Wifiλοσοφία

—Mαθήματα φιλοσοφίας στο διαδίκτυο, από το Yale και το MIT, με τη βοήθεια χαριτωμένων βίντεο—

wiphi logo

—του Josh Jones. Μετάφραση για το dim/art: Μαρία Τσάκος—

philosophy

Το Whiphi –ελληνιστί, «ασύρματη φιλοσοφία»-, είναι ένα διαδικτυακό πρότζεκτ που συνδημιούργησαν τα φημισμένα αμερικάνικα  πανεπιστήμια Yale και MIT (Massachusetts Institute of Technology), με στόχο να καταστήσουν βασικές έννοιες της φιλοσοφίας εύκολα προσβάσιμες μέσω δωρεάν διασκεδαστικών βίντεο και κατανοητές  ακόμα και από ανθρώπους  χωρίς θεωρητικό υπόβαθρο στο συγκεκριμένο θέμα. Για να το επιτύχουν αυτό στρατολόγησαν μάλιστα έναν εντυπωσιακό αριθμό καθηγητών φιλοσοφίας από επιφανή αμερικάνικα πανεπιστήμια. Το όλο εγχείρημα είναι ακόμα στο ξεκίνημά του: Έχουν ολοκληρωθεί κάποια βίντεο που εισάγουν τον θεατή σε κλασικά φιλοσοφικά ζητήματα, ενώ έχουν διαμορφωθεί και οι κύριες θεματικές κατηγορίες, για παράδειγμα: «Κριτική Σκέψη», «Επιστημολογία», «Μεταφυσική», «Ηθική» και  «Πολιτική Φιλοσοφία» (ακόμα κι αν κάποιες απ’ αυτές δεν έχουν ακόμα υλικό).  Παραταύτα, τα λιγοστά βίντεο που ήδη υπάρχουν και αφορούν βασικά ζητήματα όπως η ελεύθερη βούληση και η ύπαρξη του Θεού, αποτελούν μια καλή και «χορταστική» αρχή.

***

***

Στο παραπάνω βίντεο, ο καθηγητής φιλοσοφίας του MIT, Richard Holton, εξηγεί τον βασικό προβληματισμό σχετικά με την ελεύθερη βούληση. Τον χωρίζει σε δύο διακριτά προβλήματα: Το μεταφυσικό και το επιστημολογικό. Το πρώτο πρόβλημα δηλώνει πως αν η νόμοι της φύσης είναι ντετερμινιστικοί, τότε όλα όσα πρόκειται να συμβούν είναι προδιαγεγραμμένα και συνεπώς δεν υπάρχει στην πραγματικότητα ελεύθερη βούληση (ανεξάρτητα από το τι πιστεύουμε εμείς). Ο Holton επιλέγει να εστιάσει στο δεύτερο πρόβλημα, το πρόβλημα της «εκ των προτέρων γνώσης». Σε απλά λόγια, αν κάθε τι είναι προαποφασισμένο, τότε, εαν γνωρίζουμε όλες τις συνθήκες της πραγματικότητας και έχουμε επαρκείς πόρους, θα έπρεπε να είμαστε σε θέση να προβλέψουμε όλα όσα πρόκειται να συμβούν.

Ο Holton αφήνει στην άκρη τις ιδιαζόντως περίπλοκες εξελίξεις στη φυσική και επιλέγει να διευκρινίσει το πρόβλημα με κάτι που ο ίδιος αποκαλεί «απλό μηχανισμό». Σύμφωνα με την επεξήγησή του, καλούμεθα να προβλέψουμε αν θα ανάψει μία λάμπα , ανάβοντας μίαν άλλη λάμπα που αποτελεί μέρος ενός συστήματος που εκείνος ονομάζει «frustrator». Σε αυτό το σενάριο, ακόμα και έχουμε όλη τη γνώση και τους πόρους ώστε να κάνουμε απόλυτα επακριβείς προβλέψεις, το γεγονός της ύπαρξης των «frustrators» —ή ελλατωματικών παρατηρητών και κύκλων ανατροφοδότησης— περιπλέκει την κατάσταση αμετάκλητα.

