Η πολιτική βία στην ελληνική κοινωνία

—της Ντόρας Τσικαρδάνη—

Το κείμενο αυτό διαβάστηκε κατά την παρουσίαση του βιβλίου του Δημήτρη Ψυχογιού Η πολιτική βία στην ελληνική κοινωνία στις 23.11.2013 στην Κοζάνη.

bia_bΜε μεγάλη μου χαρά δέχτηκα την τιμητική πρόταση από τον φίλο Σπύρο Κουταβά, να συμμετέχω στην παρουσίαση αυτή. Γνωρίζω τον κ. Ψυχογιό μόνον από τα γραπτά του, πράγμα που, όμως, μου δίνει μία αίσθηση παλιάς γνωριμίας. Με το θέμα του βιβλίου του, που είναι η πολιτική βία στη χώρα μας, αναμετριέμαι καθημερινά, θέλοντας και μη. Γνωρίζω επίσης, ότι οι απόψεις του κ. Ψυχογιού, ανίερες και αιρετικές, προκαλούν το λεγόμενο «μέσο» αίσθημα, ανατρέποντας κοινούς τόπους και αμφισβητώντας όσια και ιερά. Με το ανά χείρας βιβλίο κάνει το ίδιο. Το εξώφυλλο του  βιβλίου, καλυμμένο από την εικόνα του φλεγομένου «ΑΤΤΙΚΟΝ», με ανατριχιαστικό τρόπο συμπυκνώνει, όσα ο συγγραφέας αναλύει στο εσωτερικό του, σχετικά με τη χρήση της πολιτικής βίας, έτσι όπως τη γνωρίσαμε στην ελληνική κοινωνία τα τελευταία μνημονιακά χρόνια, αλλά και στο ιστορικό διηνεκές: κοινωνική εξέγερση ή κοινή καταστροφή; Επαναστατική βία ή απλώς αντικοινωνική συμπεριφορά; Θυμάμαι την ημέρα εκείνη πολύ καλά, σαν ημέρα θλίψης και απώλειας, ενώ γύρω μου, στην πανελλαδική κλίμακα των social media διάφοροι και διάφορες πανηγύριζαν με αγωνιστικό φρόνημα, αντιμετωπίζοντας το «ΑΤΤΙΚΟΝ», ως παράπλευρη και άνευ ουσίας απώλεια. Θυμάμαι επίσης την ημέρα της δολοφονίας των τριών εργαζομένων στη Marfin. Ημέρα πένθους και αισχύνης, νεκροί στο όνομα της υποστήριξης των δικαιωμάτων τους και, ιδιαίτερα, αυτού της απεργίας. Νεκροί, όχι από αυταρχικό καθεστώς, 402682_3118065947324_550055083_nαλλά από διαδηλωτές. Εάν η βία αποτελεί την φυσική δικαίωση των φρικτών ναζιστικών ιδεωδών, όταν αυτή προέρχεται από τον χώρο της αριστεράς, αποτελεί την εκ βάθρων αυτοαναίρεσή της.

Επανέρχομαι στο βιβλίο. Τυπικά χωρίζεται σε δύο μέρη. Το πρώτο, σε τέσσερα κεφάλαια πραγματεύεται το θέμα της πολιτικής βίας στη χώρα μας και της σχετικής κουλτούρας, που αυτή έχει καλλιεργήσει. Το δεύτερο, αποτελούμενο από επιλεγμένα δημοσιεύματα του συγγραφέα στον Τύπο, ουσιαστικά τεκμηριώνει το πρώτο, με διάφορα άρθρα του συγγραφέα, που κατά διάφορους καιρούς ασχολήθηκαν με θέματα τοπικής και διεθνούς επικαιρότητας. Χρονικά, το βιβλίο προσδιορίζεται στην περίοδο της δικτατορίας και της μεταπολίτευσης, μόνον κατά τους τύπους: Στην ουσία, δικτατορία και μεταπολίτευση βρίσκονται σε μία συνεχή συνομιλία με απώτερο και απώτατο παρελθόν. Με δημοσιογραφική γραφή και έντονα προσωπικό ύφος και αναφορές, το κείμενο έχει εξαιρετική ζωντάνια και καταφέρνει να κρατά το ενδιαφέρον του αναγνώστη αμείωτο.

