Καλός Ευρωπαίος, κακός Ευρωπαίος

—της Εύης Μαυρομμάτη για τη στήλη Παροράματα και ημαρτημένα

Σχεδόν πριν από ένα μήνα διαβάσαμε τη φράση: «Τα κύματα μεταναστών απειλούν να μετατρέψουν την Ευρώπη σε μια απέραντη κόλαση ισλαμικής τρομοκρατίας». Πρόκειται για έναν από τους βασικούς άξονες της εκδήλωσης της Μητρόπολης Θεσσαλονίκης, η οποία, κατ’ αυτόν τον τρόπο, πρόσθεσε ακόμη ένα λιθαράκι στο οικοδόμημα του φόβου, το οποίο ανεγείρεται με μεγάλη επιτυχία μέσω της ξενοφοβικής ακροδεξιάς ρητορικής, διεγείροντας τα φοβικά ένστικτα των πολιτών. Οι λέξεις της πλάθουν τη μάζα του ανεπιθύμητου «Άλλου», η οποία παρουσιάζεται ως ένα ορμητικό ρεύμα που απειλεί τον οικείο κόσμο μας με αφανισμό. Ωστόσο, πίσω από αυτήν την άμορφη και ανώνυμη μάζα, υπάρχουν άνθρωποι με σάρκα και οστά, με συναισθήματα και όνειρα, με ζωή.

Στο πρόσφατο βίντεο του BBC με παιδιά από τη Συρία που μιλούν για τον πόλεμο, κάθε άλλο παρά μια απειλητική μάζα βλέπει κανείς. Εμφανίζονται επτά παιδιά, ηλικίας 6-13 ετών. Ο επτάχρονος Μοχάμεντ, ο δεκατριάχρονος συνονόματός του και ο δωδεκάχρονος Ιμπραήμ, εστιάζουν κυρίως στον φόβο που τους προκαλούσε ο ήχος των βλημάτων και των εκρήξεων και στο πώς αυτές ρήμαξαν τα σπίτια και τις ζωές τους. Η εξάχρονη Σάρα επιθυμεί να ξαναγίνουν όλα όπως πριν και το καθεστώς να τους φτιάξει τα σπίτια τους. Ο δωδεκάχρονος Ιμπραήμ, μ’ ένα χαμόγελο στο πρόσωπό του, εύχεται να ξαναδεί τον πατέρα του ζωντανό και να μπορέσει να επιστρέψει στο σχολείο του. Ο επίσης χαμογελαστός Τζαφάρ, εννέα ετών, ονειρεύεται έναν υπερήρωα που θα σώσει τον κόσμο από τα τέρατα και τη μαύρη άβυσσο.

Δυστυχώς για τον Τζαφάρ, ο κόσμος δεν πρόκειται να σωθεί ως διά μαγείας από κάποιον υπερήρωα. Η Ευρώπη βρίσκεται αντιμέτωπη με ένα από τα πιο κρίσιμα δίπολα των τελευταίων δεκαετιών. Ένα δίπολο που συντίθεται από μια σειρά διλημμάτων, με κυριότερο το βαρύ ανθρωπιστικό δίλημμα, το οποίο διχάζει την ΕΕ, καθώς αρκετά από τα κράτη μέλη επιλέγουν να απεμπολήσουν το προσφυγικό δίκαιο, η συγκρότηση του οποίου κόστισε δύο παγκόσμιους πολέμους. Ένα δίπολο, το οποίο, σε συνδυασμό με την οικονομική και αξιακή κρίση των τελευταίων ετών, δυναμιτίζει τα θεμέλια του ευρωπαϊκού οράματος. Από τη μία πλευρά, έχουμε εκείνους που συρρέουν στο γκρίζο και αποκρουστικό οικοδόμημα της ξενοφοβίας ή, ακριβέστερα, της ισλαμοφοβίας, στρέφοντας την πλάτη στο μότο της ΕΕ «ενωμένοι στη διαφορετικότητα» και ξεχνώντας πού οδήγησε κατά το πρόσφατο ευρωπαϊκό παρελθόν μια παρόμοιου τύπου συλλογική παράνοια. Από την άλλη πλευρά, έχουμε εκείνους που πιστεύουν ότι η ΕΕ πρέπει να μείνει πιστή στις αξίες και τις αρχές της και να δώσει ενωμένη μία λύση στο προσφυγικό ζήτημα. Με άλλα λόγια, η Ευρώπη έχει χωριστεί στους ξενοφοβικούς κακούς Ευρωπαίους και στους φιλάνθρωπους καλούς Ευρωπαίους. Ωραία. Βάλαμε τα πράγματα στη θέση τους. Ή μήπως όχι;

Ασπάστηκε πράγματι η Ευρώπη τη ρητορική του μίσους των ακροδεξιών κομμάτων, η αγάπη των οποίων για την πατρίδα –που τόσο περίτρανα διατυμπανίζουν, διεκδικώντας αποκλειστικότητα στον πατριωτισμό– δεν είναι παρά το μίσος για τις χώρες των άλλων; Όλοι αυτοί οι άνθρωποι στη Γερμανία, που την περασμένη εβδομάδα έριξαν την ψήφο τους στο AfD, θα έπαιρναν στ’ αλήθεια ένα πιστόλι και θα πυροβολούσαν πρόσφυγες, πράγμα το οποίο πρότεινε –αναφερόμενη στην αστυνομία και όχι στους πολίτες, για να είμαστε ακριβείς– η πρόεδρος του εν λόγω κόμματος; Μάλλον όχι. Το παράδειγμα αφορά μεν τη Γερμανία αλλά το ερώτημα θα μπορούσε δυνητικά να απευθυνθεί προς όλες εκείνες τις χώρες, στις οποίες η ακροδεξιά σημείωσε πρωτοφανή άνοδο. Είναι πολύ πιθανό οι περισσότεροι από τους ανθρώπους που την ψήφισαν να απαντούσαν: «Δεν είμαι ακροδεξιός, αλλά…».

