Φωνές γυναικών

Γυναικείος Γεννητικός Ακρωτηριασμός στη ζωή και στη λογοτεχνία

—της Rebecca Jagoe για το The Culture Trip. Μετάφραση για το dim/art: Μαρία Τσάκος

FGM1

Ο Γυναικείος Γεννητικός Ακρωτηριασμός (ΓΓΑ) είναι μια διαδικασία που συνηθίζεται σε πολλές κοινωνικές ομάδες σε όλο τον κόσμο, και μάλιστα με εντελώς διαφορετικά μεταξύ τους χαρακτηριστικά· στις δε χώρες της Βορείου Αφρικής, υπάρχουν κοινότητες όπου αυτή η πρακτική θεωρείται πλέον κομμάτι της κοινωνικής και πολιτιστικής παράδοσης. Παρά ταύτα, όλο και περισσότερες γυναίκες συγγραφείς από την Αφρική —και όχι μόνο εκείνες που τον έχουν βιώσει οι ίδιες—, υψώνουν τη φωνή τους κατά του ΓΓΑ και στρατεύουν τη λογοτεχνία τους σε μια προσπάθεια να επιτευχθεί η οριστική απάλειψη της πρακτικής αυτής σε όλο τον κόσμο.

Στο πέρασμα των αιώνων η σχέση της κοινωνίας με την γυναικεία σεξουαλικότητα υπήρξε προβληματική και γεμάτη προκαταλήψεις, ενώ ο γυναικείος γεννητικός ακρωτηριασμός αποτέλεσε πάντοτε αναπόσπαστο κομμάτι της. O ΓΓΑ θεωρείται συχνά φαινόμενο αποκλειστικά συνδεδεμένο με χώρες της Βορείου Αφρικής ή και με κάποιες της Μέσης Ανατολής και σε αυτή την παρεξήγηση οφείλεται, εν πολλοίς, και το γεγονός ότι η όποια κριτική έχει κατά καιρούς ασκηθεί κατά της πρακτικής αυτής υπήρξε σχετικά άτονη και επιφυλακτική. Η διάσημη φεμινίστρια και συγγραφέας Germaine Greer, επί παραδείγματι, έχει εκφράσει την άποψη ότι η κριτική αυτή αποτελεί «επίθεση κατά της πολιτιστικής ταυτότητας». Φαίνεται, όμως, πως ο Δυτικός πολιτισμός πάσχει από έλλειψη μνήμης, καθότι ακόμα και στη Βικτωριανή εποχή η κλειτοριδεκτομή συνηθιζόταν ως μέσο περιστολής του αυνανισμού και περιφρούρησης της «αγνότητας» των γυναικών.

«Προσωπικά, έχω κάνει περιτομή τόσο σε κορίτσια όσο και σε αγόρια, και πάντοτε με θετικά αποτελέσματα» — Circumcision of Girls, Journal of Orificial Surgery («Περιτομή κορασίδων, Επιθεώρηση Επεμβάσεων σε Κοιλότητες»), Τόμος 7ος, Ιούλιος 1898, σελ. 31-33. Το παράθεμα είναι από αμερικάνικη ιατρική επιθεώρηση που εκδόθηκε το 1898. Για την ακρίβεια, η τελευταία καταγεγραμμένη κλειτοριδεκτομή στις Ηνωμένες Πολιτείες έγινε το 1952.

FGM2Όλοι οι τύποι ΓΓΑ —υπάρχουν τέσσερις και ταξινομούνται ανάλογα με τον βαθμό επεμβατικότητας— έχουν πλέον απαγορευτεί στην πλειονότητα των Δυτικών χωρών και στις Ηνωμένες Πολιτείες. Συναντώνται πια κυρίως σε 28 χώρες, στη Βόρειο, Ανατολική και Δυτική Αφρική· σε κάποιες κοινότητες στην Αυστραλία· και σε ορισμένα μέρη της Ασίας και της Μέσης Ανατολής. Στις κοινωνίες όπου ακόμα γίνεται —κατά κανόνα ανάμεσα στην παιδική και την εφηβική ηλικία—, τα κίνητρα ποικίλουν:  σε κάποιες περιπτώσεις συνδέεται με την υγιεινή, σε άλλες με τον εξαγνισμό των γυναικών — που επιτυγχάνεται με την αφαίρεση αυτού που θεωρείται ως το «αρσενικό» μέρος της ανατομίας τους—, και αλλού  με το πέρασμά τους στην ενηλικίωση. Υπάρχουν βέβαια και κουλτούρες όπου εκείνο που επιδιώκεται με τον ΓΓΑ είναι η εξάλειψη της ερωτικής απόλαυσης, ούτως ώστε να εξασφαλιστεί είτε η παρθενική αγνότητα είτε η συζυγική πίστη. Σε κάθε περίπτωση, η πρακτική αυτή είναι προγενέστερη τόσο του Ισλαμισμού όσο και του Χριστιανισμού, και δεν συνδέεται με μία συγκεκριμένη θρησκεία καθότι την εφαρμόζουν  Μουσουλμάνοι, Κόπτες χριστιανοί, Εβραίοι της Αιθιοπίας καθώς και διάφορες αφρικανικές θρησκείες.