301995_2430714083957_1637024671_nΟ συγγραφέας εξ αρχής ξεκαθαρίζει τη θέση και την οπτική του γωνία, αυτοτοποθετούμενος στην περιοχή της αριστεράς. Τοποθέτηση, η οποία, δεδομένης και της ηλικίας του, τον κατέστησε πρωταγωνιστή σπουδαίων και ηρωικών γεγονότων της νεώτερης ελληνικής και ευρωπαϊκής ιστορίας, έχοντας διανύσει μέρος του βίου του και ως πολιτικός πρόσφυγας, κατά τη διάρκεια της δικτατορίας. Προφανώς αντιστασιακός. Και, ως τέτοιος, και βομβιστής. Άρα και χρήστης βίας έναντι της παράνομης βίας του δικτατορικού καθεστώτος.

Με τις ιδιότητές του αυτές και, ως κάτοχος και γνώστης των κωδίκων του χώρου, ο συγγραφέας επιδίδεται σε έναν απολύτως αντιηρωικό και αιρετικό αναστοχασμό πάνω στη σύγχρονη και απώτερη ελληνική ιστορία. Το φαινόμενο της βίας δεν αντιμετωπίζεται με έναν τρόπο ενιαίο και ισοπεδωτικό. Η βία του εμφυλίου, της δικτατορίας, της αντίστασης στη δικτατορία, της τρομοκρατίας, των διαδηλώσεων, των απεργιών, της καταστολής τους και, η τελευταίας εσοδείας βία των ναζί κατά μεταναστών και μη αποτελούν απολύτως διαφορετικά φαινόμενα και σαφώς διακριτά μεταξύ τους.

Η βασική ιδέα του συγγραφέα είναι μία και την παραθέτω αυτούσια: «όπως και η τρομοκρατία, η βιαιότητα των πολιτικών αντιπαραθέσεων δεν εξηγείται από την «υλική βάση», από τις κοινωνικές συνθήκες στη χώρα μας –είναι ενδημική, δεν σχετίζεται με τους οικονομικούς κύκλους, την άνοδο της ανεργίας, τη φτώχεια. Την αιτία πρέπει να την αναζητήσουμε σε κάτι μόνιμο, στην κουλτούρα της: η πολιτική βία διαιωνίζεται στην ελληνική κοινωνία, επειδή αποθεώνεται η πολεμική βία των πραγματικών ή φανταστικών προγόνων μας. Πρόκειται για φαινόμενο, που  συνδέεται, αλλά δεν ταυτίζεται με τον εθνικισμό, για αγωνιστική ανάγνωση της Ιστορίας, που η Δεξιά αναδεικνύει ως «πολεμική αρετή των Ελλήνων» και η Αριστερά ως «αντιστασιακό ήθος του Ελληνισμού». Τις αιτίες αυτής της πολιτιστικής εμμονής θα πρέπει να τις αναζητήσουμε στις διαδικασίες σχηματισμού και ολοκλήρωσης του ελληνικού κράτους, στην εθνογένεση».

Ο θάνατος του Ανδρόνικου Κομνηνού
Ο θάνατος του Ανδρόνικου Κομνηνού

Και, κατά την ταπεινή, μη επιστημονική μου γνώμη, είναι έτσι. Το κράτος των κλεφτών και των αρματολών, που σχηματίστηκε, όταν οι μεγάλες δυνάμεις της εποχής αποφάσισαν να το σώσουν, που τριπλασίασε την επικράτειά του με τον ίδιο τρόπο, θεωρεί εαυτόν συνέχεια της Αθήνας, της  Σπάρτης, του Μ. Αλεξάνδρου, αλλά και του Βυζαντίου, βρίσκεται συνεχώς ανάδελφο και μαχόμενο κατά πραγματικών και φανταστικών εχθρών. Μόνον εχθρών. Καθ’ ότι και οι σύμμαχοι ή εταίροι πάσης φύσεως, είναι μόνον κατ’ όνομα τέτοιοι.

