Μια βραδιά με τον David Sedaris

DS2

Πλήρες ρεπορτάζ από τη μικρή Σκηνή Στέγης Γραμμάτων και Τεχνών —αλλά και από τα παρασκήνια.

—της Μαρίας Τσάκος—

Ο Ντέιβιντ Σεντάρις σιχαίνεται το κινέζικο φαγητό αλλά λατρεύει το παγωτό, πιστεύει πως κάθε άνθρωπος πρέπει απαραιτήτως να ζήσει σε μία τουλάχιστον ξένη χώρα στη ζωή του ─οι Αμερικανοί, κατά προτίμηση, σε χώρα της Αραβίας─, νιώθει λίγο ένοχος για την επιτυχία των βιβλίων του, γελάει με το «Αληθώς Ανέστη»,  έχει τρίχες στην πλάτη του ─και αναρωτιέται αν αυτό είναι ελληνικό φαινόμενο.

Και πάνω απ’ όλα: Είναι ένας πάρα πάρα πολύ αστείος άνθρωπος.

DIGITAL_POSTERS_DAVID SEDARISΟ Ντέιβιντ Σεντάρις έχει μια υπέροχη αίσθηση του χιούμορ. Όποιος έχει διαβάσει βιβλία του ή τα απολαυστικά διηγήματά του στο New Yorker ή στο Esquire ή όπου αλλού δημοσιεύονται (μια πρόχειρη έρευνα στο διαδίκτυο αποκαλύπτει ουκ ολίγα απολαυστικότατα δείγματα) θα το γνωρίζει καλά. Αυτό που ανακάλυψαμε όσοι τυχεροί και προνοητικοί βρεθήκαμε την Τρίτη το βράδυ στη μικρή σκηνή της Στέγης Γραμμάτων και Τεχνών (ή στο επίσης γεμάτο φουαγιέ, όπου υπήρχε οθόνη που αναμετέδιδε τη συζήτηση) ήταν πως είναι εξίσου απολαυστικός και όταν διηγείται προφορικά αυτά τα οποία συνήθως γράφει.

Αν ζούσαμε, βέβαια, στην Αμερική (ή, πλέον, στην Αγγλία όπου ζει αυτό το διάστημα) θα το γνωρίζαμε και αυτό διότι ο Σεντάρις κατέκτησε το πρώτο του φανατικό κοινό ως ραδιοφωνικός παραγωγός. Χθες βράδυ, μάλιστα, μας αποκάλυψε ότι αισθάνεται και ελαφρώς ένοχος  για την επιτυχία των βιβλίων του ακριβώς για τον λόγο αυτό.

«Σίγουρα υπάρχουν πιο ταλαντούχοι συγγραφείς από μένα οι οποίοι όμως δεν μπορούν να εκδώσουν τα βιβλία τους και νιώθω και λίγο ένοχος επειδή για μένα ήταν πιο εύκολο όντας “εκείνος ο τύπος στο ραδιόφωνο”. Βλέπετε, οι εκδοτικοί οίκοι λένε συνεχώς αυτό: “Πρέπει να έχεις πλατφόρμα”. Ε, εγώ είχα αυτό ακριβώς:  Είχα πλατφόρμα. Και το ραδιόφωνο είναι εξαιρετική πλατφόρμα για έναν συγγραφέα».

Ούτε, όμως, είχε ανέκαθεν όνειρο να γίνει συγγραφέας, μας ομολόγησε. «Εγώ απλά ήθελα γενικώς να τραβήξω την προσοχή». Μετά από μια απόπειρα στο σχολικό θέατρο που του αποκάλυψε καμιά δεκαριά τικ τα οποία δεν ήξερε πως είχε, και άλλη μια στη ζωγραφική —με χαρτί ξεπατικωτούρας—, βρέθηκε να μαζεύει μήλα σε μια φάρμα κι εκεί, μακριά από το οικείο περιβάλλον, άρχισε να γράφει γράμματα στον εαυτό του: «Προσωπικά ημερολόγια.  Από τότε έχω γράψει τριανταεφτά χρόνια επί τέσσερα τετράδια το χρόνο — ένα για κάθε εποχή». Και αμέτρητα μικρά-μικρά σημειωματάρια στα οποία γράφει ό,τι βλέπει γύρω του, ό,τι του κάνει εντύπωση, ό,τι ακούσει το οποίο θα του κινήσει το ενδιαφέρον.

