Ο άνθρωπος που έλεγε ιστορίες

7414003808_a1fb733758_o

Ρόμπερτ Λούις Στίβενσον, 1850-1894

—της Μαργαρίτας Ζαχαριάδου—

Οι κάτοικοι των νησιών Σαμόα, όπου έζησε τα τελευταία χρόνια της ζωής του, τον ονόμασαν «Τουσιτάλα»  – «ο άνθρωπος που λέει ιστορίες». Και πράγματι, λίγοι συγγραφείς θα άξιζαν αυτό το προσωνύμιο τόσο πολύ όσο ο Ρόμπερτ Λούις Στίβενσον, που πέθανε σαν σήμερα, στις 3 Δεκεμβρίου του 1894, μόλις 44 χρονών. Γιατί ο συγγραφέας του Νησιού των Θησαυρών και του Δόκτωρ Τζέκιλ και κύριος Χάιντ μοιάζει να πέρασε όλη του τη ζωή κυνηγώντας δύο πράγματα: λίγη ανακούφιση από τα χρόνια προβλήματα με την υγεία του και καινούργιες ιστορίες, μικρές και μεγάλες.

rls-in-cape

Σε ηλικία τεσσάρων ετών

 

Ο Στίβενσον, γεννημένος στο υγρό και κρύο Εδιμβούργο το 1850, άρχισε να πλάθει ιστορίες προτού καν μάθει να (τις) γράφει. Λόγω της ασθενικής του κράσης πήγε σχολείο αργά και αντίστοιχα αργά έμαθε γραφή και ανάγνωση. Αυτό όμως δεν τον εμπόδιζε να υπαγορεύει τις ιστορίες του στη μητέρα και στην νταντά του από την ηλικία των πέντε ετών. Όπως ήταν αναμενόμενο, ο νεαρός Ρόμπερτ αρνήθηκε να ακολουθήσει το οικογενειακό επάγγελμα του μηχανικού φάρων και, παρόλο που σπούδασε νομικά, δεν άσκησε ποτέ τη δικηγορία· από πολύ νωρίς είχε αποφασίσει πως ήθελε να βγάζει τα προς το ζην γράφοντας.

stevenson7yo

Σε ηλικία επτά ετών

Πηγή έμπνευσης για τον Στίβενσον ήταν πάντα τα ταξίδια, τα οποία εξάλλου επιδίωκε, αναζητώντας κλίματα πιο φιλικά προς τα αδύναμα πνευμόνια του. Σε ένα ταξίδι με κανό στο Βέλγιο και το Παρίσι, το 1876, γνώρισε και τη γυναίκα της ζωής του, την Αμερικανίδα Φάνι βαν ντε Γκριφτ Όσμπορν, χωρισμένη και μητέρα δύο παιδιών. Όταν η Φάνι επέστρεψε στην Αμερική, ο Στίβενσον αποφάσισε να την ακολουθήσει, ταξιδεύοντας με το πλοίο –δεύτερη θέση, χάριν της περιπέτειας– για Νέα Υόρκη, με σκοπό να φτάσει κατόπιν με το τρένο έως το Σαν Φρανσίσκο. Το ταξίδι παραλίγο να τον σκοτώσει, ωστόσο αρχές του 1880 κατάφερε να φτάσει στον προορισμό του και να παντρευτεί τη Φάνι.

19684

Η Φάνι ιππεύει. Σκίτσο / γελοιογραφία του Στίβενσον

Στο διάστημα 1880-1887, και ενώ ταυτόχρονα συνέχιζε να ταξιδεύει ανά την Ευρώπη για λόγους υγείας, έγραψε μερικά από τα πιο γνωστά του έργα: το Νησί των Θησαυρών, το Μαύρο Βέλος, την Απαγωγή και το Δόκτωρ Τζέκιλ και Κύριος Χάιντ, που επιτέλους τον καθιέρωσε ως συγγραφέα. Παράλληλα, ο Στίβενσον έγραφε διαρκώς διηγήματα, από τα οποία και βιοποριζόταν εν πολλοίς. Για την ακρίβεια, θεωρείται ένας από τους πρωτοπόρους του βρετανικού διηγήματος που, σε αντίθεση με τις ΗΠΑ και τη Ρωσία, άργησε χαρακτηριστικά να βρει τη θέση του στη λογοτεχνική παράδοση της Γηραιάς Αλβιώνας.

Τον Ιούνιο του 1888, ξεκίνησε και την τελευταία του μεγάλη περιπέτεια: ένα ταξίδι ανά τον Ειρηνικό, που έμελλε να τον οδηγήσει τελικά στις νήσους Σαμόα, από όπου δεν επέστρεψε ποτέ. Πέθανε, πιθανότατα από εγκεφαλικό, αφήνοντας μισοτελειωμένο το αριστούργημά του Ο Γουίρ του Χέρμιστον, ένα βιβλίο που ο ίδιος θεωρούσε «τόσο καλό, που με τρομάζει».