Το κράτος αυτό, που ο εθνικός του ύμνος στον πιο αθώο από τους στίχους του μιλά για ελευθερία «απ’ τα κόκκαλα βγαλμένη των Ελλήνων τα ιερά», ενώ στους επόμενους, (ευτυχώς ή δυστυχώς; ) άγνωστους επιδίδεται σε περιγραφές σφαγών Τούρκων, εύλογα καλλιεργεί κουλτούρα, που χαρακτηρίζεται από άσματα του τύπου «έχω μια αδελφή» από τη μία και «λευτεριάς λίπασμα οι πρώτοι νεκροί» από την άλλη.

Πλούσια τροφή για σκέψη το βιβλίο.

Η σφαγή της Τριπολιτσάς
Η σφαγή της Τριπολιτσάς

Παιδί της χούντας και της μεταπολίτευσης και αριστερή η ομιλούσα, μεγάλωσα με κορυφαία στη συνείδησή μου την ηρωική εξέγερση του Πολυτεχνείου. Οι ήχοι της εξέγερσης αυτής και, ιδιαίτερα τα τραγούδια της ήταν καθοριστικά, για τη γενιά μου (το 74 ήμουν δέκα ετών). Ακούγαμε και τραγουδούσαμε το «πότε θα κάνει ξαστεριά», με ένταση και περηφάνια. Μέχρι, που, μεγαλώνοντας, ανακάλυψα τους επόμενους στίχους του ίδιου άσματος, εθνοκάθαρσης σημαντικούς: «να κάνω μάνες δίχως γιους, γυναίκες δίχως άντρες», σε απόλυτη αναντιστοιχία με τον κώδικα αξιών, τόσο του αντιδικτατορικού αγώνα, όσο και της αριστεράς, αλλά και της υπό οικοδόμηση τότε μεταπολιτευτικής δημοκρατίας.

Βρίσκεται λοιπόν, στο DNA μας, γονίδιο βίας; Νομίζω, ότι η απάντηση στο ερώτημα αυτό είναι σαφώς αρνητική και από τον συγγραφέα. Εξάλλου, ο όρος «κουλτούρα» αποκλείει το DNA. Η ιστορία της νεότευκτης χώρας μας, ιστορία συνεχών αναμετρήσεων, καταστροφών, προσφυγιάς, ενός σφοδρού εμφυλίου, δικτατοριών, αυταρχισμού, διώξεων αριστερών, έχει να επιδείξει μόλις σαράντα χρόνια ομαλότητας. Κι εδώ τίθεται, κατά τη γνώμη μου, το τεράστιο, θεμελιώδες πρόβλημα, για την καλλιέργεια αυτής της κουλτούρας:

Η ποιότητα αυτής της ομαλότητας.

Η ποιότητα των δημοκρατικών θεσμών της χώρας.

Η καχεξία των συντεταγμένων μορφών συμμετοχής του πολίτη και η γιγάντωση της ατυπίας στον τρόπο αντιπροσώπευσης.

Η πλήρης και ανεπιφύλακτη αποδοχή των θεμελιωδών συμβάσεων της δημοκρατίας, που είναι ακόμη ζητούμενη. Όχι  μόνον από τους πολίτες, αλλά και από τους πολιτικούς αυτής της χώρας. Οι οποίοι είναι απολύτως προσανατολισμένοι στη λογική της αναμέτρησης. Όχι της διαβούλευσης, του συμβιβασμού. Της ανευρέσεως του κοινού τόπου. Με αποτέλεσμα την παραγωγή κατακερματισμένων, ανορθολογικών υποκειμενισμών. Βρίσκω εξαιρετικά χαρακτηριστικό, τον τρόπο που αντιλαμβανόμαστε θεμελιώδεις θεσμούς και πολιτειακές λειτουργίες:

