Η μέρα που η μουσική πέθανε στο Μάλι

Από την εκστρατεία του Μανιαδάκη εναντίον του ρεμπέτικου μέχρι την πρόσφατη φυλάκιση των Pussy Riot στη Ρωσία του Πούτιν, κι από το λογοκριμένο “Love for sale”της Billy Holiday μέχρι τα απαγορευμένα στις χώρες του υπαρκτού σοσιαλισμού «προϊόντα της δυτικής υποκουλτούρας», είναι πάμπολλες και γνωστές οι ιστορίες λογοκρισίας στη μουσική: τραγούδια που απαγορεύτηκαν, καλλιτέχνες ή συγκροτήματα που κυνηγήθηκαν, ολόκληρα είδη μουσικής που μπήκαν στο περιθώριο ως παρακατιανά ή παρακμιακά ή ξενόφερτα ή έργα του οξαποδώ. Πού ξανακούστηκε όμως απαγόρευση της μουσικής γενικά;

—του Γιώργου Τσακνιά—

* * *

* * *

Πάνε κιόλας εννέα μήνες από τη μέρα που οι ισλαμιστές πολέμαρχοι του Βορείου Μάλι ανακοίνωσαν ότι «Απαγορεύεται η μουσική» στη χώρα του Ali Farka Toure και της Rokia Traoré, του Toumani Djabaté και του Salif Keïta, στη χώρα των Tinariwen.

* * *

* * *

Οι πολέμαρχοι απείλησαν καλλιτέχνες και επιχειρηματίες της μουσικής· πολλοί αναγκάστηκαν να μεταναστεύσουν, σχεδόν όλοι σιώπησαν. Συναυλιακοί χώροι έκλεισαν, καταστήματα μουσικών οργάνων πυρπολήθηκαν από τους φονταμενταλιστές, το περίφημο «Φεστιβάλ της Ερήμου» αναγκάστηκε να μεταφερθεί αρχικά στη γειτονική Μπουργκίνα Φάσο και, εν συνεχεία, να αναβληθεί επ’ αόριστον.

* * *

* * *

Τι κρύβεται πίσω από αυτή την αδιανόητη απαγόρευση της μουσικής; Απλός θρησκευτικός φανατισμός; Πάντως, είναι ακραίος και μάλλον πρωτοφανής, τουλάχιστον για το Μάλι. Οι ντόπιοι σχολιάζουν ότι οι φονταμενταλιστές στηρίζουν την απαγόρευση σε κείμενα του Ισλάμ που είχαν ξεχαστεί εδώ και πάρα πολλούς αιώνες. Άλλοι ισχυρίζονται ότι πρόκειται για μια προσπάθεια να πληγεί η μουσική βιομηχανία, η κύρια εξαγωγική δραστηριότητα της χώρας. Τέλος, δεν μπορεί κανείς να μη σκεφτεί ότι είναι φυσικό όποιος θέλει να επιβάλει τον τρόμο να προσπαθεί κατ’ αρχήν να ελέγξει τη γνώση και τον τρόπο με τον οποίο αυτή μεταδίδεται.

* * *

* * *

«Η μουσική είναι πολύ σημαντική στην καθημερινότητά μας», εξηγεί ο Manny Ansar, διευθυντής του «Φεστιβάλ της Ερήμου». «Δεν πρόκειται μόνο για μπίζνες αλλά για τον τρόπο με τον οποίο μαθαίνουμε την ιστορία μας και διαμορφώνουμε την ταυτότητά μας. Οι γονείς μας, οι μεγαλύτεροι, μας μάθαιναν πράγματα μέσω της μουσικής. Μέσω της μουσικής ερωτευόμαστε και παντρευόμαστε, μέσω της μουσικής σχολιάζουμε και κουτσομπολεύουμε τους φίλους και τους γείτονές μας».

