Η Ιστορία Που Δεν Γράφτηκε

—της Μαργαρίτας Ζαχαριάδου—

Ο Μέλβιλ, ο Χόθορν και η «Άγκαθα»

Πιθανώς να έψαχνα στο internet κάτι για τον Μέλβιλ, όταν πρωτοσυνάντησα την αναφορά. Ή μπορεί και για τον Χόθορν – ειλικρινά δεν θυμάμαι. Συχνά συνυπάρχουν αυτοί οι δυο σε ιστοσελίδες. Η φιλία τους, αν και μάλλον σύντομη, υπήρξε από τις διασημότερες στην ιστορία της λογοτεχνίας. Από τη μια, ο φτασμένος, σεβαστός σε όλους Χόθορν, ο συγγραφέας του «Άλικου Γράμματος» και του «Σπιτιού με τα Επτά Αετώματα», κι από την άλλη ο κατά 15 χρόνια νεαρότερος Μέλβιλ, ο ορκισμένος fan του Χόθορν, που εκείνη την εποχή, στα μέσα του 19ου αιώνα, ολοκλήρωνε τον Μόμπι Ντικ του και πάλευε να βρει μια θέση στον κόσμο των αμερικανικών γραμμάτων.

Οι δυο τους γνωρίστηκαν σε ένα πικνίκ, τον Αύγουστο του 1850. Από τη φιλία τους έχουν διασωθεί καμιά δεκαριά επιστολές του Μέλβιλ προς τον Χόθορν, που αποκαλύπτουν μια αρκετά στενή σχέση, με εκατέρωθεν επισκέψεις και μακροσκελείς συζητήσεις. Αποκαλύπτεται επίσης ο τρελός ενθουσιασμός του Μέλβιλ, που καμιά φορά έμοιαζε να εκτοξεύεται σε τέτοια ύψη λυρικού οίστρου που με έκαναν να χαμογελάω με λίγη συγκατάβαση. Δεν αποκλείεται, βέβαια, ο Χόθορν να ένιωθε λίγο πιεσμένος από όλον αυτόν τον πληθωρικό θαυμασμό του Μέλβιλ, ίσως και με κάποιους υπαινιγμούς για μεσολάβηση του Χόθορν ώστε ο Μέλβιλ να εξασφαλίσει μια καλή δουλειά. Δεν το ξέρουμε ακριβώς· από την αλληλογραφία τους έχει σωθεί μόνο η μία πλευρά: καμία επιστολή του Χόθορν στον Μέλβιλ δεν έχουμε.

Φυσικά, από τις υπάρχουσες μπορούμε λίγο-πολύ να εικάσουμε ότι ήδη γύρω στο 1852 ο Χόθορν είχε αρχίσει να βάζει «πάγο» στον νεαρό θαυμαστή του. Η «Ιστορία της Άγκαθα» ίσως να αποτέλεσε την αφορμή – πάντως σίγουρα είναι το φόντο στο οποίο παρακολουθούμε τη φιλία των δύο να φθίνει.

Σε τρεις διαδοχικές επιστολές, ο Μέλβιλ παραθέτει στον Χόθορν όλα τα στοιχεία μιας αληθινής ιστορίας που άκουσε από κάποιον δικηγόρο και που θεωρούσε ότι έπρεπε ΟΠΩΣΔΗΠΟΤΕ να μετουσιώσει εκείνος, ο Χόθορν, σε βιβλίο, γιατί «…αυτό το θέμα κλίνει προς ένα είδος με το οποίο εσύ είσαι ιδιαίτερα εξοικειωμένος. Για να το πω, ανοιχτά, νομίζω πως σ’ αυτή την ιστορία, θα τα κατάφερνες εσύ καλύτερα από μένα. Εξάλλου, είναι σαν να τείνει εκ του φυσικού του προς εσένα… σαν να σου ανήκει δικαιωματικά…»