Οι επιπτώσεις του ΓΓΑ στην υγεία των γυναικών είναι πολλαπλές, από την άμεση και μετεγχειριτική επικινδυνότητα της ίδιας της διαδικασίας έως την εμφάνιση χρονίων μολύνσεων και τον αυξημένο κίνδυνο θανάτου στον τοκετό. Η ευρείας κλίμακας εκστρατεία για την απάλειψη της διαδικασίας αυτής παγκοσμίως ξεκίνησε τις δεκαετίες του ’60 και του ΄70, όταν γιατροί στο Σουδάν, στη Σομαλία και στη Νιγηρία άρχισαν να μιλούν για τους κινδύνους της, αλλά και για τις συνέπειές της μακροπρόθεσμα. Σήμερα, πολλοί διεθνείς οργανισμοί, όπως ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας, αγωνίζονται σθεναρά για την κατάργησή του και πολλές από τις γυναίκες που έχουν υποβληθεί σε ΓΓΑ υψώνουν τη φωνή τους επικρίνοντας αυτή την ευρέως διαδεδομένη πρακτική.

Ο Γυναικείος Γεννητικός Ακρωτηριασμός δεν είναι πολιτιστικό ζήτημα αλλά προσωπικό. Πρόκειται για κάτι που επηρεάζει όχι μόνο τα περίπου 40 εκατομμύρια γυναίκες σε όλο τον κόσμο που τον έχουν υποστεί, αλλά και τα δεκάδες εκατομμύρια που πρόκειται να υποβληθούν σε αυτόν μελλοντικά παρά τη διεθνή πίεση που ασκείται. Αυτός είναι και ο λόγος που, με ολοένα αυξανόμενη συχνότητα, γυναίκες συγγραφείς μιλάνε ανοιχτά κατά αυτής της κακοποιητικής για τις γυναίκες διαδικασίας μέσα από τα βιβλία τους, χρησιμοποιώντας τη λογοτεχνία ως όπλο στον αγώνα για την εξάλειψή της.

Nawal El-Saawadi

FGM3«Μου έκανε αυτό που μου είχε κάνει πιο παλιά και ο Mohammadain. Και μάλιστα, έκανε ακόμα περισσότερα, όμως δεν ένιωθα πια εκείνο το έντονο αίσθημα ηδονής να απλώνεται από εκείνο το άγνωστο αλλά και οικείο σημείο του σώματός μου… Έμοιαζε να μην μπορώ πια να θυμηθώ από πού ακριβώς αναδύοταν κάποτε, ή σαν να έλειπε πια ένα μέρος του κορμιού μου, της ύπαρξής μου, και σαν να μην επρόκειτο να επιστρέψει ποτέ». Woman at Point Zero.

Μία από τις γυναίκες που αγωνίζεται κατά της γυναικείας περιτομής είναι η αιγύπτια ακτιβίστρια του φεμινισμού Nawal El-Saadawi. Το βιβλίο της με τίτλο Woman at Point Zero (1975), είναι μια μυθιστορηματική αφήγηση της συνάντησής της με μία κατάδικη δολοφόνο η οποία, πριν εκτελεστεί, δέχτηκε να της διηγηθεί την ιστορία της ζωής της. Η ηρωίδα του βιβλίου —η οποία είχε υποστεί  ΓΓΑ από τη μητέρα της, όταν ήταν παιδί— είχε ένα μακρύ ιστορικό κακοποίησης στα χέρια των ανδρών που πέρασαν από τη ζωή της.

Ayan Hirsi Ali

FGM4«H εκτομή των γυναικών είναι βίαιη σε πολλά επίπεδα. Είναι βίαιη και οδυνηρή σωματικά και σε καταδικάζει  σε μια ζωή μαρτυρική. Και όλα αυτά χωρίς να πετυχαίνει τον αρχικό σκοπό της: να εξαλείψει την ερωτική επιθυμία».

Η Ayan Hirsi Ali περιτμήθηκε στην πατρίδα της, Σομαλία, όταν ήταν πέντε χρονών, και έγραψε για τις επιπτώσεις αυτής της διαδικασίας στην αυτοβιογραφία της με τίτλο Infidel.  Ασκεί δριμύα κριτική τόσο στον ΓΓΑ όσο και στην περιτομή των αγοριών, και έχει γράψει και μιλήσει σε έκταση σχετικά με το θέμα αυτό. Έχει επίσης μιλήσει για την παρακμή του φεμινισμού στις χώρες της δύσης και εναντίον προσωπικοτήτων όπως η Germaine Greer η οποία υποστηρίζει ότι πρέπει να βλέπουμε τον ΓΓΑ «εντός συγκειμένου». Η Ali είναι υπέρμαχος ενός νέου είδους φεμινισμού που δεν περιορίζεται στις λευκές γυναίκες του δυτικού κόσμου και που δε φοβάται να πάρει θέση έναντια σε ορισμένες πολιτιστικές ή θρησκευτικές δοξασίες.

