Γιατί δεν θυμόμαστε το μέλλον μας;

Ο φυσικός Paul Davis εξετάζει για ποιο λόγο βιώνουμε τον χρόνο γραμμικά – της Maria Popova

«Αν η καρδιά μας ήταν αρκετά μεγάλη ώστε να αγαπούμε τη ζωή με όλες της τις λεπτομέρειες», έγραφε ο Γάλλος φιλόσοφος Gaston Bachelard το 1929 στους στοχασμούς του γύρω από το παράδοξο της εμπειρίας του χρόνου, «θα βλέπαμε την κάθε στιγμή ως δωρητή και ταυτόχρονα καταστροφέα». Αυτή η διττή υπόσταση του χρόνου γίνεται εντελώς αποπροσανατολιστική στο διαρκές νοερό ταξίδι στον χρόνο που πραγματοποιούμε από εκείνο που υπήρξε σε εκείνο που θα υπάρξει, προκειμένου να σταθούμε επιτέλους σε αυτό που υπάρχει τώρα. Καθώς το ρολόι της ζωής μας χτυπά, κλέβοντας σταδιακά από το μέλλον τις δυνατότητες και από το παρελθόν τη σχέση του με το τώρα, βαδίζουμε πάνω στο βέλος του χρόνου σέρνοντας μαζί μας εκείνο το παράξενο, απροσδιόριστο κατασκεύασμα που ονομάζουμε «εαυτό», ένα διαρκώς μεταβαλλόμενο συμπίλημα προσωπικής ταυτότητας που μας συνδέει μυστηριωδώς με τον παιδικό μας εαυτό και προδιαγράφει απατηλά τον μελλοντικό.

12669636_10208582058488572_7758230488664431859_n

Αυτό το αίνιγμα εξετάζει ο Αυστραλός θεωρητικός φυσικός Paul Davis στο εκπληκτικό του βιβλίο About Time: Einstein’s Unfinished Revolution (public library).

12670600_10208582058448571_7469893925857331209_n

Γράφει ο Davies: «Όταν ήμουν μικρός, έμενα συχνά τις νύχτες ξυπνητός στο κρεβάτι περιμένοντας όλο φόβο κάποιο δυσάρεστο γεγονός της επόμενης μέρας, όπως για παράδειγμα μια επίσκεψη στον οδοντογιατρό, ενώ ευχόμουν να μπορούσα να πατήσω ένα κουμπί που θα με μετέφερε αυτοστιγμεί είκοσι τέσσερις ώρες πιο μετά στο μέλλον. Την επόμενη νύχτα, αναρωτιόμουν μήπως τελικά το μαγικό αυτό κουμπί είναι αληθινό και αν το κόλπο όντως έπιασε. Στο κάτω κάτω, ήταν είκοσι τέσσερις ώρες πιο μετά, και παρόλο που θυμόμουν την επίσκεψη στον οδοντογιατρό, εκείνη τη στιγμή αυτή αποτελούσε απλώς την ανάμνηση μιας εμπειρίας, και όχι εμπειρία καθεαυτή.

Ένα άλλο κουμπί με έστελνε, φυσικά, και πιο πίσω στον χρόνο. Το κουμπί αυτό μπορούσε να επαναφέρει την κατάσταση του μυαλού μου και τη μνήμη μου έτσι όπως ήταν σε εκείνη την παλαιότερη χρονική στιγμή. Μ’ ένα πάτημα, μπορούσα να επιστρέψω στην πρώτη παιδική μου ηλικία, βιώνοντας και πάλι, για πρώτη φορά, τα τέταρτα γενέθλιά μου…»

12688290_10208582058688577_122183312037569749_n

Ο νομπελίστας ψυχολόγος Daniel Kahneman ασχολήθηκε με το περίπλοκο αυτό θέμα στο μοντέλο που εισήγαγε σχετικά με τη βίωση του εαυτού και την ενθύμηση του εαυτού, για τον Davies όμως το πιο ενδιαφέρον ερώτημα δεν έχει να κάνει τόσο με την καθαρά ψυχολογική διάσταση της εμπειρίας αλλά με το πώς η κοινώς αποδεκτή φυσική του χρόνου, όπως αναπτύχθηκε μετά τη θεωρία της σχετικότητας του Άινσταϊν, διαμορφώνει αυτή την ψυχολογική εμπειρία. Επιστρέφει, λοιπόν, στο ευρύτερο ερώτημα που προκύπτει από τα παιδικά του πειράματα περί σκέψης:

«Μ’ αυτά τα κουμπιά, η κανονική πορεία των γεγονότων που εκ πρώτης όψεως συνιστούν τη ζωή μου θα πήγαινε περίπατο. Θα μπορούσα απλούστατα να πηδάω πότε εδώ και πότε εκεί, πίσω-μπρος στον χρόνο, να προσπερνάω εν τάχει τα δυσάρεστα επεισόδια, να επαναλαμβάνω συχνά τα ωραία, να αποφεύγω, φυσικά, σε κάθε περίπτωση τον θάνατο και να συνεχίζω έτσι εις το διηνεκές. Και δεν θα είχα καμία αντικειμενική εντύπωση της τυχαιότητας αυτής, διότι σε κάθε στάδιο, η κατάσταση του εγκεφάλου μου θα αποκωδικοποιούσε μια ορισμένη σειρά για τα γεγονότα. […] Το εντυπωσιακό σε κάτι τέτοια “πειράματα σκέψης” είναι το κατά πόσο θα μου φαινόταν η ζωή μου διαφορετική αν πραγματικά συνέβαινε αυτό το πάτημα του κουμπιού. Τι σημαίνει δηλαδή ότι βιώνω τη ζωή μου με έναν τρόπο τυχαίο, χωρίς συγκεκριμένη σειρά; Κάθε στιγμή από τις εμπειρίες μου αποτελεί και η ίδια εμπειρία καθεαυτήν, όποια κι αν είναι η σχέση της με άλλες εμπειρίες. Εφόσον οι αναμνήσεις μου διατηρούν μια συνέπεια, τι σημασία έχει ο ισχυρισμός ότι η ζωή μου συμβαίνει με ανάκατη σειρά;»

Εν συνεχεία, ο Davis εξετάζει πώς η ιστορία της ανθρώπινης σκέψης, από τον άγιο Αυγουστίνο έως τον Αϊνστάιν, μας κληροδότησε ένα μοντέλο χρόνου που πολύ απλά δεν αντανακλά τη φύση της εμπειρίας, και τέλος τι μπορούμε να προσδοκούμε από την εξέλιξη της επιστήμης καθώς επιδιώκουμε να δημιουργήσουμε πιο πλήρη μοντέλα αυτής της αενάως αινιγματικής διάστασης της πραγματικότητας.

Πηγή: Brainpickings

Μετάφραση για το dim/art: Μαργαρίτα Ζαχαριάδου

* * *

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για την εξάλειψη των ανεπιθύμητων σχολίων. Μάθετε πως επεξεργάζονται τα δεδομένα των σχολίων σας.