Αντίστροφη μέτρηση για τις παραδοσιακές βιβλιοθήκες;

Ποιο είναι το μέλλον του τυπωμένου βιβλίου στην εποχή του e-book και του Διαδικτύου; Ποια είναι η σχέση της δημόσιας βιβλιοθήκης με τη γειτονιά και την πόλη; Πώς μπορεί η βιβλιοθήκη να αποτελεί ζωντανό πολιτισμικό κύτταρο της κοινότητας και όχι μουσείο της τυπογραφίας ή αποθήκη βιβλίων; Ένα κείμενο που πραγματεύεται τον ρόλο των δημόσιων βιβλιοθηκών και τις πιθανές στρατηγικές επιλογές προκειμένου να παραμείνουν πόλος έλξης για τους πολίτες και κέντρα διάδοσης της φιλαναγνωσίας. Γραμμμένο με αφορμή τη συζήτηση για το μέλλον της Δημόσιας Βιβλιοθήκης της Νέας Υόρκης, το άρθρο της Gillian Tett θίγει ζητήματα άκρως επίκαιρα και στη χώρα μας, όπου το ποσοστό του σκληρού πυρήνα των αναγνωστών (που διαβάζουν τουλάχιστον δέκα βιβλία τον χρόνο) παραμένει εδώ και μια δεκαετία στάσιμο στο χαμηλό 8%, όπου μόλις χθες ανακοινώθηκε πως κλείνει το «Βιβλιοπωλείο της Εστίας», ενώ σε περίπου δύο χρόνια ολοκληρώνεται το φιλόδοξο έργο της κατασκευής της νέας Εθνικής Βιβλιοθήκης (εδώ ένα σχετικό κείμενο της Μαρίας Κατσουνάκη).
—dim/art—

Festival129_0.img_assist_custom
Από το 2009, η Δημόσια Βιβλιοθήκη της Νέας Υόρκης έχει διαθέσει 1 εκατομμύριο δολάρια για 45.000 ebook 

—Της Gillian Tett. Μετάφραση για το dimart: Αθηνά Μιχαλακέα— 

Πριν από λίγα χρόνια, το διοικητικό συμβούλιο της Δημόσιας Βιβλιοθήκης της Νέας Υόρκης πήρε τη θαρραλέα απόφαση να ανακαινίσει το κτίριό της. Ζήτησε λοιπόν από τον διάσημο βρετανό αρχιτέκτονα Norman Foster να αναλάβει, στο πνεύμα του 21ου αιώνα, τον εκ νέου σχεδιασμό των εσωτερικών χώρων του εμβληματικού αυτού κτιρίου στο Μανχάταν, με τρόπο ώστε να γίνει πρακτικό, πρωτοποριακό και με χαμηλό πάγιο κόστος.

Στο τέλος της προηγούμενης χρονιάς, τα σχέδια αυτά, των 300 και πλέον εκατομμυρίων δολαρίων,  δόθηκαν στη δημοσιότητα, και προκάλεσαν έντονες αντιδράσεις. Κι αυτό, όχι επειδή η πρόταση του Foster αφαιρούσε ορισμένα «σκοτεινά» αρχιτεκτονικά στοιχεία του 19ου αιώνα, προκειμένου το κτίριο να γίνει περισσότερο ευάερο και ευήλιο· η αφορμή που πυροδότησε τη διαμάχη στάθηκε το γεγονός ότι ο βρετανός αρχιτέκτονας πρότεινε να μεταφερθούν ορισμένα από τα παλιά, και ελαφρώς μεταχειρισμένα, βιβλία από τους χώρους της βιβλιοθήκης σε έναν υπόγειο αποθηκευτικό χώρο.