* * *

* * *

Ιδιαίτερα δύσκολα είναι τα πράγματα για τους μειονοτικούς Τουαρέγκ και το συγκρότημα τους: τους Tinariwen, τους «ανθρώπους της ερήμου». Για χρόνια εξόριστοι στην Αλγερία και στη Λιβύη και μάλλον ανεπιθύμητοι στο Μάλι, μετά από την τελευταία εξέγερση με αίτημα περισσότερη αυτονομία της περιοχής από την κεντρική κυβέρνηση (1990), οι Τουαρέγκ έζησαν σε μια σχετική ηρεμία στην περιοχή τους, στα βόρεια της χώρας. Τώρα, οι μεν ηγετικές φυσιογνωμίες του εθνικιστικού κινήματος έχουν μάλλον μεταστραφεί στο Ισλάμ, οι δε κάτοικοι του Βορρά φοβούνται και τους ισλαμιστές και τον κυβερνητικό στρατό, που εξακολουθεί να τους αντιμετωπίζει με ιδιαίτερη καχυποψία. Ο μπασίστας των Tinariwen Eyadou Ag Leche, στο περιθώριο συναυλίας του συγκροτήματος στο Λονδίνο, περιέγραψε πώς οι φονταμενταλιστές του Ισλάμ μπαίνουν σε σπίτια και σπάνε τις τηλεοράσεις, έτσι και ακούσουν μουσική. Όσο για τους ίδιους τους ισλαμιστές, ο αριστερόχειρας μπασίστας δήλωσε πως «δεν ξέρει από πού ήρθαν αυτοί οι άνθρωποι» και υποθέτει πως χρηματοδοτούνται από το Κατάρ.

* * *

* * *

Η αντεπίθεση του κυβερνητικού στρατού και των Γάλλων υπήρξε εν μέρει επιτυχής· απώθησε τους πολέμαρχους στα βόρεια και «ανακατέλαβε», κατ’ όνομα τουλάχιστον, μερικές περιοχές. Στην ουσία, όμως, η κατάσταση στη χώρα παραμένει χαοτική και αβέβαιη και ο φόβος για τους ισλαμιστές δεν έχει παρέλθει. Ορισμένοι καλλιτέχνες αψηφούν την τρομοκρατία και δίνουν τον αγώνα τους, είτε σε προστατευμένες περιοχές της πρωτεύουσας Μπαμάκο (όπως ο Bassekou Kouyate, που στις αρχές του χρόνου έλαβε μέρος μαζί με τη γυναίκα του, την τραγουδίστρια Amy Sacko, σε ένα τηλεοπτικό πρόγραμμα ενάντια στην εφαρμογή της σαρία) είτε στο εξωτερικό — σε γειτονικές χώρες ή σε άλλες ηπείρους. Η κυβέρνηση πάντως φοβάται πάρα πολύ το ενδεχόμενο τρομοκρατικού χτυπήματος σε μεγάλες συγκεντρώσεις ανθρώπων και γι’ αυτό προτρέπει τους μουσικούς «να κάνουν υπομονή μέχρι να ησυχάσουν τα πράγματα».

* * *

* * *

Ο παραδοσιακός μουσικός της κεντροδυτικής Αφρικής είναι ο griot. Είναι κάτι παραπάνω από μουσικός: αφηγητής, παραμυθάς, σχολιαστής, ιστορικός, ποιητής, ηθοποιός — αοιδός ή βάρδος, αν πρέπει σώνει και καλά να βρούμε αναλογίες με το ευρωπαϊκό παρελθόν. Μόνο που στο Μάλι και στην ευρύτερη περιοχή, η παράδοση αυτή, του έπους και των πολλαπλών ρόλων και λειτουργιών που επιτελεί στην κοινωνία ο άνθρωπος που συνθέτει και μεταδίδει γνώση και πληροφορία κωδικοποιημένες σε στίχο και μουσική, είναι αναγκαία λόγω του τεράστιου αναλφαβητισμού και, ως εκ τούτου, απολύτως ζωντανή και ενεργή. Ή ήταν, μέχρι πρόσφατα.

* * *

Ο κόσμος τρέχει
κανείς δεν ενδιαφέρεται
για τους ανθρώπους
της ερήμου
που διψούν

—Από το Arawan των Tinariwen—

Το dim/art στο facebook
Το dim/art στο facebook

2 comments

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για την εξάλειψη των ανεπιθύμητων σχολίων. Μάθετε πως επεξεργάζονται τα δεδομένα των σχολίων σας.