Μίλησε, μνήμη!

Τραύματα στο αστικό τοπίο και τη συλλογική μνήμη: το Τείχος του Βερολίνου και οι Δίδυμοι Πύργοι της Νέας Υόρκης

—του Γιώργου Τσακνιά—

Ο χρόνος κινείται προς μια κατεύθυνση, η μνήμη προς μια άλλη.
—William Gibson—

Τι μνήμη είναι αυτή, που πηγαίνει μόνο ανάποδα;
—Lewis Carrol—

berlin09-1Ποιος θυμάται το Τείχος του Βερολίνου; Εντάξει, όλοι το θυμούνται, αλλά ποιος θυμάται πού ακριβώς ήταν; Έχουν περάσει σχεδόν είκοσι πέντε χρόνια από την πανηγυρική του κατεδάφιση, από τον απολύτως δικαιολογημένο ενθουσιασμό των βερολινέζων που έδωσαν τέλος σε μια βάρβαρη παράνοια δεκαετιών. Πολύ σύντομα μετά την κατεδάφιση, άρχισε μια οργασμική και (ίσως δικαιολογημένα)  ψυχωσική ανοικοδόμηση της πόλης, άρχισε επίσης η —συλλογική και ατομική— μνήμη να παίζει το γνωστό παιχνίδι της. Κάπου εδώ ήταν. Σίγουρα περνούσε από την Πύλη του Βρανδεμβούργου και από την Potsdamer Platz — αλλά από ποιο ακριβώς σημείο και σε ποιο ακριβώς σοκάκι έστριβε μετά; Ήδη έχει ενηλικιωθεί μια γενιά βερολινέζων που για το Τείχος έχουν μόνο ακουστά από τους γονείς τους.

Ναι, η μνήμη παίζει πολύ παράξενα παιχνίδια με το τραύμα και την νοσταλγία. Το κάνει πάντα — και κάθε φορά μας imagesπιάνει στον ύπνο.

Κάποιοι διορατικοί βερολινέζοι αρχικά, ο δήμος και η γερμανική κυβέρνηση στη συνέχεια, βάλθηκαν αφενός να συντηρήσουν τα εναπομένοντα κομμάτια του Τείχους (θραύσματά του εξακολουθούν να πωλούνται ως αναμνηστικά: αν τα ενώσεις, χτίζεις το Σινικό, όχι του Βερολίνου — κάτι σαν το Τίμιο Ξύλο, που όλο μαζί φτιάχνει κοτζάμ δάσος), αφετέρου να σημειώσουν τη διαδρομή που ακολουθούσε το Τείχος στις περιοχές όπου έχει κατεδαφιστεί πλήρως.

berlin-wall-then-and-now
Πριν και μετά

Αν για το Βερολίνο, μια από τις πιο ιστορικές πόλεις της Ευρώπης, το μεγάλο τραύμα συμβολίζεται από το Τείχος, για τη Νέα Υόρκη, την αμερικάνικη Μητρόπολη, η ανοιχτή πληγή είναι το ground zero: το σημείο όπου μέχρι τις 11 Σεπτεμβρίου του 2001 έστεκαν οι Δίδυμοι Πύργοι του World Trade Center. Οι εικόνες τής —αδιανόητης, μέχρι εκείνο το πρωί— επίθεσης στοιχειώνουν τους νεοϋρκέζους που θρήνησαν και θρηνούν, εκτός από τα χιλιάδες mzi.xwzmgodtαθώα θύματα, το πλήγμα στην ίδια τους την πόλη. Η αρχετυπική εικόνα του ορίζοντα του Μανχάταν, παρ’ όλο που οι Δίδυμοι Πύργοι είχαν μόλις τριάντα χρόνια ζωής, ακρωτηριάστηκε. Στο πόστερ της εμβληματικής ταινίας του Γούντι Άλεν Manhattan (1979), στο λογότυπο του τίτλου, το -Η- σχηματιζόταν από τους —νεόδμητους, τότε— Δίδυμους Πύργους.

Στη μία περίπτωση, το τραύμα είναι κατ’ αρχάς το ίδιο το Τείχος· η κατεδάφιση έφερε την (τραυματική) λύτρωση. Στην άλλη, η κατεδάφιση είναι το τραύμα. Και στις δύο περιπτώσεις, πάντως, η πόλη και οι κάτοικοί της έχουν ανοιχτές πληγές. Μπορούν να προσπαθήσουν να τις θεραπεύσουν ή μπορούν να ενδώσουν στον πειρασμό να τις κουκουλώσουν. Η μνήμη και η λήθη ανταγωνίζονται· η λήθη θα κερδίσει κάποτε αναπόφευκτα — μέχρι τότε, η μνήμη θα δίνει μάχες χαρακωμάτων.

Σε όποιον έχει λοιπόν την όρεξη να δώσει τη μάχη εναντίον της λήθης, το ίντερνετ παρέχει χρήσιμα εργαλεία: κάποιος κάθισε και αποδελτίωσε τις ταινίες στις οποίες οι Δίδυμοι Πύργοι είτε αποτελούν σημαντικό στοιχείο του σκηνικού είτε φαίνονται, έστω και για λίγο, στο βάθος. Πρόκειται για ένα ανοιχτό πρότζεκτ (δέχεται συνεισφορές από το κοινό) και μέχρι στιγμής έχει συγκεντρώσει πάνω από 700 ταινίες. Το site έχει τον προφανή τίτλο WTC in films και μπορείτε να το επισκεφθείτε εδώ.

Ο Ji Lee, νεοϋορκέζος conceptual artist, έχει αναλάβει ένα άλλο, πολύ ενδιαφέρον, πρότζεκτ: απαθανατίζει logo μικρών (συνήθως) επιχειρήσεων (καθαριστήρια, delicatessen, μπακάλικα, εταιρίες μεταφορών) στα οποία απεικονίζονται οι Δίδυμοι Πύργοι, μόνοι τους ή ως τμήμα του Manhattan skyline. «Ένιωσα ένα παράξενο μείγμα θλίψης και χαράς όταν άρχισα να προσέχω την εικόνα των Δίδυμων Πύργων στην πόλη, μετά την 11η Σεπτεμβρίου», λέει ο Ji Lee. «Άλλες εταιρίες θα κλείσουν, άλλες θα αλλάξουν κάποια στιγμή το λογότυπό τους, κι έτσι η εικόνα των Πύργων θα χαθεί για πάντα». Βάλθηκε λοιπόν να φωτογραφίζει τα logos όπου τα πετυχαίνει, να τα ανεβάζει στο flickr (μέχρι που έφτιαξε site ειδικά για τον σκοπό αυτό) και να τα αποδελτιώνει, μαζί με άλλους που ενθουσιάστηκαν με το πρότζεκτ και αποφάσισαν να συμμετάσχουν.

* * *

Εδώ περισσότερες αναρτήσεις από την κατηγορία Αριχτεκτονική / αστικό τοπίο

Εδώ περισσότερες αναρτήσεις από την κατηγορία Vintage

Το dim/art στο facebook
Το dim/art στο facebook

One comment

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s