public-library-interior

Κάτι τέτοιο θα επέτρεπε να μεταφερθούν στο κεντρικό αυτό κτίριο της Βιβλιοθήκης της Νέας Υόρκης δημοφιλείς συλλογές από άλλα της κτίρια (τα οποία θα μπορούσαν έτσι να πωληθούν) και, παράλληλα, να δημιουργηθεί ένα καφέ. «Θέλουμε να αξιοποιήσουμε τη βιβλιοθήκη υπέρ των ανθρώπων, όχι σαν αποθήκη βιβλίων», εξηγεί ο Antony Marx, επικεφαλής της Βιβλιοθήκης. Ή, όπως αναφέρει ο Foster: «Είναι μια ευκαιρία να δημιουργηθεί ένας μείζων δημόσιος χώρος για τους Νεοϋορκέζους». Το σχέδιο ωστόσο τρομοκρατεί επιφανείς προσωπικότητες της Νέας Υόρκης. «Θέλουμε πράγματι ένα υποκατάστημα των Starbucks εκεί, αντί για τα βιβλία;», αναρωτιέται γνωστός νεοϋορκέζος ευεργέτης. Ο δε φημισμένος κριτικός αρχιτεκτονικής των New York Times Michael Kimmelman επιτέθηκε προσφάτως και εν εξάλλω στον «φημισμένο αρχιτέκτονα», με τον ισχυρισμό ότι τα σχέδιά του είναι «ένα εν δυνάμει Άλαμο της μηχανικής, πεταμένα λεφτά».

Στην πραγματικότητα, πάντως, το διακύβευμα υπερβαίνει κατά πολύ το αρχιτεκτονικό γούστο. Η ερώτηση-κλειδί με την οποία άνθρωποι όπως ο Marx παλεύουν είναι η εξής: Ποιο ακριβώς είναι το νόημα ύπαρξης μιας βιβλιοθήκης σήμερα; Για ποιο λόγο χρειάζεται κάποιος όλα αυτά τα βιβλία – είτε σε ένα ευάερο κτίριο του Manhattan με την υπογραφή του Foster, είτε σε μια υπόγεια αποθήκη, είτε οπουδήποτε αλλού;

Πρόκειται για σύνθετο ζήτημα. Όταν ιδρύθηκε η Βιβλιοθήκη της Νέας Υόρκης το 1895, στην οποία συγκεντρώθηκαν μικρότερες ιδιωτικές συλλογές, φάνταζε προφανής ο λόγος για τον οποίο ήταν χρήσιμες οι βιβλιοθήκες. Τα βιβλία ήταν πολύτιμοι φορείς γνώσης και ψυχαγωγίας, και ήταν δύσκολο για τους ανθρώπους των γραμμάτων (όπως και για τους φτωχούς) να έχουν πρόσβαση σε αυτά.

Έτσι, κατά τον κλασικό αμερικάνικο τρόπο, οι ευεργέτες έσπευσαν να υποστηρίξουν το κοινό καλό και να προσφέρουν –με αντάλλαγμα τη φήμη τους–, σημαντικές δωρεές. Μεγιστάνες όπως ο Samuel J. Tilden και ο John Jacob Astor δώρισαν τεράστια ποσά σε βιβλιοθήκες της Νέας Υόρκης, ενώ το 1901 ο Andrew Carnegie πρόσφερε 5.2 εκατομμύρια δολάρια, μια από τις μεγαλύτερες δωρεές ιδιώτη στην ιστορία. Η παράδοση συνεχίζεται: το 2008, ο γκουρού των χορηγών Stephan Schwarzman προσέφερε 100 εκατομμύρια δολάρια για την ανακαίνιση του κτιρίου-συμβόλου της Βιβλιοθήκης της Νέας Υόρκης στην 42η οδό. Με την κίνησή του αυτή διασφάλισε ότι το όνομά του θα μείνει συνδεδεμένο με το κτίριο εις το διηνεκές, χαραγμένο στις στήλες του (τιμή που πολλοί Νεοϋορκέζοι θεωρούν ότι την εξαγόρασε πολύ φτηνά).

New-York-Public-Library-Stephen-a-Schwartzman-Building-Steffensen-Ingrid-9781857597219

Αλλά ενόσω τύποι σαν τον Schwarzman νοιάζονται για τις στήλες, λιγότερο σαφές παραμένει το κατά πόσον οι άνθρωποι σήμερα έχουν πραγματικό ενδιαφέρον για τα τυπωμένα βιβλία. Οι επισκέψεις στις βιβλιοθήκες και η κυκλοφορία των βιβλίων σταδιακά φθίνουν στον δυτικό κόσμο τα τελευταία χρόνια, καθώς οι περισσότεροι στρέφονται στα  ebooks, τη Wikipedia και το Google. Ο κόσμος των βιβλιοθηκών αντεπιτίθεται με την εγκατάσταση συστημάτων για τον δανεισμό ebook, με το να προσφέρει ηλεκτρονική πρόσβαση σε εκδόσεις, καθώς και με το να δίνει στους ενδιαφερόμενους τη δυνατότητα να δανειστούν βιβλία με αποστολή στο σπίτι τους. Παρόμοια πειράματα γίνονται όλο και περισσότερο τολμηρά — έως απελπισμένα. Πολύ πρόσφατα, για παράδειγμα, μια κομητεία στο Τέξας αποφάσισε να θέσει στην υπηρεσία της κοινότητάς της μια νέα βιβλιοθήκη – αλλά αποκλειστικά μέσω Διαδικτύου, δίχως τυπωμένα βιβλία, δίχως καν να διαθέτει κτίριο.