Με τον οικοδεσπότη της βραδιάς, Γιώργο Αρχιμανδρίτη
Με τον οικοδεσπότη της βραδιάς, Γιώργο Αρχιμανδρίτη

«Τι γράψατε από το πρωί που προσγειωθήκατε στην Αθήνα», τον ρωτάει ο συνομιλητής του, δημοσιογράφος Γιώργος Αρχιμανδρίτης.

«Χμμ. Έγραψα αυτό που μου ήρθε να ρωτήσω στα καλά καθούμενα τον σύντροφό μου: “Χιού, δεν έχω την κλασική ελληνική ομορφιά;” — στο οποίο απέφυγε να απαντήσει. Επίσης έγραψα: “Πολλές αδέσποτες γάτες”. Την προηγούμενη φορά που ήμουν εδώ είχα γράψει: “Πολλοί αδέσποτοι σκύλοι”. Έχω φαίνεται κάτι με τα αδέσποτα· με το που θα δω αδέσποτο σχηματίζω αυτομάτως στην εντύπωση πως είμαι σε φτωχή χώρα. Βέβαια, στη Νέα Υόρκη βλέπω εκατοντάδες άστεγους να ψάχνουν τα σκουπίδια. Εκεί απτόητος· με τα σκυλιά το έχω το πρόβλημα: Έτσι και δω αδέσποτο σκυλί κάνω αυτόματα τον συνειρμό με τη φτώχια. Περίεργο. Α, έγραψα κι ένα ακόμα: “Ένας μανάβης δεν δέχτηκε να πουλήσει στον Χιου μόνο δύο πορτοκάλια και επιμένει να του δώσει έξι. Κουφό”. Αυτά έχω γράψει μέχρι τώρα».

Ίσως η εμπειρία από την Ελλάδα να ήταν πιο ολοκληρωμένη αν μιλούσε ελληνικά. «Πριν έρθω εδώ ήμουν στο Τόκυο και μετά στο Ντουμπάι. Και για τις δύο αυτές χώρες προσπάθησα πριν πάω να κάνω μαθήματα, ξέρετε, αυτά που ακούς στο iPod. Ε, όταν ετοιμαζόμουν για εδώ απλά ήταν πλέον αδύνατον, είχα εξαντληθεί. Άσε που στο Ντουμπάι έγινα ρεζίλι·  πήγα στο ξενοδοχείο και είπα στον ρεσεψιονίστ: “Είμαστε πολύ κουρασμένοι”. Με κοίταζε αυτός. Ξανά εγώ, “είμαστε πολύ κουρασμένοι” — τίποτε.  Δεν ήταν Άραβας. Στο Ντουμπάι κανένας υπάλληλος δεν είναι Άραβας. Με τα πολλά βρήκα κι έναν Άραβα που μόλις του είπα την ατάκα μου έσκασε στα γέλια και άρχισε να με παρακαλάει να την πω ξανά και ξανά και ξεκαρδίζοταν. Στο τέλος μου λέει: “Μιλάς αραβικά με αιγυπτιακή προφορά”. Ελληνικά, που λέτε, προσπάθησα να μάθω και στην Αμερική όταν μεγάλωνα. Πήγα στο “Ελληνικό Σχολείο”, όπως το λένε, για έναν ολόκληρο χρόνο. Όταν ήμουν 25. Το κακό ήταν πως όλοι οι άλλοι μαθητές ήταν 7. ‘Ετσι, δυστυχώς, έμαθα κυρίως να λέω “Κυρία Κολωνάκις τι ώρα θα βγούμε να παίξουμε;”.

«Ξέρετε καμιά ελληνική λέξη, τελικά;»

«Ξέρω, λίγες»

«Όπως;»

«Ξέρω αυτό που λες το Πάσχα όταν τσουγκρίζεις αυγά, το “Χριστός Ανέστη”. Και την απάντηση. Το.. το…»

«Αληθώς Ανέστη!».

