Η Κατασκοπία στην υπηρεσία της Αρχαιολογίας

Κατασκοπικό φωτογραφικό υλικό από την εποχή του Ψυχρού Πολέμου βοηθά να εντοπιστούν τοποθεσίες αρχαιολογικού ενδιαφέροντος

—της Emily Sharpe. Μετάφραση για το dim/art: Μαρία Τσάκος—

Μια μεγάλη χορηγία αναμένεται να δώσει τη δυνατότητα να επεκταθεί η χρήση φωτογραφιών που έχουν τραβηχτεί από το στρατιωτικό δορυφορικό σύστημα Corona, με στόχο να εντοπιστεί με ακρίβεια η γεωγραφική θέση αρχαίων ερειπίων.

Η χορηγία ύψους 275.000 δολαρίων από το Εθνικό Κληροδότημα για τις Ανθρωπιστικές Μελέτες ( National Endowment for the Humanities) θα δώσει τη δυνατότητα σε Αμερικάνους ακαδημαϊκούς να διευρύνουν ένα πρόγραμμα χαρτογράφησης αρχαιολογικών χώρων, με τη βοήθεια οπτικού υλικού από την εποχή της ψυχροπολεμικής κατασκοπείας, έτσι ώστε να συμπεριληφθούν περιοχές όπως η Δυτική Κίνα, η Κοιλάδα του Ινδού, η Αφρική, η Ανατολική Ευρώπη και μέρος της Νοτιοανατολικής Ασίας. Στα πλαίσια του Σχέδιου Corona-Atlas, μια ομάδα από το Πανεπιστήμιο του Άρκανσας έχει ήδη χαρτογραφήσει τέτοιους χώρους στην περιοχή της Εγγύς Ανατολής (νοτιοδυτικής Ασίας). Πρόκειται για ένα μόνο από τα 205 προγράμματα ανθρωπιστικών μελετών που έχουν πρόσφατα λάβει χορηγίες συνολικού ποσού 17,4 εκατομμυρίων δολαρίων από τον σχετικό ομοσπονδιακό Οργανισμό.

Όταν εμαίνετο ο Ψυχρός Πόλεμος, τη δεκαετία του ‘60, η αμερικάνικη κυβέρνηση έθεσε σε τροχιά τον Corona —ένα από τα πρώτα παγκοσμίως κατασκοπικά δορυφορικά συστήματα— με στόχο την ταυτοποίηση στρατιωτικών στόχων σε πολιτικά ευαίσθητες περιοχές ή σε χώρες των οποίων οι διπλωματικές σχέσεις με τις ΗΠΑ ήταν τεταμένες, όπως, φέρ’ ειπείν, η Σοβιετική Ένωση. Περισσότερες από 800.000 φωτογραφίες υψηλής ανάλυσης συγκεντρώθηκαν κατά τη δωδεκαετή διάρκεια του προγράμματος. Το εν λόγω οπτικό υλικό έπαψε να θεωρείται απόρρητο επί της προεδρίας του Bill Clinton, ορισμένως χάρη στην πολιτική πίεση που άσκησε ο  Robert McCormick Adams,  αρχαιολόγος και, κατόπιν, γραμματέας του Smithsonian. «Αυτές οι φωτογραφίες αποχαρακτηρίστηκαν, κατά κάποιον τρόπο, ειδικά για να χρησιμοποιηθούν από αρχαιολόγους», λέει ο Jesse Casana, αρχαιολόγος και ο επικεφαλής του Σχεδίου Corona-Atlas. Προσθέτει πως υπάρχει μεγάλη συλλογή από φωτογραφίες χωρών που δεν ανήκουν στο ΝΑΤΟ. «Είναι εικόνες από δορυφόρο-κατάσκοπο, συνεπώς όσο πιο ρευστή η πολιτική κατάσταση σε μια χώρα, τόσο πλουσιότερο φωτογραφικό υλικό υπάρχει γι΄αυτήν», λέει. Η αμερικάνικη κυβέρνηση είναι ήδη στη διαδικασία να αποχαρακτηρίσει απόρρητο υλικό από αποστολές που πραγματοποιήθηκαν έως και το 1986.

