Home

H επέτειος μιας μοναδικής συναυλίας

—του Γιώργου Θεοχάρη

Σήμερα κλείνουν 53 χρόνια από μια μοναδική συναυλία, στην οποία ενέχονταν (τουλάχιστον) τρεις μορφές της avant-garde μουσικής του 20ού αιώνα: ο Erik Satie, o John Cage και ο John Cale.

satie-cage-cale

Ο Erik Satie (1866-1925) ήταν ένας Γάλλος συνθέτης της παριζιάνικης avant-garde που έγραψε και έπαιξε στα τέλη του 19ου και στις αρχές του 20ού αιώνα. Εκτός από σπουδαίος (και πρωτότυπος) συνθέτης, ο Satie σαν άνθρωπος ήταν εκκεντρικός (αν και αυτό το επίθετο μάλλον τον αδικεί: από σεβασμό στον αιώνα που μας χωρίζει δεν γράφω όπως θα ταίριαζε καλύτερα: «ο Satie ήταν μέγας πλακατζής»).

Το 1949, ο John Cage έφερε στο φως της δημοσιότητας μια μονοσέλιδη παρτιτούρα του Satie που δεν είχε χρονολογία (εικάζεται πως γράφτηκε γύρω στο 1893), αλλά είχε τίτλο:  “Vexations” (που σημαίνει, τόσο στα γαλλικά όσο και στα αγγλικά, “Ενοχλήσεις / Ταλαιπωρίες”). Δεν υπάρχει ένδειξη για το όργανο που είχε στον νου του ο συνθέτης, αλλά μάλλον ήταν γραμμένο για πιάνο. Πρόκειται για ένα σύντομο θέμα στα μπάσα που επαναλαμβάνεται τέσσερις φορές, μόνο του ή συνοδευμένο από ακομπανιαμέντα – εναλλάξ. Ο Satie δεν είχε ορίσει ρυθμό∙ είχε μόνο σημειώσει ότι πρέπει να παίζεται «πολύ αργά»  (αλλά όσο αργά και να παιχθεί δεν διαρκεί πάνω από δύο λεπτά). Μεγαλύτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει μια σημείωση του  συνθέτη πάνω στην παρτιτούρα: «Για να παίξει κανείς το θέμα 840 φορές στη σειρά, θα ήταν σκόπιμο να προετοιμαστεί εκ των προτέρων, και μέσα στη βαθύτερη σιωπή, με σοβαρή ακινησία». (Φαντάζομαι ότι το πράγμα έγινε ως εξής: κάτι έγραφε και δεν του βγήκε, οπότε έγραψε τη σημείωση στο περιθώριο, έβαλε τα γέλια μόνος του κι έθαψε την παρτιτούρα στο συρτάρι της ιστορίας. Σαν να τον βλέπω.)

Μπορείτε να ακούσετε το θέμα (μία φορά) εδώ:

Μέχρι τη δεκαετία του 1960, φαίνεται πώς η λιλιπούτεια σύνθεση δεν παίχτηκε ποτέ δημοσίως. Όμως, από το 1960 αρχίζει να κερδίζει έδαφος η ιδέα ότι η αμφίσημη σημείωση του Satie ήταν οδηγία ότι το έργο πρέπει να παίζεται 840 φορές στη σειρά. Δεν είναι καθόλου βέβαιο ότι ο Satie εννοούσε κάτι τέτοιο (αν και, με το χαρακτήρα που είχε, δεν αποκλείεται κιόλας), αλλά μια προσωπικότητα σαν τον Cage (καλός ήταν κι ελόγου του!) σιγά να μην άφηνε την ευκαιρία να πάει χαμένη.

Vexations — η χειρόγραφη παρτιτούρα του Satie

Vexations — η χειρόγραφη παρτιτούρα του Satie

Έτσι, ο Cage, με την αρωγή του Lewis Lloyd, οργάνωσε την παγκόσμια πρώτη των Vexations x 840. Ο πιανιστικός μαραθώνιος έλαβε χώρα την 9η  Σεπτεμβρίου του 1963 στο Pocket Theatre στο Manhattan. Στην ομάδα των ερμηνευτών, που για την περίσταση ονομάστηκε Pocket Theatre Piano Relay Team, περιλαμβάνονταν οι John Cage, David Tudor, Christian Wolff, Philip Corner, Viola Farber, Robert Wood, MacRae Cook, John Cale, David Del Tredici, James Tenney και Joshua Rifkin. Όλοι αυτοί έπαιζαν, εναλλασσόμενοι σε ένα πιάνο επί σκηνής, μέχρι το θέμα να επαναληφτεί  840 φορές. Κάποια στιγμή μάλιστα οι διοργανωτές ζήτησαν μέχρι και από τον μουσικοκριτικό των New York Times Howard Klein, ο οποίος βρισκόταν στο θέατρο για να καλύψει το γεγονός δημοσιογραφικά, να ανέβει να παίξει (προφανώς, εξαιτίας της κόπωσης των ερμηνευτών, το έργο θα κινδύνεψε να μείνει στη μέση) κι εκείνος φυσικά δεν αρνήθηκε. Αλίμονο.