«Μπράβο! “Αληθώς Ανέστη”. Και μια που το συζητάμε… Τι είδους απάντηση είναι αυτή;  Ήθελα να ήξερα ποιος σκέφτηκε αυτή την απάντηση. Στη χώρα που γέννησε τη δραματουργία· έρχεται ο άλλος σου λέει ότι ο Χριστός αναστήθηκε και το μόνο που έχεις να απαντήσεις είναι: “Πραγματικά, αναστήθηκε!”; Μα σοβαρά τώρα; Και να είναι αυτός ο πιο σημαντικός διάλογος στην κουλτούρα ενός ολόκληρου έθνους;» (Βέβαια, την ώρα που γελάς  με όλα αυτά, υποπτεύεσαι πως ο Σεντάρις ξέρει πολύ περισσότερα ελληνικά από αυτά που αποκαλύπτει διότι κατάλαβε αμέσως και μετέφρασε αυθόρμητα το «ίσως» που απηύθυνε ο συνομιλητής του, κάποια στιγμή, σ’ έναν τεχνικό).

imgresΟ Σεντάρις είναι τόσο χειμμαρώδης που η συζήτηση κυλάει σα να είναι επάνω στις ράγες τρένου. Ο συνομιλητής του του δίνει εύστοχες πάσες όταν χρειάζεται κι εκείνος ξεδιπλώνει τη σκέψη του· και μετά την επόμενη· και την επόμενη, και ούτω καθεξής. Το ένα θέμα τον οδηγεί αβίαστα στο επόμενο, είναι φανερή η άνεση και η πείρα που έχει στο να κρατάει το ενδιαφέρον του ακροατή του — παρότι είναι γεγονός πως, για να παρακαλουθήσει κανείς το καταιγιστικό χιούμορ του, μια υπερεπάρκεια στα αγγλικά και μια καλή γνώση του πολιτισμικού συγκειμένου είναι απαραίτητες.

«Είναι φοβερό, αν το σκεφτείς το ότι τα βιβλία μου έχουν τόση απήχηση, ας πούμε, στη Γερμανία, όπου η γλώσσα, το συντακτικό, τα πάντα, είναι τόσο διαφορετικά. Πάντα μου έκανε εντύπωση αυτό και καταδεικνύει και το πόσο καταπληκτική δουλειά —και πόσο υποτιμημένη— κάνουν οι ανά τον κόσμο μεταφραστές. Βέβαια, αυτό που βοηθά φοβερά στην περίπτωσή μου, όπως και στην περίπτωση κάθε αμερικανού συγγραφέα, είναι πως όλος ο κόσμος βλέπει αμερικάνικα σίριαλ και ταινίες και πως τα περισσότερα από αυτά για τα οποία γράφουμε τους είναι οικεία. Η αμερικανική ποπ κουλτούρα, με άλλα λόγια, λειτουργεί υπέρ μας. Φανταστείτε να ήμουν, ας πούμε, συγγραφέας από την Υεμένη. Αυτό που τώρα περιγράφω σε δύο προτάσεις ─γιατί σε όλο τον κόσμο το έχουν δει στην τηλεόραση και το ξέρουν─, αν ήμουν Υεμένιος θα χρειαζόμουν δύο σελίδες».

Αυτός ο ανοιχτός διάλογος ανάμεσα στους πολιτισμούς δείχνει να τον απασχολεί πολύ και επιστρέφει συχνά κατά τη διάρκεια της συζήτησης σε θέματα που αφορούν την εθνικότητα, την κουλτούρα, τη θρησκεία. Αναφέρει τα γράμματα παραπόνων που έλαβε από Κινέζους όταν έγραψε σε μία από τις ιστορίες του πως σιχαίνεται το κινέζικο φαγητό επειδή «τα περισσότερα πιάτα έχουν μέσα πόδια ζώων». «Μια μέρα μου έγραψε μέχρι κι ένας Κορεάτης για να με βρίσει. Μα δεν είχα γράψει τίποτε για το κορεάτικο, γαμώτη μου».