robert-louis-stevenson J Davis c 1891

Ο Στίβενσον στη Βαϊλίμα (Σαμόα) με τη Φάνι, συγγενείς και φίλους.
Φωτογραφία: J. Davis, c. 1892

phoca_thumb_l_19720

Βαϊλίμα, το εσωτερικό του σπιτιού

Το Νησί των Θησαυρών

Η πιο διάσημη περιπέτεια με πειρατές, η ιστορία που γυρίστηκε αυτούσια περισσότερες από 50 φορές σε ταινία* και αποτέλεσε την έμπνευση για τη μεγάλη κινηματογραφική επιτυχία των Πειρατών της Καραϊβικής γεννήθηκε με έναν τρόπο ελαφρώς παράδοξο: μια βροχερή μέρα του 1881, ο Στίβενσον καθόταν κλεισμένος στο σπίτι στη Σκωτία με τον γιο της Φάνι, τον Λόιντ, και χάζευε ζωγραφίζοντας στο τραπέζι της κουζίνας. Κάποια στιγμή, το μολύβι του σχεδίασε ένα νησί, σε σχήμα «χοντρού δράκου που στέκεται όρθιος». Χωρίς ακόμα να έχει κάτι συγκεκριμένο κατά νου, ο Στίβενσον άρχισε να προσθέτει στο σχέδιο λεπτομέρειες, τοπωνύμια, υψώματα και φαράγγια, έναν πλήρη μικροσκοπικό κόσμο· το μόνο που έλειπε ήταν τα πρόσωπα που θα τον κατοικούσαν. Την ίδια μέρα, πάνω σ’ εκείνο το ίδιο τραπέζι, τα χαρτιά που προορίζονταν για τη ζωγραφική είχαν ήδη γεμίσει με σημειώσεις για μια ιστορία και με τα ονόματα των πρωταγωνιστών της.

Treasure-island-map

Η έμπνευσή του ήταν τόσο σφοδρή που ο Στίβενσον επί βδομάδες έγραφε ένα κεφάλαιο τη μέρα, το οποίο εν συνεχεία διάβαζε στον Λόιντ. Ο ενθουσιασμός του πρώτου εκείνου αναγνώστη έδωσε στον Στίβενσον να καταλάβει ότι βρισκόταν σε καλό δρόμο, αφού εξ αρχής είχε συλλάβει το βιβλίο ως μια περιπέτεια «για αγόρια – και είχα κι ένα αγόρι πρόχειρο», χωρίς ιδιαίτερες απαιτήσεις από άποψη ψυχολογικών αποχρώσεων των ηρώων (τις οποίες, φυσικά, ένας μεγάλος συγγραφέας είναι αδύνατο να τις αποφύγει, ακόμα και να θέλει). Πράγματι, ο Λονγκ Τζον Σίλβερ υπήρξε ένας από τους πρώτους «κακούς» της λογοτεχνίας, που ανάγκαζε όμως τους αναγνώστες να τον συμπαθήσουν. Ο Στίβενσον, ακόμα και εδώ, δεν αποχωρίζεται την ιδέα του δυισμού της προσωπικότητας, που τόσο εμβληματικά επεξεργάστηκε στο Τζέκιλ & Χάιντ.

Δεκαπέντε κεφάλαια αργότερα όμως, η έμπνευσή του στέρεψε: ο Λονγκ Τζον Σίλβερ βρισκόταν εγκλωβισμένος στο νησί κι ο Στίβενσον δεν είχε ιδέα τι να τον κάνει από εκεί και πέρα. Η λύση δόθηκε, για μια ακόμα φορά, με ένα ταξίδι: η οικογένεια μετακόμισε σε ένα μικρό σαλέ στην Ελβετία και ο Στίβενσον ξαναβρήκε τη συνέχεια του νήματος.

1886 edition

Η επιλογή του Στίβενσον να δώσει την ιστορία του για δημοσίευση σε συνέχειες στο περιοδικό Young Folks μπορεί να του πρόσφερε μια αναγκαία οικονομική ανάσα, για το ίδιο το έργο όμως δεν ήταν ιδιαίτερα θετική. Οι νεαροί αναγνώστες γκρίνιαζαν, ιδίως τις πρώτες βδομάδες: ήθελαν δράση – τώρα. Ευτυχώς, το 1883 κυκλοφόρησε επιτέλους σε μορφή βιβλίου και έγινε αμέσως ένα από τα μπεστ σέλερ της εποχής, και δικαίως: στο Νησί των Θησαυρών μοιάζουν να συγκλίνουν και να κορυφώνονται πολλές θεματικές, γνωστές έως τότε: το ερημονήσι, οι θαλασσινές περιπέτειες και η δράση των πειρατών. Ταυτόχρονα, ο Στίβενσον ενέγραψε στο συλλογικό υποσυνείδητο την κατ’ εξοχήν, από τότε και μετά, εικόνα του πειρατή (με το ξύλινο πόδι, τον παπαγάλο στον ώμο και την άκρως αμφισβητήσιμη ηθική) και, βέβαια, την αιώνια φαντασίωση του πολυκαιρισμένου χάρτη με το μυστηριώδες «Χ», που σημειώνει τον κρυμμένο θησαυρό.

Η εικονογράφηση του Νησιού των Θησαυρών από τον George Roux

* Η άχρηστη πληροφορία της ανάρτησης: τέσσερις κινηματογραφικές μεταφορές του Νησιού των Θησαυρών έγιναν στην Ε.Σ.Σ.Δ., η μία σε animation.

Treasure_Island_1988_-_DVD_cover

Εδώ άλλες επετειακές αναρτήσεις του dim/art

Το dim/art στο facebook

Το dim/art στο twitter

instagram-logo

img_logo_bluebg_2x

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s