  • Προφανώς η πολιτειακή οργάνωση βασίζεται στην συντεταγμένη άσκηση του μονοπωλίου της εξουσίας. Στον αντίποδά της βρίσκεται η μη συντεταγμένη και ανεξέλεγκτη ατυπία στην άσκηση αυτή. Η κατάχρηση εξουσίας. Την προτιμάμε;
  • Προφανώς εξουσιαστικός θεσμός η δικαιοσύνη. Δεν θα μπορούσε να είναι αλλιώς. Όμως, έχουμε σκεφτεί, ότι η χειρότερη μορφή εξουσίας είναι η εγκληματική, ενώ η λαϊκή δικαιοσύνη ουδέποτε είχε σχέση με δικαιοσύνη;
  • Προφανώς ατελής και επίπονη, ενίοτε και απογοητευτική η δημοκρατία. Όμως, η κατάλυσή της σημαίνει εξουσία των ισχυρών, αυταρχισμό. Αυτό θέλουμε;

Πρόκειται για θεμελιώδεις αντιφάσεις, που ανεπίλυτες μας ταλανίζουν μέρα με την ημέρα και δημιουργούν εκρηκτική δυναμική. Παρακολουθώ με θλίψη την καταγγελία των θεμελιωδών δημοκρατικών θεσμών από την τεράστια πλέον γκάμα των καταγγελόντων και την επίκλησή τους αμέσως μετά, προς όφελός τους, υπό τη μορφή δικαιωμάτων. Και imagesαισθάνομαι, ότι εκείνη, η οποία κινδυνεύει και πρέπει να προστατευτεί, είναι, ούτε λίγο, ούτε πολύ, η ίδια η Δημοκρατία. Αυτή, που ανεπαρκής, ανικανοποίητη και απροστάτευτη, διευρύνεται μόνον εφαρμοζόμενη.

Αντιφάσεις, που πολύ γλαφυρά συμπυκνώνονται στο τραγικά γελοίο περιστατικό που περιγράφει ο συγγραφέας, όταν καμιά δεκαριά φοιτητές μπήκαν και διέκοψαν το μάθημά του στο Πάντειο, γιατί είχαν γενική συνέλευση εκείνη την ώρα, βάζοντάς τον στη θέση του, με το αμίμητο, ότι «κάποιοι επί δικτατορίας αγωνίστηκαν και έδωσαν το αίμα τους για να μπορείς εσύ να διδάσκεις ελεύθερα».

Επιθετικός ανορθολογισμός, έλλειψη ιστορικής γνώσης, περιφρόνηση προσώπων, δικαιωμάτων, θεσμών. Επίκληση ηρώων, έτσι, για την τεκμηρίωση. Εξάλλου, η παραγωγή ηρώων είναι  εύκολη σ’ αυτό το κλίμα. Ανεξάρτητα από τη θέληση των ιδίων. Ιδίως των θυμάτων. Το βιβλίο λοιπόν, έτσι, όπως το προσέλαβα εγώ και, ας με διορθώσει ο συγγραφέας, θέτει προς συζήτηση το θέμα της κουλτούρας μας. Όλων. Ηγεσίας και πολιτών. Παύση της ανατροφοδότησης της κουλτούρας της βίας. Κι αυτό είναι το πιο δύσκολο, νομίζω. Ο συγγραφέας δικαιώνεται τραγικά με τις τελευταίες εξελίξεις, με την άνοδο του ναζισμού: το θύμα της Χρυσής Αυγής, φέρνει δύο θύματα, μέλη 6306a2fb401e7c7b14fc6f0a3a3e7d02_XLτης αυτή τη φορά. Στη διαλεκτική της βίας, επικρατεί ο βιαιότερος. Η εναλλασσόμενη θυματοποίηση μεγιστοποιεί τα πάθη και τον κύκλο του αίματος. Η ελληνική κοινωνία το έζησε με τον εμφύλιο, με του οποίου τα αποτελέσματα αναμετρούμαστε ακόμη.