Μιλώντας για το ίδιο θέμα αναφέρει την πρόσφατη εμπειρία του από τα Ενωμένα Αραβικά Εμιράτα και την εικόνα των γυναικών που είναι καλυμμένες από πάνω ώς κάτω: «Δε βλέπεις τίποτε, στο πρόσωπο δεν έχει καν τρύπες για τα μάτια, μόνο μια σχισμή ανάμεσα στα δύο κομμάτια ύφασμα και τα γυαλιά μυωπίας πάνω από το πανί, είναι αστείο. Φαντάζομαι λοιπόν τη μια φιλενάδα να λέει στην άλλη “Χμμ, κάτι έχει αλλάξει επάνω σου σήμερα”. Και είμαι βέβαιος πως αν γράψω κάτι τέτοιο θα λάβω γράμματα παραπόνων, κάποιος θα προσβληθεί. Ε, λοιπόν, δεν το καταλαβαίνω. Εγώ, ας πούμε… ας γράψουν ό,τι θέλουν για την Αμερική· δεκάρα δε δίνω».

images (1)Παραδέχεται όμως πως η εικόνα που έχει ο ένας λαός για την κουλτούρα και τις συνήθειες του άλλου είναι πολλές φορές στρεβλή. «Η εικόνα ενός Άραβα, με την κελεμπία και τη μαντήλα στο κεφάλι, για έναν Αμερικανό σημαίνει ένα μόνο πράγμα: Τρομοκράτης. Δείτε όμως ένα παράδοξο. Στα Εμιράτα η ομοφυλοφιλία είναι παράνομη, απαγορεύεται. Κι όμως: Οι Άραβες άντρες μεταξύ τους είναι όλο αγκαλιές, περπατάνε στο δρόμο πιασμένοι αγκαζέ, διαρκώς αγγίζουν ο ένας τον άλλον· είναι ασυγκράτητοι. Ε, λοιπόν,  πιστεύω πως οι Αμερικανοί έχουν πολλά να μάθουν απ’ αυτό. Θα έλεγα, μάλιστα, πως θα έπρεπε να είναι υποχρεωτικό για κάθε Αμερικανό αρσενικού γένους να περάσει δύο εβδομάδες στο Ντουμπάι. Πάρε, μετά, το θέμα των απαγορεύσεων που ισχύουν σ’ αυτές τις χώρες για τις γυναίκες. Βλέποντας το από έξω, φυσικά και σκέφτεσαι πως δε θα ήθελες να ήσουν στη θέση τους. Ρωτήστε όμως την τελευταία γυναίκα που είχε την ατυχία να είναι το κορίτσι μου. (Να πω, παρενθετικά, πως το να είσαι κορίτσι μου πρέπει να συγκαταλέγεται ανάμεσα στις πιο άχαρες ιδιότητες στον κόσμο, άντε, με την πιθανή εξαίρεση της θέσης  του πνευματικού συμβούλου του Σατανά).  Ρωτήστε και κάθε γυναίκα. Διότι οι γυναίκες στις δυτικές κοινωνίες έχουν μάθει να απορροφούν την ενοχή για τα πάντα.  Τι φταίει κάθε φορά που ένας άντρας χάνει το ενδιαφέρον του, που θα τις απατήσει, κλπ.; “Φταίει που πάχυνες”, “φταίει που δεν ντύνεσαι σέξι”, φταίει ετούτο και τ’ άλλο. Και η γυναίκα θα το απορροφήσει αυτό το φταίξιμο. Όταν το συνειδητοποίησα αυτό που κάνουμε στις γυναίκες σκέφτηκα: “Και ποιος είμαι εγώ που θα κατακρίνω μόνο αυτό που κάνουν οι Άραβες;».

Υπάρχει ένα συστατικό πολιτικού σχολίου σε αυτού του τύπου τις παρατηρήσεις. Ο δημοσιογράφος τον ρωτάει ευθέως αν θεωρεί ότι κάνει πολιτική με τα κειμενά του. Ο Σεντάρις δυσκολεύεται να απαντήσει θετικά ή αρνητικά, το σκέφτεται.