new-york-public-library-reading-roomΩστόσο, κάτι τέτοιο τρομοκρατεί πολλούς ανθρώπους των γραμμάτων, εκδότες και βιβλιοθηκάριους. Και εντέλει, όλοι συμφωνούν: μόδα είναι το ebook που θα περάσει — το τυπωμένο βιβλίο, αντίθετα, έχει ιστορική αξία. Η δε επίσκεψη σε μια βιβλιοθήκη αυτή καθαυτή δημιουργεί το αίσθημα της κοινότητας. Ή, όπως κι ο Marx παραδέχεται: «Δεν είμαστε φτιαγμένοι να ζούμε απομονωμένοι σε σπηλιές με τα κομπιούτερ μας· έχουμε ανάγκη να βγαίνουμε και να συναντάμε ανθρώπους».

Παρ’ όλα αυτά, όμως, ο Marx κατανοεί ότι ασκείται διαρκώς και μεγαλύτερη πίεση για αλλαγή. Και το γεγονός είναι ότι το ίδρυμα που εκείνος διοικεί είναι από τις ελάχιστες βιβλιοθήκες στη Δύση όπου οι επισκέπτες –αντί να μειωθούν– έχουν όντως αυξηθεί: 18.2 εκατομμύρια επισκέπτες την προηγούμενη χρονιά, άνοδος κατά 3.4% από το 2010. Δεν είναι όμως απαραιτήτως τα ράφια με τα βιβλία που προσελκύουν τον κόσμο…

New_York_Public_Library_030616Η βιβλιοθήκη διεξάγει πλήθος από κοινωνικές δραστηριότητες, εκδηλώσεις εμπορικού ενδιαφέροντος, γλωσσικά σεμινάρια και εκπαιδευτικά προγράμματα, ενώ επίσης προσφέρει δωρεάν σύνδεση στο Διαδίκτυο και δανειστικά προγράμματα ebook. Από το 2009, η Βιβλιοθήκη της Νέας Υόρκης έχει τετραπλασιάσει τον προϋπολογισμό της για τα ebook: επένδυσε, συγκεκριμένα, 1 εκατομμύριο δολάρια για 45.000 αντίτυπα ebook. Ο Marx μάλιστα οραματίζεται τη βιβλιοθήκη του κάπως σαν γιγαντιαίο διαδικτυακοό ηλεκτρονικό κέντρο, που προσφέρει στον καθένα πρόσβαση, οπουδήποτε στον κόσμο, όσο φτωχός κι αν είναι. «Πρέπει να ηγηθούμε στα εκπαιδευτικά προγράμματα για όλες τις ηλικίες», δηλώνει.

Και ακριβώς αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο η αρχιτεκτονική πρόταση του Foster είναι βαθιά συμβολική – και αμφιλεγόμενη. Εάν είστε οπαδοί του οράματος του Marx για την εξ αποστάσεως εκπαίδευση, τότε το καφέ και οι υπολογιστές έχουν νόημα· αν πάλι επιθυμείτε οι βιβλιοθήκες να είναι ζωντανά μουσεία, τότε δεν έχουν. Προσωπικά, θεωρώ ότι το κρίσιμο ζήτημα είναι να δημιουργηθούν κοινότητες αναγνωστών και να παρέχεται σε όλους πρόσβαση στη γνώση. Σε κάθε περίπτωση, πάντως, η διαφωνία εγείρεται εξαιρετικά θορυβώδης — ακόμα και εν μέσω των σοβαρών, ιστορικών βιβλίων της Βιβλιοθήκης της Νέας Υόρκης.

Πηγή: Financial Times

Friends_Drupal_Image_0

7 comments

  1. Παράθεμα: Αντίστρ&omicron...
  2. Παράθεμα: Εξ αφορμής | dimart

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.