Η ιστορία, με λίγα λόγια, ήταν η εξής: η Άγκαθα, μια μοναχική κοπέλα, κόρη φαροφύλακα, στη Νέα Αγγλία σώζει έναν ναυαγό, το περιθάλπει και τον παντρεύεται. Μετά από δύο χρόνια γάμου, ο ναυτικός δηλώνει ότι θα ξαναμπαρκάρει. Αφήνει τη γυναίκα του μόνη στο φάρο, έγκυο, και εξαφανίζεται από προσώπου γης για δεκαεπτά χρόνια, χωρίς να δώσει ούτε το παραμικρό σημείο ζωής. Η Άγκαθα μαραζώνει από την αναμονή και την εγκατάλειψη και παλεύει να μεγαλώσει το παιδί της. Ξαφνικά ο χαμένος σύζυγος επανεμφανίζεται για μια μέρα, με χρήματα και δώρα, και υπόσχεται ότι σε λίγο θα ξανάρθει για να μείνει πια για με την Άγκαθα καλά. Στο μεταξύ, βέβαια, ο πρώην ναυτικός έχει απλώς αποκτήσει μια καινούργια ζωή σε άλλη πόλη στο Μισούρι και μάλιστα έχει ξαναπαντρευτεί. Επιστρέφει και πάλι στη Νέα Αγγλία μετά το θάνατο της δεύτερης γυναίκας του και ζητά από την Άγκαθα να έρθει μαζί του στο Μισούρι. Η Άγκαθα αρνείται.

Προσωπικά, θα τοποθετούσα το κέντρο βάρους της ιστορίας στον ναυτικό, όχι στην Άγκαθα, αλλά ο Μέλβιλ το είχε φτιάξει αλλιώς στο μυαλό του, και προφανώς επέμενε να φυτέψει την ιδέα του και στο μυαλό του Χόθορν. Του έστελνε λεπτομερείς περιγραφές των συναισθηματικών μεταπτώσεων της Άγκαθα και ιμπρεσιονιστικές εικόνες του μελαγχολικού τοπίου. Τον βομβάρδιζε με φανταστικές προσθήκες στην ιστορία και ιδέες προς συζήτηση. Μετά την πρώτη μακροσκελή επιστολή τον Αύγουστο του 1852, ο Μέλβιλ έστειλε στον Χόθορν ακόμα μία, με περισσότερες συγγραφικές «υποδείξεις», τον Οκτώβριο της ίδιας χρονιά. Τέλος, τον Νοέμβριο του 1852, (προφανώς μετά από μια συνάντηση τετ-α-τετ), ο Μέλβιλ γράφει: «Τις προάλλες στο Κόνκορντ εξέφρασες δισταγμό σχετικά με το αν θα αναλάβεις τη συγγραφή της ιστορίας της Άγκαθα, και τελικά με παρότρυνες να τη γράψω εγώ. Αποφάσισα, λοιπόν, να το κάνω, και θα ξεκινήσω αμέσως μόλις φτάσω σπίτι. […] Ζητώ την ευλογία σου για το εγχείρημά μου, και να φυσήξεις σαν ούριος άνεμος στα πανιά μου…»

Ήταν η τελευταία χρονικά επιστολή από τη σωζόμενη αλληλογραφία τους. Από όσο ξέρουμε, ο Μέλβιλ δεν έγραψε ποτέ την ιστορία της Άγκαθα.

Την ίδια περίοδο που ανακάλυψα τις επιστολές των δύο και σκεφτόμουν τη μοίρα της Ιστορίας Που Δεν Γράφτηκε Ποτέ, διάβαζα και το θαυμάσιο μυθιστόρημα του Σκωτσέζου Άντριου Κρούμι «Μόμπιους Ντικ» (εκδ. Πόλις, μτφ. Τεύκρος Μιχαηλίδης). Φτάνοντας στη σελίδα 263 γούρλωσα τα μάτια μου: δεν μπορούσα να πιστέψω τη σατανική, καμιά φορά, συμμετρία των συμπτώσεων που ξετυλίγονταν μπροστά μου και που άλλωστε αποτελούν και μέρος της θεματικής του βιβλίου του Κρούμι.

Διάβασα, λοιπόν:

«Χέρμαν Μέλβιλ προς Ναθάνιελ Χόθορν

[; δυσανάγνωστο] Νοεμβρίου 1856

Η συνάντησή μας, φίλε μου, δεν ήταν όπως θα την ήθελα. […] Ας μη συνεχίσουμε τη διαμάχη μας, Ναθάνιελ – αλλιώς θα καταντήσουμε σαν τις απολίτιστες φυλές που έχυσαν αδελφικό αίμα σε τούτα εδώ τα άγρια μέρη. Δεν κατάφερες να μου εξασφαλίσεις μια προξενική θέση ανάλογη με τη δική σου. Και τι μ’ αυτό; Πίστεψέ με φίλε: δε με πείραξε καθόλου. […] Είναι γεγονός πως το άστρο σου συνεχίζει να ανεβαίνει: παντού βρίσκω έργα του εξαιρετικού κ. Ν.Χ. και χαίρομαι γιατί είσαι αντάξιος της φήμης σου. Εγώ βλέπω το Ταϊπί μου να εξαφανίζεται από τα ράφια και, μαζί μ’ αυτό, η τελευταία δημοσιότητα που γνώρισα εδώ και δέκα χρόνια. Αυτό με θλίβει, αλλά δεν κατηγορώ εσένα για την κακοτυχία μου. […] Στις λίγες μέρες που μεσολάβησαν αφότου σε είδα, εργάστηκα για το βιβλίο που θα είναι το καλύτερό μου. Δεν εννοώ την οικογενειακή μου ιστορία (αυτή είναι ασήμαντη), ούτε τον Χαφιέ, που ολοκληρώθηκε και δεν είναι πια δική μου υπόθεση (μόνο του πρέπει τώρα πια ν’ απλώσει τα πανιά του και να βρει τον καπετάνιο του) – όχι· έχω ένα καλύτερο βιβλίο στα σκαριά – και ο τίτλος του είναι Άγκαθα.

Ναι: αυτό είναι το έργο που θα με σώσει – νιώθω μέσα μου να μου το υπόσχεται. Θυμάσαι που σου πρόσφερα την ιστορία του πριν από τέσσερα χρόνια; Σου ’δωσα την πλοκή και σου ’πα να το γράψεις, γιατί φοβόμουν ότι ήμουν ακατάλληλος να το κάνω εγώ. Κι εσύ αρνήθηκες! Ωστόσο, δε σου κρατάω κακία γι’ αυτό το θέμα. Η ηρωίδα του, η Άγκαθα, κοιμήθηκε υπομονετικά όλα αυτά τα χρόνια, και τώρα είναι έτοιμη να βγει στον κόσμο. Όμως, στα πρώτα της βήματα, δε θα κρατάει το δικό σου μπράτσο. Εγώ θα την οδηγήσω, στολισμένη με ό,τι λούσο μπορέσω να της δώσω. Θα γράψω την ιστορία της· κι αν θέλεις να μου τείνεις πάλι το χέρι της φιλίας, το νέο μου βιβλίο θα ’ναι αφιερωμένο σ’ εσένα. […]»

Ο Κρούμι, λοιπόν, χρησιμοποίησε τελικά την Ιστορία Που Δεν Γράφτηκε για να πλάσει μια τελευταία, φανταστική επιστολή του Μέλβιλ στον Χόθορν και να συνδέσει μ’ αυτήν τα νήματα της δικής του μυθοπλασίας: «Πιστεύω [λέει ένας από τους ήρωες του βιβλίου, ο δόκτωρ Χίντς] πως η επιστολή του Μέλβιλ μπορεί να είναι η καλύτερη απόδειξη που έχω βρει ποτέ για την ύπαρξη ενός οικουμενικού νου».

Προφανώς, αυτός ο «οικουμενικός νους» δεν αφήνει καμιά ιστορία να πάει χαμένη. Με κάποιο τρόπο, όλες οι ιστορίες που γεννάει βρίσκουν εν τέλει το δρόμο τους. Η Ιστορία Που Δεν Γράφτηκε υπάρχει και δεν υπάρχει ταυτοχρόνως. Κι έτσι κάπως, στο πολλαπλό μας σύμπαν, πραγματικότητα και μυθοπλασία γίνονται μια ταινία Moebius: όχι οι δύο πλευρές του ίδιου νομίσματος αλλά η ίδια, συνεχόμενη επιφάνεια μιας αέναης κυκλοειδούς κατασκευής.

[Εικόνα εξωφύλλου: Ο φάρος του Isle of Shoals, φωτογραφία του Kevin Currier. Στην τελευταία επιστολή του προς τον Χόθορν, ο Μέλβιλ τον πληροφορεί πως θα γράψει ο ίδιος την ιστορία τής Άγκαθα και πως θα εκτυλλίσεται στο Isle of Shoals].

* * *

Εδώ άλλες αναρτήσεις από την κατηγορία Βιβλίο

Το dim/art στο Facebook
Το dim/art στο Facebook

 

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.