«Δεν το νομίζω. Μόνο στο ποσοστό που λέω αυτό που μου φαίνεται λογικό γι’ αυτά που γίνονται γύρω μου. Στο θέμα της οπλοκατοχής, ας πούμε. Είναι δυνατόν να μπορείς να αγοράζεις όπλα από το ίντερνετ; Έχει τρελούς που σκοτώνουν παιδιά στα σχολεία και κάποιος έξυπνος σκέφτηκε να πει πως “όλο αυτό θα είχε αποφευχθεί αν είχαν όπλα και οι καθηγητές”. Φυσικά θα γράψω γι΄αυτό. Και, ναι, υπό αυτή την έννοια τα κειμενά μου είναι πολιτικά».

Μας διαβάζει με έξοχο, θεατρικό τρόπο την ιστορία του με τίτλο Think Differenter η οποία πραγματεύεται και αυτό το θέμα — αν και το πιο δυνατό γέλιο το κερδίζει ένα απίστευτα οξυδερκές σχόλιο για την πολυχρηστικότητα του iPhone:

«Από το iPhone 2 πήγα στο 3, αλλά δεν πήρα το 4 ή το 5 γιατί κρατιέμαι για να πάρω μια και καλή το 7, το οποίο, —κι αυτό το ξέρω από πολύ έγκυρη πηγή—, θα μπορείς να το χρησιμοποιείς και ως όπλο τέιζερ. Αυτό σημαίνει πως θα κουβαλάμε πάνω μας ένα πράγμα λιγότερο. Και αυτή άλλωστε δεν είναι η αποστολή της τεχνολογίας; Να μας ξαλαφρώνει από τα βάρη; Να μας ανοίγει νέους ορίζοντες; Να σου δίνει τη δυνατότητα το να μιλάς στον δικηγόρο σου, να ακούς τον τελευταίο δίσκο των Styx, να διαβάζεις τις νεκρολογίες για την πόλη όπου ζουν —ακόμα— οι γονείς σου, να τραβάς σε βίντεο τα επεισόδια στις πορείες, να στέλνεις SMS και να αφήνεις κάποιον σέκο, όλα ταυτόχρονα;»

«Τα κειμενά σας είναι αυτοβιογραφικά. Υπάρχει όμως κάτι για το οποίο δε θα γράφατε;»

«Ναι.  Για το ποιους μισώ. Και για το τι κάνω στο κρεβάτι μου. Μου φαίνεται φρικτό να με βλέπει ο άλλος να υπογράφω βιβλία και να του έχω περιγράψει τι κάνω στο σεξ, να ξέρει, ας πούμε πως έχω τρίχες στην πλάτη μου. Αλήθεια εσείς έχετε; Τι είναι αυτό με τις τρίχες στην πλάτη; Είναι ελληνικό φαινόμενο»;

sedaris signing
Υπογράφοντας βιβλία στο λόμπι της Στέγης Γ&Τ.

* * *

«Ισχύει αυτό που είπατε χθες στη Στέγη, ότι δεν ξέρετε πώς ήταν το επίθετό σας πριν το αλλάξει ο πατέρας σας σε Σεντάρις; Σας έχω τη λύση νομίζω, ή τουλάχιστον, μια αρχή. Πιθανολογώ πως ή Σιδέρη θα πρέπει να τον έλεγαν ή Σιδηρόπουλο».

Ο Σεντάρις χαμογελάει πλατιά, βγάζει από την τσέπη ένα μικρό σημειωματάριο και το σημειώνει προφέροντάς το ξανά και ξανά. «Σιντιρόπουλος. Μου αρέσει πολύ, έτσι έπρεπε να με λένε, “Σιντιρόπουλος”. Μου φαίνεται πως θα πάω στην Αμερική να το ξαναλλάξω».

Από την πρώτη στιγμή που γνωριστήκαμε ─για το οποίο μερίμνησε ο Γιώργος Αρχιμανδρίτης ο οποίος ήταν και ο ιθύνων νους πίσω από την παρουσία του Σεντάρις στην Αθήνα─ κατάλαβα πως η εκ του σύνεγγυς γνωριμία δε θα έκρυβε καμία δυσάρεστη έκπληξη και καμία απογοήτευση.