Σε αυτό το «αλλά» χρειάζεται να σταθούμε. Είναι αλήθεια ότι στην ακροδεξιά αρέσουν οι γενικεύσεις, λατρεύει να ρίχνει τις ευθύνες αλλού και να μιλά πάντοτε με συνθήματα, τα οποία περιέχουν ένα γενικευμένο «αυτοί». Επιπλέον, τα απλά και επιθετικά μηνύματά τους όχι μόνο δεν αφήνουν περιθώρια για αντιρρήσεις αλλά είναι και συναισθηματικά φορτισμένα, στοχεύοντας κυρίως στο θυμικό του αποδέκτη τους. Ίσως, όμως, η πιο επικίνδυνη εξέλιξη απ’ όλες, είναι το γεγονός ότι η ακροδεξιά προσπαθεί –και, όπως όλα δείχνουν, τα καταφέρνει– να ενδυθεί τον μανδύα της «μετριοπάθειας» και να μεταμορφωθεί από περιθωριακό μόρφωμα σε κανονικό. Στους σημερινούς ψηφοφόρους της δεν συγκαταλέγονται μόνο υποστηρικτές αυταρχικών ιδεών, όπως τη δεκαετία του ’80, ούτε και άνεργοι χαμηλού μορφωτικού επιπέδου, όπως τη δεκαετία του ’90. Ένας αξιοσημείωτος αριθμός αυτών ανήκει στα μεσαία στρώματα και είναι είτε μεσαίου είτε ακόμα και υψηλού μορφωτικού επιπέδου. Η ακροδεξιά, με όπλο της τον λαϊκισμό, εκμεταλλεύεται στο έπακρο την ανθρώπινη ανησυχία και αγωνία. Έτσι, ο πολίτης που αισθάνεται ανασφαλής από την εισροή ενός πρωτοφανούς αριθμού προσφύγων και που γεννώνται μέσα του δεκάδες ερωτηματικά σε ό,τι αφορά τη δυνατότητα ένταξής τους, που αδυνατεί να κατανοήσει –πόσω μάλλον να διαχειριστεί ή να αποδεχτεί– τη σύνθετη μορφή της κοινωνίας στην οποία ζει, που έχει απογοητευτεί πλήρως από το πολιτικό κατεστημένο –τόσο σε τοπικό όσο και σε ευρωπαϊκό επίπεδο–, που η πίστη του στη δύναμη και την αξία της δημοκρατίας έχει κλονιστεί (ας ελπίσουμε όχι ανεπανόρθωτα) αφού βλέπει τη φωνή του να εξανεμίζεται όλο και περισσότερο, στρέφεται στην ακροδεξιά, έχοντας την (ψευδ)αίσθηση πως εκεί θα βρει κάποιον που θα τον καταλαβαίνει και θα τον  συμπονά. Κάποιον που επιτέλους θα τον πάρει στα σοβαρά και θα ξαναδώσει νόημα και προοπτική στη ζωή του.

Σε αυτό το «αλλά» χρειάζεται να σταθούν και οι κυβερνήσεις των ευρωπαϊκών κρατών. Την εμπιστοσύνη των πολιτών τους δεν θα την κατακτήσουν μέσω μιας άκαρπης δημαγωγίας, αυτό έχει πλέον αποδειχθεί. Χρειάζεται να γκρεμίσουν τις προκαταλήψεις και τα κατ’ επίφαση λογικά σχήματα των ακροδεξιών. Σε ό,τι αφορά το προσφυγικό, θα πρέπει να ρίξουν τα τείχη που έχουν υψώσει και να καθίσουν όλοι μαζί στο τραπέζι να δώσουν μια λύση, η οποία σίγουρα δεν είναι η μετατροπή της Ειδομένης σε άλλη «ζούγκλα του Καλαί» ούτε και η επιστροφή αυτών των ανθρώπων στην Τουρκία που μόνο ασφαλής χώρα δεν μπορεί να είναι γι’ αυτούς, από τη στιγμή που έχει υπογράψει τη Συνθήκη της Γενεύης με γεωγραφικούς περιορισμούς και δεν αναγνωρίζει το δικαίωμά τους για αίτημα ασύλου. Μια λύση,  που συγχρόνως δεν θα περιφρονεί τους φόβους και τις αγωνίες των ευρωπαίων πολιτών αλλά θα τους βοηθά να αισθάνονται ασφαλής και θα τους ενθαρρύνει να συμβάλλουν στην οικοδόμηση μιας νέας Ευρώπης. Οι ευρωπαίοι ηγέτες αποπροσανατολίζονται διαρκώς, εξαιτίας των διάφορων κρίσεων που ταλανίζουν την Ευρώπη τα τελευταία χρόνια (το επαπειλούμενο Brexit και Grexit, οι κυρώσεις στη Ρωσία, το μεταναστευτικό, η οικονομική κρίση), από το κυρίως ζητούμενο: τη διόρθωση των εγγενών ελαττωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Και η διόρθωση αυτή πρέπει να γίνει τώρα, που ο κόμπος έσπασε το χτένι.

 

* * *

Εδώ άλλες αναρτήσεις από τη στήλη Παροράματα και ημαρτημένα

Το dim/art στο facebook

To dim/art στο twitter

2 comments

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για την εξάλειψη των ανεπιθύμητων σχολίων. Μάθετε πως επεξεργάζονται τα δεδομένα των σχολίων σας.