Στα μυστικά του βούρκου

—του Γιάννη Παπαθεοδώρου για τη στήλη Ανώμαλα ρήματα 

βάλτου 1 εξΠριν από μια εβδομάδα στο κυριακάτικο Βήμα ο κ. Μπαλτάκος έδωσε μια αποκαλυπτική συνέντευξη. Αποκαλυπτική όχι τόσο για τις προσωπικές του ιδεολογικές αντιλήψεις, γνωστές πλέον στο πανελλήνιο, αλλά για τα υλικά με τα οποία έχει συγκροτηθεί το ιδεολογικό του σύμπαν. Στην κρίσιμη ερώτηση για το «αν τέλειωσε η πολιτική» για αυτόν, ή αν κάνει απλώς ένα διάλειμμα ο πρώην γραμματέας της κυβέρνησης απαντά: «Δεν κάνω κανένα διάλειμμα. Διάλειμμα από τι; Η Ελλάδα είναι ένα σύνολο αισθημάτων και αντιλήψεων. Πώς να κάνεις διάλειμμα; Να σας το πω κι αλλιώς για να το αντιληφθούν ευκολότερα οι λάτρεις της νεοελληνικής λογοτεχνίας: η μέριμνα για τον Αποστόλη και τον Γιοβάν δεν σταματάει…». Οι (παλαιότεροι, έστω) «λάτρεις» της νεοελληνικής λογοτεχνίας θα αναγνώρισαν μάλλον εύκολα τη χάρτινη μνήμη της τρυφερής ηλικίας: ο Αποστόλης και ο Γιοβάν, παιδικοί ήρωες της Πηνελόπης Δέλτα, από το περίφημο βιβλίο της Στα μυστικά του βάλτου, αποτέλεσαν για τους περισσότερους από εμάς την πρώτη επαφή με τις αναπαραστάσεις του Μακεδονικού αγώνα αλλά και με το αισθητικό φορτίο του νεοελληνικού εθνικισμού. Πέρασε πολύς καιρός για να μάθουμε να διακρίνουμε την ιστορική διάσταση του Μακεδονικού και τις ιδεολογικές χρήσεις της λογοτεχνίας, χωρίς απαραίτητα να χάσουμε την αξία της Δέλτα. Δεν ήταν εύκολο ούτε και αυτονόητο σε μια χώρα που ακόμη ερμηνεύει την ιστορία της μέσα από τη μυθοπλασία.

Για τον κ. Μπαλτάκο, ωστόσο, «η μέριμνα» για τον Αποστόλη και τον Γιοβάν είναι διαρκής, μιας και η Ελλάδα του Μπαλτάκου είναι μιας πλήρως αισθητικοποιημένη χώρα: «ένα σύνολο αισθημάτων και αντιλήψεων». Το ίδιο διαρκής φαίνεται να είναι και η μέριμνά του για τη νεοελληνική λογοτεχνία. Στη συνέντευξή του παρελαύνουν, με άτακτη σειρά, ο Παλαμάς, ο Δραγούμης και ο Σεφέρης, επιστρατευμένοι λίγο πολύ σε μια γραμμή καθαρής «ελληνικότητας», που καταλήγει στην πιο γκροτέσκο αντιμνημονιακή κριτική:  «Η Ελλάδα είναι Βυζάντιο και βυζαντινό μουσικό μέλος. Γίνεται ιλιγγιώδης προσπάθεια για να μεταλλαχθούμε, με τη σύμπραξη πάντα της Αριστεράς, αλλά ως τώρα αυτό δεν έχει επιτευχθεί. Το 65% του ελληνικού λαού ακούει μόνο ελληνική μουσική, ενώ στη Δανία ή στην Ολλανδία το αντίστοιχο ποσοστό είναι 5%. Η Εκκλησία είναι ο ακοίμητος θεματοφύλακας αυτής της παράδοσης. Από φυλακής πρωίας και μέχρι νυκτός. Ακατανόητα είναι αυτά για την Τρόικα και τους Δυτικούς. Είναι όμως εκεί. Αναλλοίωτα. Πάντα εκεί».