Είναι προφανές, ότι οι απόψεις του συγγραφέα δεν είναι αρεστές σε πολλούς. Δεν είναι μικρό πράγμα, να αναιρείς βεβαιότητες δεκαετιών. Να προκαλείς το εθνικό θυμικό, ανατρέποντας την περί ηρωισμού κοινή αντίληψη. Να προτιμάς μία θεσμική, πλαδαρή δημοκρατία σε λειτουργία, χωρίς νεκρούς για λίπασμά της. Να διεκδικείς τα μικρά, αυτονόητα πράγματα, που συγκροτούν την ποιότητα της καθημερινότητας. Να επισημαίνεις την αναγκαιότητα των αυτονόητων για τις δημοκρατίες.

Αυτή ακριβώς είναι η συμβολή του βιβλίου αυτού. Η διατύπωση του αιτήματος για ομαλοποίηση, για κανονικότητα. Πρόκειται για τα ελάχιστα. Κλείνω, ενθυμούμενη την τελευταία συνέντευξη του Λεωνίδα Κύρκου, όταν υπέργηρος και αδύναμος, αλλά πάντα διαυγής, διατύπωνε το παράπονο της ζωής του: «Αυτός ο λαός δυστυχώς, αγαπούσε πάντα τις διαιρέσεις». Δεν επρόκειτο για ένα κοινό, ακαδημαϊκό συμπέρασμα, βγαλμένο στα σαλόνια που δεν είχε. Ήταν γεμάτο πόνο, ματαίωση και εφιάλτες.

Ο Δημήτρης Ψυχογιός αντιμάχεται τους εφιάλτες αυτούς και γι’ αυτό τον ευχαριστώ.

31974_1422273713578_995804_n

Φωτό: Γ. Τσακνιάς

* * *

Η πολιτική βία στην ελληνική κοινωνία

bia_b

Δημήτριος Κ. Ψυχογιός

Επίκεντρο, 2013
834 σελ.
ISBN 978-960-458-439-0, [Κυκλοφορεί – Εκκρεμής εγγραφή]
Τιμή € 13,00

Η Ελλάδα έχει τη βιαιότερη πολιτική ιστορία στην Ευρώπη μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, υποστηρίζει ο Δημήτρης Ψυχογιός. Η ανάλυσή του επικεντρώνεται στη μεταπολιτευτική περίοδο με στόχο να αποδείξει ότι η τρομοκρατία, οι αιματηρές συγκρούσεις διαδηλωτών-αστυνομίας, η «δίκαιη οργή», οι συνεχείς καταλήψεις και καταστροφές, ακόμα και η απειλητική ενίσχυση των νεοναζί, δεν εξηγούνται από την «υλική βάση», από τις κοινωνικές συνθήκες. Την αιτία πρέπει να την αναζητήσουμε στην κουλτούρα της ελληνικής κοινωνίας: η πολιτική βία διαιωνίζεται επειδή αποθεώνεται η πολεμική βία των πραγματικών ή φανταστικών προγόνων μας. Πρόκειται για την αγωνιστική ανάγνωση της ιστορίας που η Δεξιά αποκαλεί «πολεμική αρετή των Ελλήνων» και η Αριστερά «αντιστασιακό ήθος του ελληνισμού». Η εκπαίδευση, η βίαιη ρητορική κομμάτων, συνδικάτων και μέντια εκμηδενίζουν τις δυνατότητες δημοκρατικού διαλόγου και συμβιβασμών. Υποκινούν τους πολίτες σε συγκρούσεις, σε αγώνες που μιμούνται και δικαιώνουν κάποιους που προηγήθηκαν – που και αυτοί δικαίωναν κάποιους προηγούμενους.

Πηγή: BiblioNet

* * *

Εδώ άλλες αναρτήσεις από την κατηγορία Βιβλίο

Το dim/art στο facebook
Το dim/art στο facebook

One comment

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για την εξάλειψη των ανεπιθύμητων σχολίων. Μάθετε πως επεξεργάζονται τα δεδομένα των σχολίων σας.