Waris Dirie

FGM5«Πιστεύω πως ο Θεός, όταν γεννήθηκα, έφτιαξε το κορμί μου τέλειο, έτσι όπως είναι. Έπειτα, ήρθε ο άνθρωπος και με έκλεψε, μου πήρε τη δύναμή μου, και με άφησε σακατεμένη.  Μου στέρησαν τη γυναικεία μου φύση. Αν ο Θεός δεν ήθελε να έχουμε αυτό το μέρος του σώματός μας, τότε γιατί μας το έδωσε;» — Desert Flower: The Extraordinary Journey of a Desert Nomad («Το Λουλούδι της Ερήμου»).

Μία ακόμη αυτοβιογραφία που πραγματεύεται το θέμα είναι Το Λουλούδι της Ερήμου της Waris Dirie, πρέσβειρας του ΟΗΕ για τα γυναικεία δικαιώματα. Η Dirie υπέστη κλειτοριδεκτομή όταν ήταν 5 χρονών, και στα 13 της χρόνια, όταν ο πατέρας της θέλησε να την παντρέψει με έναν 73χρονο Σομαλό, εκείνη το έσκασε και βρήκε καταφύγιο στο Λονδίνο όπου κατάφερε να γίνει διάσημο φωτομοντέλο. Το 1997, εγκατέλειψε την καριέρα της και αφιερώθηκε στον αγώνα κατά του ΓΓΑ ιδρύοντας το Desert Flower Foundation το οποίο επιδιώκει την κατάργησή του μέσω μιας εκστρατείας ενημέρωσης, ενώ, παράλληλα, προσφέρει στήριξη στις γυναίκες που έχουν πέσει θύμα αυτής της βάναυσης πρακτικής.

Alice Walker

FGM6«Την εποχή που έζησε ο Ιησούς, έκαναν περιτομές σε γυναίκες, σε μικρά κορίτσια. Το γνώριζε; Του προκαλούσε ντροπή ή θυμό το γεγονός αυτό; Μήπως η πρώτη Εκκλησία φρόντισε να μην το μάθουμε; Είχαν κάνει και στον ίδιον  περιτομή. Ίσως να πίστευε πως ήταν το ίδιο και για τις γυναίκες, και πως, άρα, αφού εκείνος επέζησε, όλα ήταν εντάξει». – Possessing the Secret of Joy.

Το βιβλίο Possessing the Secret of Joy, της αμερικανίδας συγγραφέως Alice Walker, είναι ένα μυθιστόρημα σχετικά με την εσωτερική διαμάχη που αναδύεται εξαιτίας της διπλής πολιτιστικής ταυτότητας ενός ανθρώπου. Η ηρωίδα του βιβλίου, η Tashi, είναι μετανάστης στις Ηνωμένες Πολιτείες από την Olinka, μία φανταστική χώρα της Αφρικής. Φεύγοντας, έχει γλυτώσει τον παραδοσιακό ακρωτηριασμό,  κι ενώ κάτι τέτοιο θα έπρεπε να τη γεμίζει ανακούφιση, εκείνη απεναντίας αγωνίζεται να συμφιλιωθεί με την ιδέα πως στερήθηκε ένα τελετουργικό ενηλικίωσης. Αποφασίζει λοιπόν να επιστρέψει στην πατρίδα της για κάνει περιτομή. Το βιβλίο ασχολείται με το δύσκολο θέμα των «επιλογών». Η Tashi είναι μια γυναίκα που νιώθει να διχάζεται ανάμεσα σε δύο πολιτισμούς:  η απόφαση της να κάνει την κλειτοριδεκτομή, είναι μεν συνέπεια της επιθυμίας της να «τιμήσει» τις παραδόσεις της πατρίδας της, αλλά, την ίδια στιγμή, έχει τις ρίζες της στην πίεση που αισθάνθηκε, ως μετανάστης, να ενσωματωθεί , να μην ξεχωρίζει, καθώς και στην εσφαλμένη πεποίθηση πως με τον ακρωτηριασμό θα γινόταν επιτέλους «γυναίκα». Το επακόλουθο ψυχολογικό τραύμα θα επηρεάσει όλη τη ζωή της, καθώς δε θα σταματήσει ποτέ να αναρωτιέται για ποιον λόγο της ζητήθηκε να κάνει μια τέτοια τρομερή θυσία.

* * *

Εδώ άλλες αναρτήσεις από την κατηγορία Ελευθερία λόγου/δικαιώματα < Κάτι αλήθεια συμβαίνει εδώ

Το dim/art στο facebook
Το dim/art στο facebook

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για την εξάλειψη των ανεπιθύμητων σχολίων. Μάθετε πως επεξεργάζονται τα δεδομένα των σχολίων σας.