Στάσιμος χρόνος

Νοέ. 28, 2013

—

—του Ηλία Μαγκλίνη—

Μια ιστορία: το 1899 ξεσπάει στην Κίνα το κίνημα των Μπόξερ ενάντια στις παρεμβάσεις των δυτικών. «Στηρίξτε τη δυναστεία των Κουίνγκ, εξοντώστε τους ξένους», είναι το μότο που ακολουθούν με φανατισμό. Με τους Μπόξερ συμβαίνει το εξής παράδοξο: είναι μεν επαναστάτες, απολαύουν όμως τελικά της υποστήριξης της αυτοκρατορικής Αυλής. Θα περίμενε κανείς να έχουν μεγάλη ισχύ μετά από αυτό, αλλά δεν είναι ακριβώς έτσι. Αφενός οι ξένες δυνάμεις είναι υπέρτερες και καλύτερα οργανωμένες αφετέρου οι Κινέζοι επαναστάτες κατατρύχονται από εμμονές μεταφυσικές: πιστεύοντας πως είναι «πνευματικά δοχεία» (εξ ου και η ονομασία τους). Είναι απόλυτα πεπεισμένοι ότι είναι… απρόσβλητοι στα πυρά των ξένων, ότι τυγχάνουν θεϊκής προστασίας.

Όπως ήταν φυσικό, η επανάστασή τους πνίγηκε στο αίμα. Τον Αύγουστο του 1900, δυνάμεις είκοσι χιλιάδων περίπου Ρώσων, Γερμανών, Γάλλων, Βρετανών, Αμερικανών, Ιαπώνων κ.ά. τους αποδεκατίζουν. Το Πεκίνο καταλαμβάνεται, όσοι θεωρούνται ύποπτοι εκτελούνται, ενώ οι οικονομικές κυρώσεις είναι δυσβάσταχτες, βάσει του περίφημου «Πρωτοκόλλου των Μπόξερ». Μετά τη συντριβή της ανταρσίας, νέες, παράλογες απαιτήσεις γεννώνται εκ μέρους των δυτικών. Π.χ., οι Γερμανοί απαιτούν την ανέγερση νέων καθεδρικών ναών. Κι εννοείται ότι τα μεγάλα κινεζικά λιμάνια τελούν υπό την απόλυτη κυριαρχία των Δυτικών.

Η ιστορία είναι λίγο πολύ γνωστή. Αυτό που ίσως να μην είναι και τόσο γνωστό είναι ότι στην αρχική φάση της επανάστασης, οι Μπόξερ προκάλεσαν εκτεταμένες καταστροφές σε εγκαταστάσεις των Δυτικών. Μεταξύ άλλων, καταστρέφουν σιδηροδρομικές γραμμές, λάμπες φωτισμού και… ρολόγια.

Ας σταθούμε λίγο στην τελευταία λεπτομέρεια: Γιατί ρολόγια; Έχει άραγε έναν βαθύτερο συμβολικό χαρακτήρα η επιλογή να καταστρέψουν δημόσια ρολόγια; Τι ήταν αυτό ακριβώς που διεκδικούσαν; Ανεξαρτησία; Οικονομική αυτάρκεια; Προφανώς. Κυρίως όμως φαίνεται πως αγωνίζονταν να διατηρήσουν ζωντανό αυτό που αντιλαμβάνονταν ως παράδοση, την οποία ένιωθαν ότι απειλείται από τους ξένους. Ό,τι είχαν δεδομένο ήταν ο παραδοσιακός τρόπος ζωής. Μια παθητική ασφάλεια. Ισως το οικονομικό σκέλος να μην ήταν το πρώτο που «έκαιγε» τους χωρικούς που ξεκίνησαν την επανάσταση. Ο «νέος χρόνος» ίσως να ήταν στο στόχαστρό τους, προτιμώντας ένα χρόνο στάσιμο.

Το ρολόι που ξέρουμε όλοι σήμερα, μια κατ’ εξοχήν δυτική «πατέντα», μοιάζει να συμβολίζει στη συγκεκριμένη περίπτωση το νέο, το σύγχρονο, το άγνωστο. Από τον χρόνο της φύσης, όπου όλα λογαριάζονται και κανονίζονται βάσει «της θέσης που έχει ο ήλιος στον ουρανό» (στο περίπου δηλαδή), ο δυτικός κόσμος είχε ήδη περάσει στη σφαίρα του «χρόνου ακριβείας»: οι δείκτες του ρολογιού είναι όντως αμείλικτοι (αφήστε που αργότερα, με το ρολόι χειρός, ο χρόνος έγινε και ατομικός). Δεν είναι τυχαίο ότι έπεσαν με λύσσα πάνω στα ρολόγια οι χωρικοί. Αποζητούσαν άραγε τον στάσιμο, στατικό χρόνο; Την άρνηση του καινούργιου, του σύγχρονου; Νοσταλγούσαν το οικείο, ασφαλές βήμα σημειωτόν αποφεύγοντας το βήμα μπροστά; Τα ερωτήματα, τα ζητήματα αυτά, υπερβαίνουν, νομίζουμε, την Κίνα του 1900 και ίσως να αγγίζουν την Ελλάδα του 2013.

Πηγή: Η Καθημερινή

* * *