«Ζητούνται Γυναίκες για Ανακούφιση»

Νοέ. 26, 2013

—

in Εικαστικά, Ελευθερία λόγου / δικαιώματα

Με αφορμή τη χθεσινή Παγκόσμια Ημέρα για την εξάλειψη της βίας κατά των γυναικών, το dim/art καταπιάνεται με μια φοβερή υπόθεση μαζικής και βίαιης σεξουαλικής εκμετάλλευσης γυναικών, την οποία εδώ και δεκαετίες η Ιστορία προσπαθεί επιμελώς να κρύψει κάτω από το χαλάκι.

* * *

Η φράση comfort women (που στα ελληνικά θα μεταφράζαμε ως «γυναίκες για ανακούφιση» ή και «γυναίκες για παρηγοριά») είναι ένας αμφιλεγόμενος όρος που περιγράφει τις σχεδόν 200.000 γυναίκες που στρατολογήθηκαν διά της βίας ως ιερόδουλες από τον Αυτοκρατορικό Ιαπωνικό Στρατό, κατά τη διάρκεια του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου. Πολλές από αυτές τις νέες γυναίκες εξαναγκάστηκαν σε ενός είδους καταναγκαστική εργασία, έγιναν αντικείμενα σεξουλικής εκμετάλλευσης σε όλη την Ασία — ουσιαστικά, δηλαδή, έγιναν θύματα της μεγαλύτερης σε έκταση παράνομης διακίνησης ανθρώπων μέσα στον 20ό αιώνα.

Η διακίνηση των comfort women είναι μια σοβαρότατη παραβίαση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων η οποία έχει παραλειφθεί επιμελώς από τα βιβλία ιστορίας, αφήνοντας έτσι τις γυναίκες που έπεσαν θύματα αυτής της αποτρόπαιας τακτικής να παραμένουν οι αφανείς ηρωίδες μιας θαμμένης υπόθεσης. Η γεννημένη στην Κορέα καλλιτέχνις Chang-Jin Lee, η οποία ζει στην Νέα Υόρκη, επιδιώκει να αλλάξει αυτή την κατασκευασμένη πραγματικότητα μέσα από την multimedia έκθεση Comfort Women Wanted, η οποία ψηλαφίζει τις προσωπικές ιστορίες γυκαικών από χώρες όπως η Κορέα, η Κίνα, η Ταιβάν, η Ινδονησία, οι Φιλιππίνες και η Ολλανδία. Γυναικών των οποίων η ταυτότητα και ο ρόλος έχουν εδώ και δεκαετίες παρεξηγηθεί ή και αγνοηθεί από την Ιστορία.

«Στην Ασία, το θέμα των comfort women εξακολουθεί να είναι ταμπού και αμφιλεγόμενο, στη δε Δύση, δεν είναι καν γνωστό», εξηγεί η Lee σε κείμενό της σχετικό με το πρότζεκτ. «Η διακίνηση γυναικών είναι η πιο ταχεία αναπτυσσόμενη βιομηχανία στον κόσμο και η δεύτερη πιο προσοδοφόρα επιχείρηση τού 21ου αιώνα, μετά από το εμπόριο όπλων. Κατ’ αυτή την έννοια, οι comfort women δεν αφορούν μόνο το παρελθόν αλλά και το σήμερα». Ο τίτλος της έκθεσης της Lee παραπέμπει στις διαφημίσεις που έβρισκε κανείς σε εφημερίδες την εποχή του πολέμου, σε μια αποτυχημένη προσπάθεια να προσεκλύσουν εθελόντριες ιερόδουλες. Όταν έγινε σαφές πως η καμπάνια δεν απέδιδε, άρχισαν οι απαγωγές εντεκάχρονων κοριτσιών που υποχρεώνονταν σε σεξουαλική δουλεία, βιασμούς, βασανιστήρια και ωμή βία σε στρατόπεδα που ήταν γνωστά ως comfort stations («σταθμοί ανακούφισης»). «Οι περισσότερες ήταν σε εφηβική ηλικία… και τις βίαζαν από 10 ώς και 100 στρατιώτες καθημερινά μέσα σε αυτά τα στρατόπεδα βιασμών», δηλώνει η Lee στον ιστότοπό της. «Τις άφηναν να λιμοκτονούν, τις έδερναν, τις βασάνιζαν και τις σκότωναν. Σύμφωνα με υπολογισμούς μόλις ένα ποσοστό ανάμεσα στο 25 με 30% επέζησαν της δοκιμασίας αυτής».

Σε μια προσπάθεια να ρίξει φως στις τραγικές ιστορίες τους, η Lee έχει φτιάξει αναπαραστάσεις αυτών των διαφημίσεων με φωτογραφίες υπαρκτών προσώπων που όντως υπήρξαν comfort women στις δεκαετίες του ’30 και του ’40 και δίπλα σε αυτές έχει τα σημερινά πορτρέτα γυναικών που επέζησαν. Οι περισσότερες, μάλιστα, συμμετέχουν και στο video installation, εξιστορούν τα όσα έζησαν και μιλάνε για τα όνειρα που κάνουν στο σήμερα (αναφερόμενες στο 2008 που έγιναν τα γυρίσματα).

Η έκθεση Comfort Women Wanted ευελπιστεί να γίνει η πλατφόρμα μέσω της οποίας αυτές οι παράνομες μνήμες θα απαλειφθούν με το να βγουν επιτέλους στο φως. Πλημμυρισμένη στα κόκκινα, μαύρα και άσπρα χρώματα, η έκθεση είναι εσκεμμένα υπερφορτισμένη οπτικά για να μην αφήσει καμία αμφιβολία πως επιδιώκει να χαράξει μια θέση μέσα στη συλλογική μας μνήμη, αποτίοντας ταυτόχρονα φόρο τιμής σε μια ιστορική πραγματικότητα, που έχει μείνει έξω από το σύγχρονο διάλογο για την αλήθεια και τη δικαιοσύνη. Την ίδια στιγμή, οι εικόνες τής Lee κάνουν κάτι περισσότερο από το να αφουγκράζονται το παρελθόν. Τα πορτρέτα της μιλάνε για το ζοφερό μέλλον που προοιωνίζεται ─ το μέλλον εκείνο που θα έρθει αν τα εγκλήματα κατά των γυναικών συνεχίσουν να υπάρχουν μόνο στα σκοτεινά βάθη της συλλογικής μας ιστορίας.