Ήτανε μια φορά

To «Ήτανε μια φορά» γράφτηκε από τον σκηνοθέτη Κώστα Φέρρη και τον Σταύρο Ξαρχάκο, για τους τίτλους της τηλεοπτικής σειράς «Οι έμποροι των εθνών». Ήταν η πρώτη μεταφορά λογοτεχνικού έργου στην ελληνική τηλεόραση, βασισμένη στο ομώνυμο έργο του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη. (Ήταν από τα δημοφιλέστερα τηλεοπτικά προγράμματα της σεζόν 1973-74, ασπρόμαυρο. Η σειρά δεν προβλήθηκε ποτέ σε επανάληψη από την ΕΡΤ, μια και δεν σώζεται στο αρχείο της ΕΡΤ, ούτε καν μία σκηνή της). Ξεκίνησε να προβάλλεται τον Οκτώβριο του 1973, καθώς έπρεπε να ξεπεράσει προβλήματα με τη λογοκρισία, εξ αιτίας του (από τη χούντα χαρακτηρισμένου) «κομμουνιστή» Νίκου Ξυλούρη.

Το τραγούδι πρωτοεμφανίστηκε στο άλμπουμ με τίτλο «Νίκος Ξυλούρης Συλλογή» (1972).
Σύμφωνα με μαρτυρία της Ουρανίας Ξυλούρη, ο Νίκος ειδοποιήθηκε για αυτή την ηχογράφηση κυριολεκτικά τελευταία στιγμή, χωρίς πρόβες. Το έβγαλε με τη μία, είναι αυτή η εκτέλεση που γνωρίζουμε όλοι. Ένα-δυο λαθάκια (π.χ. όταν τραγουδά «κι εμένανε μ’ αφήνεις», αντί «αφήνει») οφείλονται στην κόπωση. Ο Ξυλούρης τα πρόσεξε αργότερα και ζήτησε από τον Ξαρχάκο να το ξαναηχογραφήσουν, αλλά εκείνος του απάντησε: «Όπως το είπες τώρα, δεν πρόκειται να το ξαναπείς».

[Το τραγουδούσα στο γιο μου από τον τέταρτο μήνα της εγκυμοσύνης μου, όταν έμαθα πως τα μωρά αρχίζουν να ακούνε, κάθε βράδυ· σαν νανούρισμα. Το αναγνώρισε όταν γεννήθηκε — συνέχισα να του το τραγουδάω, για χρόνια. Τώρα, το μουρμουρίζει πότε πότε και μόνος του.]

Κάθε βράδυ, ένας συνεργάτης του dim/art διαλέγει ένα τραγούδι — ή, μάλλον όχι· αυτό δεν είναι τραγούδι, ή δεν είναι μόνο ένα τραγούδι: είναι μια ιστορία για ένα τραγούδι. 

* * *

Εδώ άλλα τραγούδια που δεν είναι τραγούδια