* * *

* * *

Χωρική επίγνωση

Ο Casana, ο οποίος συχνά εργάζεται στη Μέση Ανατολή, έχει χρησιμοποιήσει εικόνες από τον Corona  για να χαρτογραφήσει τοποθεσίες, από τα μέσα κιόλας της δεκαετίας του 90. «Οι αρχαιολόγοι που δουλεύουν στην περιοχή άρχισαν από νωρίς να χρησιμοποιούν τη βοήθεια του υλικού του Corona», λέει,  επεξηγώντας ότι υπάρχει μακρά ιστορία χρήσης της αεροφωτογραφίας από τους αρχαιολόγους που εξερευνούν την περιοχή της Μέσης Ανατολής. Παρόλο που οι φωτογραφίες του Corona είναι ανεκτίμητο υλικό —συνιστούν ιστορικό αρχείο για την τοπογραφία της Γης στη δεκαετία του 1960,  πολύ προτού, δηλαδή, ξεκινήσουν πολλά από τα σχέδια οικοδόμησης—, το οπτικό υλικό είναι φτωχό ποιοτικά και άρα δύσκολο στη χρήση του. «Οι εικονοληψία γίνονταν με πανοραμικές κάμερες σχεδιασμένες να αποτυπώσουν τεράστιες εκτάσεις σε υψηλή ανάλυση αλλά παραμορφώνοντας χωρικά την εικόνα», λέει, περιγράφοντας την συνακόλουθη άμβλυνση του τοπίου, γεγονός το οποίο συνεπάγεται σχετική δυσκολία στον ακριβή εντοπισμό μιας τοποθεσίας.

Πριν από πέντε χρόνια, ο Casana και η ομάδα του ξεκίνησαν να δουλεύουν πάνω σε ένα πρότζεκτ που έχει ως στόχο τη διορθώση του διαστρεβλωμένου οπτικού υλικού και την ανάρτησή του στο διαδίκτυο ώστε να είναι διαθέσιμο, και μάλιστα δωρεάν, σε ακαδημαϊκούς (ως εκείνη τη στιγμή οι εν λόγω φωτογραφίες διατίθεντο μόνο από την Αμερικάνικη Γεωλογική Επιθεώρηση έναντι 30 δολαρίων εκάστη). «Το υλικό του Corona θα έπρεπε να είναι δικαίωμα όχι προνόμιο», λέει ο Casana, και προσθέτει: «Η ιδέα πίσω από το αρχικό πρότζεκτ ήταν να διευκολύνουμε την εκμετάλλευση του υλικού του Corona από μη-ειδικούς».

Η διαδικτυακή βάση δεδομένων περιλαμβάνει κοντά 1.600 φωτογραφίες, οι οποίες καλύπτουν το μεγαλύτερο μέρος της Μέσης Ανατολής. Η χορηγία που αναμένεται θα επιτρέψει στον Casana και στην ομάδα του να επεκταθούν και στην Κίνα, την Αφρική, την Ανατολική Ευρώπη και την Κοιλάδα του Ινδού, περιοχές τις οποίες οι αρχαιολόγοι περιγράφουν λέγοντας πως «έχουν υποστεί ραγδαία οικοδόμηση και άρα γι’ αυτές το Σχέδιο Corona θα είναι εξαιρετικά χρήσιμο». Υπολογίζει πως μέσα στα επόμενα τρία χρόνια, 3.500 επιπλέον φωτογραφίες θα ανεβούν και θα είναι διαθέσιμες στο διαδίκτυο.

Πηγή:  TheArtNewsaper.com

Άλλα ποστ του dim/art στην κατηγορία Πολιτιστική κληρονομιά