Στην πραγματικότητα, αυτό που είναι ήδη και «πάντα εκεί» είναι η δεξαμενή από την οποία αντλεί τα υλικά του η ακροδεξιά ιδεολογία του κ. Μπαλτάκου. Ο πολιτισμικός εθνικισμός, αυτό το ιδιάζον μείγμα της συγκινησιακής χρήσης μιας παράδοσης που παραπέμπει στις «ρίζες» διανθισμένο με στίχους, χρώματα κι αρώματα, αποτέλεσε πάντα το σκληρό πυρήνα της εθνικής –και κυρίως της «εθνικόφρονος» – ρητορείας. Το ενδιαφέρον στοιχείο δεν είναι βέβαια η ιστορική ύπαρξη αυτού του ρεύματος σκέψης μέσα στη νεοελληνική ιδεολογία. Το ενδιαφέρον είναι νέα του διεύρυνση: «μας περιμένει στα δεξιά μας ένα 16, 5%» δηλώνει ο κ. Μπαλτάκος, υπονοώντας αυτό που όλοι καταλάβαμε: τη μεγάλη «Δεξιά Πολυκατοικία», στην οποία καλούνται να συγκατοικήσουν η ΝΔ, η Χρυσή Αυγή, οι ΑΝΕΛ, το ΛΑΟΣ, και όποιο άλλο δεξιό μόρφωμα φανεί στο δρόμο.

Είμαι απολύτως σίγουρος πως ο κ. Μπαλτάκος εκφράζει προσωπικές απόψεις, που δεν απηχούν το πολιτικό σχέδιο της ΝΔ. Ας είμαστε γενναιόδωροι με την ιστορικότητα μιας παράταξης∙ ο «πειρασμός του φασισμού» δεν ταιριάζει στο κόμμα που ίδρυσε ο Κωνσταντίνος Καραμανλής. Αυτό που είναι πραγματικά ανησυχητικό, ωστόσο, είναι πως τα κατάλοιπα αυτής της φασίζουσας κουλτούρας έχουν αποκτήσει πλέον βαθύ ρίζωμα στη νεοελληνική κοινωνία. Η δυναμική επανεμφάνιση του εθνικισμού στη δεκαετία του ’90 (το νέο «Μακεδονικό ζήτημα», ο έντονος αντιδυτικισμός της τότε εκκλησιαστικής ιεραρχίας, η εκρηκτική άνθηση των θεωριών συνομωσίας) συνέβαλαν καταλυτικά στον «εκφασισμό από τα κάτω». Το πολιτικό υποκείμενο που διαμορφώθηκε –οι ακροδεξιοί  «παραπλανημένοι ψηφοφόροι» της εξτρεμιστικής ακροδεξιάς, για να θυμηθούμε την προκλητικά ατυχή και ασυνείδητα (;) χυδαία δήλωση του κ. Τσίπρα– αποτελεί σήμερα ένα κρίσιμο εκλογικό σώμα, το οποίο πιθανώς θα κρίνει και την έκβαση του επόμενου κυβερνητικού μπλοκ εξουσίας.

Σε αυτούς απευθύνεται ο κ. Μπαλτάκος, γνωρίζοντας πως η «εθνικοφροσύνη της ημιμάθειας» αποτελεί κλειδί για την τιμωρητική τους πρακτική απέναντι στο πολιτικό «σύστημα». Ένα κομμάτι της ελληνικής δεξιάς αναζητά ακόμη σήμερα την ψυχή του στα μυστικά του φασιστικού βούρκου, πουλώντας λειψό και παραμορφωμένο το «παραμύθι» της Πηνελόπης Δέλτα. Η ίδια η Δέλτα πάντως αυτοκτόνησε (2 Μαΐου 1941) λίγες μέρες μετά τη φασιστική εισβολή των γερμανικών στρατευμάτων στην Αθήνα. Καλό είναι να θυμίσουμε σε όλους αυτούς τους κυρίους που μεριμνούν για τον Αποστόλη και τον Γιοβάν πως «οι λάτρεις της νεοελληνικής λογοτεχνίας» δεν έχουν ανάγκη από τη «μπαλτακοποίηση» της ιστορίας της.  Και κυρίως δεν έχουν ανάγκη από τον πολιτικό κανιβαλισμό της παιδικής τους ηλικίας. Ευτυχώς τα φαντάσματά της, λειτούργησαν «προς αφύπνισιν και φωτισμόν», όπως θα έλεγε ο Σ. Τ. Κόλεριτζ στο ποίημα «Παγωνιά τα Μεσάνυχτα». Αλλά αυτό είναι μια άλλη ιστορία, που σίγουρα δεν αφορά το κοινό του κ. Μπαλτάκου.

* * *

Εδώ ένα αφιέρωμα του dim/art στην Πηνελόπη Δέλτα

Εδώ άλλες αναρτήσεις από τη στήλη Ανώμαλα ρήματα

Το dim/art στο Facebook
Το dim/art στο Facebook

 

 

 

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.