Το πρόγραμμα της θρυλικής συναυλίας, 9/11/1963

Το πρόγραμμα της θρυλικής συναυλίας, 9/11/1963

Το πρόβλημα ήταν ότι ο Cage είχε πέσει τελείως έξω στους χρονικούς υπολογισμούς του και η πιανοδρομία κράτησε 18 ώρες και 40 λεπτά (άρχισε στις 6 το απόγευμα και τελείωσε στις 12.40 το επόμενο μεσημέρι)! Ο μόνος από τους θεατές που παρέμεινε στη θέση του καθ’ όλη τη διάρκεια του μαραθώνιου ήταν ένας άσημος ηθοποιός, ο Karl Schenzer.

Μπορείτε να δείτε εδώ τον Schenzer και τον Cale (προσοχή στους John: όχι τον Cage, αλλά τον Cale) να παίρνουν μέρος σ’ ένα τηλεπαιχνίδι, το “I’ve got a secret”. Το επεισόδιο του τηλεπαιχνιδιού που είχε ως θέμα αυτήν ακριβώς τη συναυλία παίχτηκε τη 16η Σεπτεμβρίου του 1963 (δηλαδή, ακριβώς μια βδομάδα μετά την παγκόσμια πρώτη στο Pocket Theatre). Προς το τέλος, ο Cale παίζει —μία φορά, έτσι;— το θέμα στο πιάνο (για να εμπεδώσουμε) και δίνει μια μικρή συνέντευξη που έχει την πλάκα της:

Ο Satie δεν ευτύχησε να δει το έργο να παίζεται ζωντανά όπως (υποτίθεται πως) το είχε φανταστεί, αλλά είμαι σίγουρος ότι θα ενέκρινε μέχρι δακρύων την προσπάθεια, η οποία, αν μη τι άλλο, τίμησε –συνολικά– το πνεύμα του.

Αργότερα ακολούθησαν και άλλες εκτελέσεις του έργου, μικρότερης διάρκειας. Ένας πιανίστας ονόματι Nicolas Horvath κατάφερε και το εκτέλεσε ζωντανά, μόνος του και χωρίς σταματημό, την 26η Ιουνίου του 2011 στο Conservatoire de Musique στη Lagny-sur-Marne. Αν έχετε 9 ώρες και 41 λεπτά καιρό, μπορείτε να τον απολαύσετε εδώ:

Για την παράσταση της 9ης Σεπτεμβρίου 1963, ο Cage είχε ορίσει την τιμή του εισιτηρίου στα 5 δολάρια. Στην είσοδο υπήρχε ρολόι όπου οι θεατές χτυπούσαν κάρτα όταν έμπαιναν και όταν έβγαιναν, εισπράττοντας επιστροφή 5 σεντς για κάθε εικοσάλεπτο συνεχούς παρακολούθησης. Το επιχείρημα του Cage, όπως είπε αργότερα ο Lloyd, ήταν ότι έτσι ο κόσμος θα καταλάβαινε ότι όσο πιο πολύ τέχνη καταναλώνουμε, τόσο λιγότερο μας στοιχίζει. (Αυτό είναι το αξιοθαύμαστο με τους ιδιοφυείς πλακατζήδες: θέλει σκέψη για να καταλάβεις αν σε δουλεύουν ή όχι – αλλά ακόμα κι όταν καταλάβεις ότι σε δουλεύουν, είναι έτσι φτιαγμένη η πλάκα που λες «χαλάλι!».)

Το ρεπορτάζ των New York Times από τη συναυλία

Το ρεπορτάζ των New York Times από τη συναυλία

Έχει γραφτεί ότι κατά τις 4 τα χαράματα ο μουσικοκριτικός των New York Times αποκοιμήθηκε, μειώνοντας έτσι τον αριθμό των (ξύπνιων) θεατών στους έξι. Μάλιστα, ένας από τους ηρωικούς εναπομείναντες στο τέλος της παράστασης, το μεσημέρι της επόμενης μέρας, σηκώθηκε ενθουσιασμένος και φώναξε: «Κι άλλο, κι άλλο!»

* * *

1981, άλλη μια εκτέλεση των Vexations (x840) προς τιμήν του John Cage, για τα 69 γενέθλιά του.

Σεπτέμβριος 1981, άλλη μια εκτέλεση των Vexations (x840) προς τιμήν του John Cage, για τα 69 γενέθλιά του.

27/5/2007, Tate Modern, The Long Weekend: Vexations (x840) και προβολή της ταινίας

27/5/2007, Tate Modern, The Long Weekend: Vexations (x840) και προβολή της ταινίας «Sleep» του Andy Warhol, διάρκειας 5 ωρών και 20 λεπτών. Ο Warhol γύρισε την ταινία (τον φίλο του John Giorno να κοιμάται) στα τέλη του 1963, εμπνευσμένος (άγνωστο αν πρόκειται περί βέβαιης πληροφορίας ή περί αστικού μύθου) από τη συναυλία των Vexations.

Πηγές:

Vexations

Satie Vexations, by Alex Ross

http://www.satie-archives.com/web/articl11.html#6t

http://www.satie-archives.com/web/vexmanus.html

* * *

Εδώ άλλες επετειακές αναρτήσεις από το dim/art

Το dim/art στο facebook

Το dim/art στο twitter

One thought on “840 ταλαιπωρίες

  1. Παράθεμα: John Cale, ετών 74 | dimart

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s