Η τέχνη στην Ανατολική Γερμανία

—του Γιώργου Τσακνιά—

DDRΑπό την πτώση του Τείχους του Βερολίνου και για είκοσι χρόνια, η τέχνη που είχε δημιουργηθεί εντός της Λαϊκής Δημοκρατίας της Γερμανίας αντιμετωπιζόταν είτε με σνομπισμό, είτε με αμηχανία, είτε, τέλος, ως κάτι εξωτικό και καλτ. Στην παραζάλη των πρώτων ημερών της ενοποίησης της Γερμανίας, έργα που ως τότε κοσμούσαν κρατικά και δημόσια κτήρια, βρέθηκαν σε αποθήκες μουσείων και γκαλερί, σε πατάρια σπιτιών ή σε παλαιοπωλεία και πάγκους παζαριών. Χρειάστηκε να περάσει σχεδόν μια γενιά, προκειμένου το γερμανικό Υπουργείο Παιδείας και Έρευνας να δρομολογήσει και να χρηματοδοτήσει ένα πρόγραμμα καταλογογράφησης και τεκμηρίωσης σε βάση δεδομένων των εικαστικών έργων που παρήχθησαν στην Ανατολική Γερμανία, στα σαράντα περίπου χρόνια που αποτελούσε λαϊκή δημοκρατία.

Το πρόγραμμα ξεκίνησε το 2009 και ολοκληρώθηκε πρόσφατα. Περιλαμβάνει περίπου 20.000 έργα από 165 μουσεία και ιδιωτικές συλλογές. Η ολοκλήρωση του προγράμματος γιορτάστηκε με μια έκθεση 240 αντιπροσωπευτικών έργων στη Βαϊμάρη.

gallery03

Μια επίσκεψη στην έκθεση (ή μια περιήγηση στη βάση δεδομένων) δεν αφήνει πολλές αμφιβολίες: ανεξαρτήτως ιστορικών συμφραζομένων και πολιτικοκοινωνικών δεδομένων, με αποκλειστικά αισθητικά κριτήρια, μπορεί μάλλον εύκολα κανείς να πει ότι αρκετοί από τους καλλιτέχνες αυτούς δεν θα είχαν σταδιοδρομήσει σε άλλη χώρα· ακόμα λιγότερα είναι τα έργα η αξία των οποίων ξεπερνά αυτήν του τεκμηρίου μιας εποχής και μιας χώρας που δεν υπάρχει πια, καθώς, ακόμα και οι καλλιτέχνες που είχαν κάτι να πουν, ήταν υποχρεωμένοι να μην πουν αυτό το κάτι, αλλά να πουν για τον λαό, για την εργατική τάξη, για τον σοσιαλισμό, για το μεγαλείο της λαϊκής δημοκρατίας μας κλπ.

checkpoint-charlieΗ αποστασιοποιημένη και επιστημονική, ωστόσο, προσέγγιση του υλικού αυτού και η φροντίδα του ομοσπονδιακού κράτους να το καταγράψει, αποτελεί και ένα δείγμα του πώς οι Γερμανοί αντιμετωπίζουν το συλλογικό τους παρελθόν. Έχει ενδιαφέρον να δει κανείς, π.χ., το πόσο ανοιχτά διεξάγεται στη Γερμανία η συζήτηση για τον Αδόλφο Χίτλερ και το Ολοκαύτωμα — για ένα από τα μεγαλύτερα και πιο αδιανόητα εγκλήματα στην ιστορία. Δεν είναι βεβαίως εύκολη συζήτηση· πέρασε κατά καιρούς από πολλά στάδια και δεν έλειψαν τα αντανακλαστικά, η άρνηση, οι δικαιολογίες, οι ενοχές. Πάντως, η συζήτηση έγινε και εξακολουθεί να γίνεται, παρ’ όλο που πονάει. Εξίσου ενδεικτικό του τρόπου με τον οποίο αντιμετωπίζουν οι Γερμανοί το παρελθόν είναι το άνοιγμα των αρχείων της Στάζι, λίγα μόλις χρόνια μετά την ενοποίηση της χώρας. Τα αρχεία της μυστικής αστυνομίας της Λαϊκής Δημοκρατίας της Γερμανίας, αν έβαζες τα κουτιά δίπλα δίπλα, είχαν μήκος 120 χιλιομέτρων. Οι μισοί ανατολικογερμανοί παρακολουθούσαν τους άλλους μισούς. Παιδιά παρακολουθούσαν τους γονείς τους, άντρες τις γυναίκες τους και γυναίκες τους άντρες τους και κατέδιδαν ακόμη και την παραμικρή λεπτομέρεια στις αρχές. Τα αρχεία της Στάζι, λοιπόν, άνοιξαν και μπόρεσε ο καθένας να πάει να δει ποιος «κυνηγούσε τη ζωή του». Ήταν επώδυνο και είχε δραματικές συνέπειες σε προσωπικές σχέσεις — συγγενικές, ερωτικές, φιλικές. Ωστόσο, με τον απότομο και ίσως βίαιο αυτόν τρόπο, το απόστημα έσπασε. Η συλλογική πληγή έμεινε ανοιχτή και πονούσε για καιρό, πάντως επουλώνεται και κλείνει με φυσικό τρόπο. Δεν κακοφόρμισε, κρυμμένη κάτω από βρώμικους επιδέσμους.










































































Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για την εξάλειψη των ανεπιθύμητων σχολίων. Μάθετε πως επεξεργάζονται τα δεδομένα των σχολίων σας.