Ζωή αγνώριστη και φορτική

—της Μαρίας Κατσουνάκη—

Αν δει κανείς τη φετινή ελληνική κινηματογραφική παραγωγή ως fresco της κοινωνίας, κάνοντας ένα βήμα προς τα πίσω, για να παρατηρήσει από απόσταση τη νωπογραφία, το κόκκινο χρώμα εναλλάσσεται με το γκρίζο. Η βία και ο φόβος αλληλοτροφοδοτούνται· ανάμεσά τους άνθρωποι στενεμένοι ψυχικά, με διαλυμένη καθημερινότητα, μέσα σε έναν ίλιγγο ανατροπών και αιφνιδιασμών.

Πόσο εύκολο είναι να ισορροπήσει κανείς σε μια συνθήκη όπου η Ιστορία γεννιέται και βιώνεται καθημερινά, μέσα από γεγονότα που προκαλούν ισχυρούς κραδασμούς αναποδογυρίζοντας τα σταθερά και οικεία;

Άλλοτε θα λέγαμε ότι η πλειονότητα των Ελλήνων σκηνοθετών τοποθετεί τους ήρωες μέσα σε ακραίες καταστάσεις, παρακολουθώντας τον τρόπο που αντιδρούν. Όμως, πλέον, δεν πρόκειται για ένα πείραμα, αλλά για πραγματικότητα, ρευστή σαν κινούμενη άμμο. Παράδειγμα: στις Νύχτες Πρεμιέρας προβλήθηκαν ανάμεσα σε αρκετές ελληνικές ταινίες το «Luton» του πρωτοεμφανιζόμενου Μιχάλη Κωνστατάτου και «Ο εχθρός μου» ενός καταξιωμένου δημιουργού, του Γιώργου Τσεμπερόπουλου. Απέχουν ηλικιακά, σκηνοθετικά δεν διασταυρώνονται. Όμως και οι δύο κάνουν την ανησυχία τους εικόνα.

Ο πρώτος με υπέρβαση· ο δεύτερος ακολουθώντας με μαεστρία τη διαδρομή ενός μικρομεσαίου, αξιοπρεπούς και ιδεολόγου γεωπόνου από την κανονικότητα, στον παραλογισμό και στη διάλυση. Στο «Luton», η «κανονικότητα» είναι διαταραγμένη εξαρχής. Όχι εμφανώς· υπόγεια. Ενας ευκατάστατος μαθητής λυκείου, μια ασκούμενη νεαρή δικηγόρος και ένας 50άρης ιδιοκτήτης ψιλικατζίδικου συστήνουν (από το πουθενά) συμμορία, καταστρέφοντας και κακοποιώντας. Στον «Εχθρό μου», μια εισβολή στη μονοκατοικία της οικογένειας από ξένους, ληστεία που συνοδεύεται από άσκηση βίας και βιασμό της ανήλικης κόρης, οδηγεί τον πατέρα πέρα από τα όρια. Αλλά πού βρίσκονται πλέον τα όρια; Εχουν μετακινηθεί, καθόλου ανεπαισθήτως. Τραγικά, με θόρυβο, συναλλαγές που συμβαίνουν στα σπλάχνα της κοινωνίας αφήνοντας την εξουσία αδιάφορη, σε αδυναμία ή συνενοχή. Νόμος, κράτος, αρχές, μοιάζουν άνευ αντικειμένου, σε μια χώρα ανερμάτιστη, με τον φασισμό στις πολλές εκφάνσεις του να δίνει τον τόνο των σχέσεων και των συμπεριφορών.

Ό,τι γνωρίζαμε ως στάση ζωής μοιάζει παρελθόν. Όχι μόνο το υποκριτικό και σάπιο αλλά και το νοικοκυρεμένο, το υγιές, απλό και ανεπιτήδευτο ανάμεσα στα μέλη μιας τετραμελούς οικογένειας, με τις μικρές και μεγαλύτερες έγνοιες της. Τώρα, τα προβλήματα είναι αδιάγνωστα ακόμη, όσο και η μανία και διαταραχή όσων ζουν εκτός των κανόνων της κοινωνίας. Όσοι βρίσκονται εκτός ή στις παρυφές πληθαίνουν. Το δίχτυ της μεσοαστικής τάξης διαλύεται· είτε εκ των έσω είτε από παράγοντες εξωγενείς που δεν συναντούν ισχυρές άμυνες. Αλλά και πώς να αμυνθεί κανείς στον περιρρέοντα φόβο και εκφασισμό; Να συνθηκολογήσει και να αποτραβηχτεί στη γωνιά του; Μα, ύστερα δεν αντέχει τον ίδιο του τον εαυτό. Αυτό είναι το δυσβάσταχτο βάρος: μιας ζωής αγνώριστης. Ξένης και φορτικής.

Νέοι και μεγαλύτεροι σε ηλικία σκηνοθέτες επεξεργάζονται ουσιαστικά το «ίδιο» υλικό. Όχι όμοιο, ούτε «αντιγράφουν» ο ένας τον άλλον. Απλώς, οι ψηφίδες του παζλ δείχνουν μια κοινωνία μεταλλαγμένη σε κάτι ακόμη αδιαμόρφωτο, αλλά απειλητικό.

Δεν πρόκειται για πρωτοφανέρωτες αλήθειες. Μέσα στην τριετία της κρίσης και στην πενταετία της ύφεσης, οι επισημάνσεις είναι πολλές και ποικίλες. Όμως, η εικόνα των ελληνικών ταινιών, που θα βρουν φέτος τον δρόμο προς τις αίθουσες (κάποιες ίσως και όχι), είναι αμείλικτη. Γιατί η αρχική αδιαφορία που έδωσε τη σκυτάλη στην ανοχή, τώρα μεταφορτώνεται στη νέα πραγματικότητα. Μόνο αν την αντιμετωπίσουμε κατάματα, χωρίς υπεκφυγές, μπορούμε να ελπίζουμε. Το ελληνικό σινεμά ανοίγει τα αποστήματα. Είναι ο μόνος τρόπος.

Πηγή: Η Καθημερινή

"Luton" — του Μιχάλη Κωνσταντάτου
«Luton» — του Μιχάλη Κωνσταντάτου

Εικόνα εξωφύλλου: «Ο εχθρός μου» — του Γιώργου Τσεμπερόπουλου.

Το dim/art στο facebook
Το dim/art στο facebook

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για την εξάλειψη των ανεπιθύμητων σχολίων. Μάθετε πως επεξεργάζονται τα δεδομένα των σχολίων σας.