβο για αυτό που ετοιμαζόταν. Μόνον όταν επισκέφτηκαν τα στούντιο και είδαν τι γινόταν άρχισαν να ασχολούνται — πάντως δεν έδωσαν τις φωνές τους στους χαρακτήρες τους στην ταινία, κάτι που εγώ ανακάλυψα χρόνια αργότερα με τρόμο.

Το Yellow Submarine έγινε με μικρό μπάτζετ. Σε πάμπολλες περιπτώσεις, οι δημιουργοί του δεν είχαν ούτε τα λεφτά ούτε τον χρόνο να κάνουν κάτι ψαγμένο με τον εύκολο τρόπο, κι έτσι αναγκάστηκαν να επινοήσουν νέες τεχνικές. Δεν νομίζω ότι, αν έχεις στη διάθεσή σου δισεκατομμύρια και όλο το χρόνο του κόσμου, θα δημιουργήσεις  μεγάλη τέχνη. Και σίγουρα θα δυσκολευτείς να τη σερβίρεις σε αυτόνπου σου έδωσε τα δισεκατομμύρια. Πλάκα δεν έχει; Σε έναν ιδανικό κόσμο δεν θα είχες αυτό το είδος της πίεσης που οδηγεί στην μεγάλη τέχνη. Κι όμως, το Yellow Submarine είναι μια ταινία για το πώς να φτιάξεις έναν ιδανικό κόσμο. Και είναι ένα από τα μεγαλύτερα αριστουργήματα της σύγχρονης τέχνης.

Πηγή: The Guardian
* O Josh Weinstein είναι πρώην παραγωγός των Simpsons και νυν συμπαραγωγός του Futurama.

* * *

Εδώ άλλες επετειακές αναρτήσεις του dim/art

Το dim/art στο facebook

Το dim/art στο twitter

instagram-logo

img_logo_bluebg_2x

4 thoughts on “To Yellow Submarine και το σύγχρονο animation

  1. Παράθεμα: Yellow Submarine | dimart

  2. Παράθεμα: 13 πράγματα που ίσως δεν ξέρετε για τον Ποπάι | dimart

  3. Παράθεμα: To Yellow Submarine και το σύγχρονο animation | Μεταρρύθμιση

  4. Παράθεμα: To Yellow Submarine και το σύγχρονο animation | Μεταρρύθμιση

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s