Σπονδή στην ανθρώπινη περιπέτεια

—της Μαρίας Κατσουνάκη—

Nagisa600Συμβαίνει συχνά με τους θανάτους μεγάλων δημιουργών, να νομίζεις ότι αποτελούν μέρος της ζωής σου, είτε τους είχες συναντήσει ενόσω ζούσαν είτε όχι. Είτε είχες στενή επαφή με το έργο τους είτε όχι. Σαν να πρόκειται για απώλεια συγγενούς· θρηνείς περισσότερο απ’ ό,τι ένα πρόσωπο του οικείου περιβάλλοντός σου. Ισως γιατί υπήρξαν «συνομιλητές» σε σκέψεις και σε πένθη, είχαν μοιραστεί ώρες σιωπής, περισυλλογής, απόσυρσης, μοναξιάς.

Κάπως έτσι νιώθει μια γενιά κινηματογραφόφιλων με τον Ιάπωνα σκηνοθέτη Ναγκίσα Όσιμα, ο οποίος πέθανε την περασμένη Τρίτη, φίλο και συνοδοιπόρο του Θόδωρου Αγγελόπουλου, που χάθηκε σε τροχαίο πριν από ένα χρόνο (24 Ιανουαρίου). Ο καθένας έχει το δικό του μερίδιο στην αισθητική μας διαμόρφωση. Μικρότερο, μεγαλύτερο, δεν είναι η ώρα της σφυγμομέτρησης, αλλά του αποχωρισμού δύο ανθρώπων από τους τελευταίους της «ράτσας» των δημιουργών που αντιμετώπιζαν το σινεμά σαν τελετή. Ή μήπως σαν σπονδή στην ανθρώπινη περιπέτεια;

ndobyhvnht4f20256f2b117Είχαν βρεθεί πολλές φορές οι δυο τους. Σε τρεις από αυτές τις συναντήσεις ήμουν παρούσα: το 1987, στο Φεστιβάλ της Πάτρας, το 1994 στο 35ο Διεθνές Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης, το 2000 στις Κάννες. Σε αυτήν, την τελευταία, ο Όσιμα ήταν ήδη ημιπληγικός από εγκεφαλικά επεισόδια, κυκλοφορούσε με αναπηρικό καρότσι, μιλούσε με δυσκολία.

Εκτιμούσαν πολύ ο ένας τον άλλον. Ο χαιρετισμός που του απηύθυνε ο Θ. Αγγελόπουλος στη Θεσσαλονίκη ηχεί και σαν αποχαιρετισμός: «Κάθε φορά που σκέφτομαι τον Ναγκίσα Όσιμα, θυμάμαι αυτά τα μαγικά χρόνια των αρχών της δεκαετίας του ’70· τις ολονυχτίες με κουβέντα και ποτό, τα σχέδια, το σινεμά, την ταραχή στην αναμονή του καινούργιου. Τότε, όλοι οι δρόμοι ήταν ανοιχτοί. Τα χρόνια πέρασαν, αλλά κάθε φορά που τον συναντώ, η σπονδή, ομολογημένη ή κρυμμένη πίσω από αποσιωπήσεις, είναι πάντα ίδια: Στις σκιές που δεν έγιναν ακόμη εικόνες, στις σκιές που δραπετεύουν συνεχώς· τώρα πια, σ’ ένα κινηματογραφικό τοπίο που, σιγά σιγά, σβήνει μες στην ομίχλη». Έκτοτε, ο Θ. Αγγελόπουλος γύρισε τέσσερις ακόμα ταινίες, ο Όσιμα μόνο μία.

Οι εικόνες τους αναμετρούνται με τον χρόνο και κερδίζουν σε νέες ερμηνείες, σε νέες αναγνώσεις, σε νέες, διαφορετικές, συγκινήσεις. Και οι δύο ήταν μεγάλοι υπονομευτές· των σταθερών και πεπατημένων απόψεων για την κοινωνία και τις σχέσεις. Διάλεξαν δρόμους μοναχικούς, υπηρέτησαν εμμονές και οράματα.

Και οι δύο ήταν πείσμονες και αυστηροί. Κυρίως με τον εαυτό τους. Και απαιτητικοί. Από τον εαυτό τους και από τους άλλους. Και οι δύο μίλησαν για την ήττα, το αδιέξοδο, τον αργό θάνατο. Αγάπησαν τον ρεαλισμό αλλά παραδόθηκαν στον αντι-ρεαλισμό. Στην αναπαράσταση της πραγματικότητας, στα φαντάσματά τους, στις δικές τους αλήθειες. Οι ταινίες τους έχουν κάτι υπνοβατικό. Σαν μέσα από όνειρο ή από εφιάλτη. Αμφισβήτησαν, ανέτρεψαν, κώδικες και ηθικές. Κινήθηκαν στις γκρίζες περιοχές της αμφισημίας. Ο,τι έκαναν είχε κόστος· όχι μόνο αναγνώριση ή επιβεβαίωση.

Έχουμε πολλά να θυμηθούμε, να μνημονεύσουμε. Στις «τελετές» του Όσιμα και στα «τοπία» του Αγγελόπουλου. Στα ημερολόγια, στους δαίμονες, στις αυτοκρατορίες, στις εξεγέρσεις του ενός· στα βλέμματα, στους θιάσους, στα ταξίδια, στα μετέωρα βήματα του άλλου.

Σήμερα το πρωί, στις 11, στο ετήσιο μνημόσυνο του Θ. Αγγελόπουλου, στο Α΄ Νεκροταφείο, θα μοιραστούμε το ίδιο συναίσθημα, ομολογώντας, σιωπηλά, μία κοινή αλήθεια: λείπει.

Πηγή: Η Καθημερινή

One comment

  1. Όντως λείπει! Και αυτό είναι κοινή αλήθεια και για τους υπόλοιπους από μας, που δεν θα είμαστε με τη φυσική παρουσία μας στο ετήσιο μνημόσυνο του μεγάλου ποιητή-σκηνοθέτη, αλλά που η σκέψη μας θα είναι εκεί, μαζί σας.

    Μου αρέσει!

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για την εξάλειψη των ανεπιθύμητων σχολίων. Μάθετε πως επεξεργάζονται τα δεδομένα των σχολίων σας.