***

***

Στο παραπάνω βίντεο, ο καθηγητής Timothy Yenter περιγράφει την Kοσμολογική θεωρία της υπάρξης του Θεού, η οποία έχεις τις ρίζες της στον Αριστοτέλη, εκπονήθηκε από τους ισλαμιστές φιλόσοφους και από τον Θωμά Ακινάτη, και συναντάται και επί Διαφωτισμού, στην αρχή του «αποχρώντος λόγου» του Λάιμπνιτς. Ένα από τα θεμέλια της θεωρίας, ότι ο Κόσμος (όλα όσα υπάρχουν) πρέπει να έχει αίτιο, προεξοφλεί πως η σχέση αιτίου-αιτιατού που παρατηρούμε μέσα στο σύστημα, στο Σύμπαν στην ολότητά του, ισχύει και έξω από αυτό. Ο καθηγητής Yenter το περιγράφει με τον όρο «πλάνη της σύνθεσης»: η πλάνη που προκύπτει όταν λαμβάνεται ως δεδομένο ότι το όλον έχει όμοιες ιδιότητες με τα μέρη του (ο ισχυρισμός, για παράδειγμα, ότι εφόσον τα άτομα που αποτελούν ένα σώμα είναι αόρατα δια γυμνού οφθαλμού, τότε και ολόκληρο το σώμα είναι αόρατο — κάτι που καλύτερα να μη δοκιμάσουμε να αποδείξουμε πηγαίνοντας αύριο γυμνοί στη δουλειά μας).

***

***

Αυτό μας οδηγεί στο πρόβλημα της «ατέρμονης οπισθοδρόμησης». Στο δεύτερο μέρος της εισαγωγής στην Κοσμολογική Θεωρία – στο οποίο πραγματεύεται το αποκαλούμενο «Τροπικό Επιχείρημα»-, ο καθηγητής Yenter εξηγεί τη βασική αρχή του “Ex nihilo nihil fit”, ή αλλιώς: «Εκ του μηδενός, μηδέν». Αυτή η αρχή μοιάζει να είναι ο ακρωγονιαίος λίθος της μεταφυσικής, σε τέτοιο βαθμό που λίγοι την αμφισβητούν, και εισάγει μια βασική διάκριση ανάμεσα σε πράγματα τα οποία είναι αναγκαία —τα οποία πρέπει να υπάρχουν— και σε άλλα που είναι ενδεχομενικά, που θα μπορούσαν να είναι και διαφορετικά. Η πιο σημαντική θέση του Τροπικού Επιχειρήματος είναι πως κάθε τι που είναι ενδεχομενικό πρέπει να προκληθεί από κάτι άλλο. Αν όλα τα αίτια είναι ενδεχομενικά (όπως φαίνεται σ’ εμάς να είναι) τότε πρέπει να προέρχονται από ένα αναγακίο, αυθύπαρκτο πράγμα. Το κατά πόσον αυτό το «κάτι» έχει όλα ή κάποια από τα χαρακτηριστικά που τυπικά προσδίδουμε στον θεϊστικό Θεό, είναι ένα εντελώς ξεχωριστό ζήτημα, πάντως ο Ακινάτης και οι ισλαμιστές φιλόσοφοι σίγουρα αυτό πίστευαν.

Παρόλο που μάλλον δύσκολα θα βρούμε μαγικό τρόπο να λύσουμε αυτά τα προβλήματα, δεν μπορούμε παρά να παραδεχθούμε πως παρουσιάζουν διαχρονικά  μεγάλο ενδιαφέρον για πολλούς φιλοσόφους και επιστήμονες, ενώ η κατανόηση των βασικών ζητημάτων είναι το κύριο  ζητούμενο στη μελέτη της φιλοσοφίας. Με αυτή την έννοια, το Wiphi προσφέρει μια χρήσιμη υπηρεσία σε όσους μόλις ξεκινούν το ταξίδι τους στην απέραντη θάλασσα των «Μεγάλων Ερωτηματικών».

Πηγή:   για το openculture.com

Το dim/art στο facebook
Το dim/art στο facebook

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για την εξάλειψη των ανεπιθύμητων σχολίων. Μάθετε πως επεξεργάζονται τα δεδομένα των σχολίων σας.