«Δεν θα υπάρξει ποτέ σιωπή»: 4΄33΄΄

Ό,τι κάνουμε είναι μουσική ─ John Cage

─του Josh Jones. Απόδοση για το dim/art: Μαρία Τσάκος ─

Το κομμάτι του Τζον Κέιτζ 4’33΄΄ είναι διάσημο για έναν λόγο: Είναι αφιερωμένο στους ήχους που ακούγονται μέσα στο χώρο όσο παύει να ακούγεται μουσική. Οι μουσικοί που το εκτελούν σε κονσέρτα κάθονται μπροστά στην παρτιτούρα με ένα χρονόμετρο και (δεν) παίζουν απολύτως τίποτα για τέσσερα λεπτά και τριάντα τρία δευτερόλεπτα ακριβώς. Το κοινό που γνωρίζει πλέον αυτό το διάσημο μουσικό πείραμα του μεγάλου συνθέτη, αναγνωρίζει και αναμένει την παύση αυτή, εκείνο, όμως, που ίσως ορισμένοι να μη γνωρίζουν είναι το τι ακριβώς έχει γράψει πάνω σε αυτή την παρτιτούρα ο Κέητζ. Όσοι επισκεφτούν το Μουσείο Μοντέρνας Τέχνης της Νέας Υόρκης από τις 12 Οκτωβρίου (και ως τις 22 Ιουνίου του 2014) θα το ανακαλύψουν, καθώς η παρτιτούρα του περιβόητου 4’33΄΄ αποτελεί το κύριο έκθεμα της έκθεσης με τίτλο There Will Never Be Silence: Scoring John Cage’s 4’33»

Οι σελίδες δε μοιάζουν φυσικά σε τίποτε με κανονικές παρτιτούρες. Δεν έχουν νότες, ούτε το πεντάγραμμο επάνω τους, τις διατρέχουν μόνο κάθετες μαύρες γραμμές σχεδιασμένες στο χέρι οι οποίες υποδηλώνουν μονάδες χρόνου, συμβολίζοντάς τις με τα αντίστοιχα διαστήματα επάνω στο χαρτί (εξ ου και ο υπότιτλος της παρτιτούρας: In Proportional Notation) . Στην τέταρτη σελίδα της παρτιτούρας ο Κέιτζ σημειώνει «1 σελίδα = 7 ίντσες = 56 δευτερόλεπτα». Ο εικαστικός Irwin Kremen, στον οποίον ο Κέιτζ έχει αφιερώσει το 4’ 33΄΄, έχει πει για το ανορθόδοξο αυτό μουσικό κομμάτι:

«Σε αυτό το κομμάτι ο Τζον ορίζει με ακρίβεια τη διάρκεια, το μόνο μουσικό χαρακτηριστικό. Στην ουσία, ο πραγματικός χρόνος είναι εδώ η κυρίαρχη διάσταση της μουσικής, η βάση της. Και όταν ο χρόνος είναι πρώτο επίπεδο, η αλλαγή, η ίδια η εξέλιξη, καθορίζει την φύση των πραγμάτων. Αυτό περιγράφει με επάρκεια το σιωπηλό κομμάτι του ─ μια απροσδιόριστη ροή ήχου μέσα στο χρόνο, μια ροή από εκτέλεση σε εκτέλεση».

Το σλάιντ απαιτεί την χρήση JavaScript.