David Sedaris (credit Hugh Hamrick)Σχεδόν με το «χαίρετε» με ρωτάει αν είχα ποτέ γάτα, πώς καταφέρνω να διατηρώ το μανικιούρ μου τόσο καλά και τι σημαίνει το τατουάζ που έχω στο χέρι μου. Ενδιαφέρεται για τα πάντα, δε ρωτάει, όμως, βουλιμικά σα να κάνει έρευνα, αλλά με εκείνη την υγιή περιέργεια που έχουν οι έξυπνοι άνθωποι για τα πράγματα που τους είναι ανοίκεια. Η συζήτηση είναι ισορροπημένη, προσφέρει τόσα όσα παίρνει, δίνει πληροφορίες για τον ίδιο απλόχερα, απαντάει με άνεση για τα πάντα χωρίς όμως να μονοπωλήσει την κουβέντα ούτε λεπτό.

Ο Ντέιβιντ Σεντάρις, ο κωμικός, κάνει την εμφάνισή σε μια αλησμόνητη στιγμή της βραδιάς, όταν ο Γιώργος (Αρχιμανδρίτης) μας περιγράφει με λυρισμό πώς το καναρίνι που είχε ως παιδί φρόντιζε τη μητέρα των αυγών του. «Ήταν απίστευτη σκηνή: Το αρσενικό έτρωγε το καναβούρι που του έδινα και μετά πήγαινε πάνω απ’ την κανάρα, άνοιγε το στόμα του και έσταζε μέσα στο δικό της έναν πηχτό πολτό, ήταν φοβερό, δεν ξέρω πώς να σας το περιγράψω». Ο Σεντάρις τον κοιτάει ανέκφραστος και λέει: «Α είναι απλό, πες “ξερνούσε μέσα στο στόμα της”». Στο άκουσμα της ατάκας ο Γιώργος εξανίσταται «όχι, όχι, της έδινε το απόσταγμα της αγάπης του», και έχοντας ήδη μισοχάσει τις αισθήσεις μου από τα γέλια ακούω στο βάθος τη φωνή του Σεντάρις να λέει: «Ναι, και στην Αγγλία, κάθε βράδυ μετά τις παμπ, βλέπεις πολλούς να αφήνουν το απόσταγμα της αγάπης τους στη μέση του δρόμου».

Μαθαίνουμε πως ταξιδεύει διαρκώς κάνοντας τουρνέ για τα βιβλία του ─σήμερα φεύγει για Αλάσκα και από εκεί για Χαβάη─ , ότι δεν του πολυαρέσει να βγαίνει έξω, απεχθάνεται να λαμβάνει γράμματα μέσω ταχυδρομείου και ότι παρότι ζούσε στο Παρίσι δεν πήγε ποτέ στο Λούβρο («εγώ σε μέρος όπου τα αντικείμενα δεν έχουν επάνω ταμπελάκι με τιμή, αρνούμαι να πάω»).

Απόλαυσε τη βόλτα με το τραμ στην Αθήνα, ξετρελάθηκε με το παγωτό καϊμάκι που δοκίμασε για πρώτη φορά, χάρηκε φοβερά όταν του κάναμε δώρο το γαλβανιζέ καρτούτσο που είδε πάνω στο τραπέζι και του άρεσε. Το τελευταίο πράγμα που θα κάνει σήμερα, πριν φύγει για το αεροδρόμιο, θα είναι να πάει στο ταχυδρομείο για να αγοράσει ελληνικά «Γραμ-μα-τό-ση-μα», διαβάζει συλλαβιστά από το θαυματουργό σημειωματάριο.

images

* * *

Εδώ άλλες αναρτήσεις από την κατηγορία Βιβλίο

Το dim/art στο facebook
Το dim/art στο facebook

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για την εξάλειψη των ανεπιθύμητων σχολίων. Μάθετε πως επεξεργάζονται τα δεδομένα των σχολίων σας.