Εμμανουήλ Κριαράς: ένας διαχρονικός δάσκαλος

Kriaras_Emmanouil

Ο Γιάννης Παπαθεοδώρου που διδάσκει Νεοελληνική Φιλολογία στο Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων άκουσε για πρώτη φορά το όνομα του Εμμανουήλ Κριαρά ως μαθητής στο Κλασικό Λύκειο Πάτρας. Θυμάται σήμερα τον άνθρωπο που από τα πρώτα αναγνώσματα θα έπαιζε τον ρόλο ενός διαχρονικού δασκάλου:

«Ο μακρός βίος του αναπόφευκτα συνδέεται με τις ιστορικές περιπέτειες του (σύντομου) 20ού αιώνα. Με τον βίο και το έργο του αποτέλεσε χαρακτηριστικό παράδειγμα ολοκληρωμένης διανοητικής παρέμβασης στον χώρο της γλώσσας, της επιστημονικής έρευνας, αλλά και της προοδευτικής σκέψης. Η συμβολή του, σφραγισμένη από τους αγώνες του δημοτικισμού, στην αναζήτηση των «καλών εργαλείων» (το  Λεξικό), καθώς και τη θεμελίωση των θεσμών (Ακαδημία), πλούτισε τις σπουδές του νέου ελληνισμού προσδίδοντάς τους εγκυρότητα και ανανεωτικό πνεύμα. Δίπλα και παράλληλα με τον ακαδημαϊκό δάσκαλο και τον ακάματο ερευνητή, ο προοδευτικός διανοούμενος με το πάντοτε ενεργό ενδιαφέρον για τις τύχες της σοσιαλδημοκρατίας οδηγήθηκε σε μια πολιτική θεώρηση της ελληνικής κοινωνίας με απομυθοποιητικό λόγο και εκσυγχρονιστικό πρόσημο.

Η ηλικία του, ένας διαρκής διάλογος παρόντος και παρελθόντος, τον εξόπλισε με το νηφάλιο απόσταγμα μιας κριτικής γνώσης που υπερέβαινε την ευκαιριακή προβολή, τη συγκυριακή εργαλειοποίηση της επιστήμης, καθώς και τη θυμική τοποθέτηση απέναντι στα γεγονότα. Στον νου του είχε πάντοτε τη «μακρά διάρκεια»: της επιστήμης, των θεσμών και της δημοκρατίας. Θα ήταν σχεδόν ειρωνικό να πούμε ότι με τον θάνατό του η Ελλάδα είναι φτωχότερη. Ο Εμμανουήλ Κριαράς αφήνει πίσω του μια γόνιμη παρακαταθήκη που μένει να αξιοποιηθεί από όλους τους μαθητές του, αλλά και τους πολίτες που ενδιαφέρονται ακόμη για ένα μάθημα νεοελληνικής αυτογνωσίας».

«Πλήρωνε μόνος του ένα παγκοσμίως μοναδικό Λεξικό»

«Το Λεξικό της Μεσαιωνικής Ελληνικής Δημώδους Γραμματείας (1100-1669) είναι κορυφαίο έργο για το οποίο ο Κριαράς θα μνημονεύεται τις επόμενες δεκαετίες» λέει στα «ΝΕΑ» ο Γιώργος Παπαναστασίου, επίκουρος καθηγητής Ιστορικής Γλωσσολογίας στο Αριστοτέλειο και διευθυντής του Ινστιτούτου Νεοελληνικών Σπουδών (Ίδρυμα Μανόλη Τριανταφυλλίδη).

Και συνεχίζει: «Για την περίοδο αυτή υπάρχουν μόνο κάποια λεξικά του 17ου αιώνα που δεν μπορούν όμως να συγκριθούν με αυτό του Κριαρά. Υπάρχει επίσης ένα που γράφεται από την Ακαδημία της Βιέννης (γνωστό ως λεξικό του Τραπ), το οποίο βρίσκεται στο «λάμδα». Αποδελτιώνει, όμως, λόγια κείμενα και όχι δημώδη. Το λεξικό του Κριαρά είναι, πράγματι λοιπόν, μοναδικό παγκοσμίως. Ο στόχος του ήταν να καλύψει μια περίοδο από τα πρώτα κείμενα της νεοελληνικής λογοτεχνίας (του Διγενή και τα ομοειδή) μέχρι τα κείμενα της κρητικής λογοτεχνίας.

Ξεκίνησε την αποδελτίωση τη δεκαετία του ’60 και, όταν η δικτατορία τον απέλυσε από το Πανεπιστήμιο το 1968, αφοσιώθηκε σε αυτό. Αλλά και μετά το 1974 αυτή ήταν η καθημερινή του ασχολία, από το πρωί μέχρι το μεσημέρι, στην Εγνατίας 152 όπου στεγαζόταν το Λεξικό. Είχε συγκροτήσει ομάδα την οποία και χρηματοδοτούσε από την προσωπική του περιουσία, βοηθούμενος κατά καιρούς από επιχορηγήσεις ιδρυμάτων. Ολοκλήρωσε δεκατέσσερις τόμους και το 1997 παρέδωσε το αρχείο στο Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας που έβγαλε άλλους τέσσερις. Σήμερα το λεξικό βρίσκεται στο «ρο».

Η άλλη σημαντική πτυχή του Κριαρά ήταν η συμβολή στην καθιέρωση της νεοελληνικής ως επίσημης γλώσσας μετά τη δικτατορία. Σήμερα μπορεί κανείς να πει ότι ο Κριαράς ήταν η σημαντικότερη εν ζωή φυσιογνωμία της Ελλάδας στον χώρο των ανθρωπιστικών σπουδών».

Πηγή: Τα ΝΕΑ

* * *

Εμμανουήλ Κριαράς: Μακράς ζωής αγωνίσματα

Εδώ άλλες αναρτήσεις από την κατηγορία Βιβλίο

Το dim/art στο facebook
Το dim/art στο facebook

One comment

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.