Άλλοι μελετητές του Κέιτζ το βλέπουν ως ένα σκωπτικό έργο εννοιολογικής περφόρμανς αρτ. Για παράδειγμα, ο φιλόσοφος Julian Dodd υποστηρίζει εμφατικά πως το 4’33΄΄ δεν είναι μουσική, κάνοντας έναν διαχωρισμό τον οποίον ο ίδιος ερμηνεύει λέγοντας πως είναι γραμμένο «για την μουσική…», και πως είναι «πνευματώδες και διεισδυτικό έργο εννοιολογικής τέχνης». Παρ’ όλα ταύτα, το να βλέπει κανείς το κομμάτι του Κέηιζ ως μετα-ανάλυση της μουσικής είναι πιθανόν αποπροσανατολιστικό. Ο Kremen, μεταξύ άλλων σχολιαστών, αλλά και ο ίδιος ο Κέιτζ, αμφισβητούν αυτή την ερμηνεία. Στην συνέντευξή του (στο παρακάτω βίντεο), ο Κέιτζ μιλά για έναν διαχωρισμό ανάμεσα στη «μουσική» και τον «ήχο» και εκφράζει την προτίμησή του για τον δεύτερο επειδή εμπεριέχει τα στοιχεία του τυχαίου και του απρόσωπου χωρίς να έχει κάτι αναλυτικό ή συναισθηματικό. Ο ήχος, λέει ο Κέιτζ, δεν αξιολογεί, δεν ερμηνεύει ούτε επεξηγεί ─ δεν «μιλάει» καθόλου· απλά «είναι». Βέβαια, η διαφοροποίηση ανάμεσα στη μουσική και τη μη-μουσική καταρρίπτεται εύκολα και ο Κέιτζ στη συνέχεια επικαλείται τον Καντ, λέγοντας πως η μουσική «δεν χρειάζεται να σημαίνει τίποτα», όπως δεν σημαίνουν τίποτα οι τυχαίοι ήχοι.

Ίσως κάποια επιπλέον στοιχεία για την ερμηνεία του 4’ 33΄΄ από τον ίδιο τον Κέιτζ να πρέπει να αναζητηθούν στην επιρροή που είχε πάνω στο έργο του η μελέτη ενός στοχαστή του Ζεν, του D.T. Suzuki. Ο ίδιος ο Κέητζ εμφανίζεται να λέει στη βιογραφία που υπογράφει ο Kay Larsen:

«Αντί να ακολουθήσω το μονοπάτι που εισηγείται η επίσημη πρακτική του Βουδισμού Ζεν, δηλαδή να κάθομαι οκλαδόν και να κάνω αναπνοές και τέτοια πράγματα, αποφάσισα ότι η δική μου πειθαρχία θα ήταν εκείνη στην οποία είχα ήδη αφιερωθεί, δηλαδή, το να γράφω μουσική. Και θα το έκανα με τρόπο το ίδιο αυστηρό με τη στάση οκλαδόν, με άλλα λόγια, χρησιμοποιώντας τις διαδικασίες της τύχης και μετατοπίζοντας την προσωπική μου ευθύνη από το να κάνω επιλογές στο να θέτω ερωτήσεις».

Για τους Βουδιστές η πραγματικότητα δεν έχει μία συγκεκριμένη μορφή αλλά υπάρχει και γίνεται αντιληπτή με δύο τρόπους: με μορφή και χωρίς. Περιλαμβάνει δηλαδή και τον αρνητικό χώρο γύρω από το κάθε τι. Αν διαβάσει κανείς το «σιωπηλό» κομμάτι του Κέητζ μέσα σε αυτό το συγκείμενο, ανακαλύπτει πως είναι ένας εναλλακτικός τρόπος αντίληψης της πραγματικότητας. Άλλωστε, σε μια σειρά από διαλέξεις και δοκίμια με τον αντιφατικό τίτλο Silence, ο ίδιος ο Κέητζ λέει με αφορμή το 4’33΄΄: «Δεν θα υπάρξει ποτέ σιωπή».

cage

Πηγές: Open Culture / Hyperallergic

* * *

Εδώ άλλες αναρτήσεις από την κατηγορία

Μουσική < Κάτι αλήθεια συμβαίνει εδώ

Το dim/art στο facebook
Το dim/art στο facebook

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για την εξάλειψη των ανεπιθύμητων σχολίων. Μάθετε πως επεξεργάζονται τα δεδομένα των σχολίων σας.