Saul Leiter: Η ομορφιά της κάθε μέρας

Φωτογραφίζοντας τη Νέα Υόρκη του ’50

—του Sean O’ Hagan / Guardian. Μετάφραση για το dim/art: Μαρία Τσάκος—

O Saul Leiter, που έφυγε απ΄ τη ζωή πριν από λίγες μέρες σε ηλικία 89 χρόνων, υπήρξε ένας από τους πιο αθόρυβους αμερικανούς φωτογράφους. Πρωτοπόρος της έγχρωμης φωτογραφίας, παρέμεινε αφανής ως τα 80 του, όταν τον ανακάλυψαν εκ νέου οι επιμελητές εκθέσεων και οι κριτικοί. Ακόμα και τότε, όμως, ο Leiter αισθανόταν αμήχανος μπροστά σ’ αυτήν την αναγνώριση, που ήρθε με τόση καθυστέρηση. «Μα τι βρίσκουν όλοι όσοι λένε πως είμαι καλός;» ρώτησε τον Tomas Leach, σκηνοθέτη του ντοκιμαντέρ In No Great Hurry:13 Lessons of Life with Saul Leiter (2012). Και συνέχισε: «Δεν παίρνω και τόσο στα σοβαρά το φοβερό ταλέντο αυτού του κύριου Leiter».

saul-leiter-9-580x427saul-leiter-10-580x442

Το φοβερό ταλέντο, βέβαια, ήταν προφανές στις φωτογραφίες του, που θύμιζαν πίνακες ζωγραφικής και που αποτύπωναν το ρυθμό της ζωής στους δρόμους τής Νέας Υόρκης, στα μέσα του προηγούμενου αιώνα, με χρώματα φωτεινά, και μάλιστα σε μια εποχή που οι σύγχρονοί του φωτογράφιζαν σε ασπρόμαυρο. Στην ιστορία της αμερικάνικης φωτογραφίας, ο Stephen Shore και ο William Eggleston είναι εκείνοι που θεωρούνται πως άνοιξαν το δρόμο για την έγχρωμη φωτογραφία στις αρχές της δεκαετίας του ’70 — κι όμως, ο Leiter είχε αρχίσει να χρησιμοποιεί έγχρωμα σλάιντς Kodachrome δύο δεκαετίες νωρίτερα. Οι φωτογραφίες του, με τον απαλά φωτισμένο από το νέον λυρισμό τους, έρχονται σε πλήρη αντίθεση με τη συνωστισμένη και αεικίνητη Νέα Υόρκη του William Klein ή με τη κακόφωνη ενέργεια που χαρακτηρίζει τις φωτογραφίες δρόμου του Gary Winogrand.

saul-leiter-4-580x438

saul-leiter-15-580x435saul-leiter-7

Η επιμελήτρια μιας ρετροσπεκτίβας που διοργανώθηκε πέρσι στο Αμβούργο έδωσε στον Leiter το προσωνύμιο «Ο Περιπατητής». Ο χαρακτηρισμός αυτός υπαινίσσεται πολύ επιτυχημένα την ήρεμη και προσηλωμένη στη λεπτομέρεια προσέγγιση της φωτογραφίας δρόμου από τον Leiter — αν και ο όρος «φωτογραφία δρόμου», όταν χρησιμοποιείται για τις ιμπρεσιονιστικές, ατμοσφαιρικές φωτογραφίες του, ακούγεται σχεδόν μειωτικός.

saul-leiter-13-580x399Γεννήθηκε στο Πίτσμπεργκ της Πενσυλβανίας το 1923 και η πρώτη του φωτογραφική μηχανή ήταν μια Detrola που του χάρισε η μητέρα του το ΄35, μια χρονιά προτού βγάλει η Kodak την πρώτη μηχανή που έπαιρνε φιλμ Kodachrome 35 χιλιοστών. Ενώ ξεκίνησε την καριέρα του ως ζωγράφος και έτυχε καλής υποδοχής, στις αρχές τις δεκαετίας του ’50 άρχισε να δουλεύει σοβαρά με μια Rolleiflex και το 1951 η σειρά του The Wedding As a Funeral δημοσιεύτηκε στο περιοδικό LIFE. leiter12Προς το τέλος της ίδιας δεκαετίας ισορροπούσε ήδη ανάμεσα σε δουλειές πιο καλλιτεχνικές και σε φωτογραφίσεις μόδας για το Harper’s Bazaar, το Elle και την British Vogue. Αυτό εξακολούθησε ως τη δεκαετία του ’80, ενώ το 1992 οι ασπρόμαυρες φωτογραφίες των πρώιμων χρόνων του συμπεριλήφθηκαν σε κοινή έκθεση με θέμα τη Σχολή της Νέας Υόρκης ανάμεσα σε εκείνες φωτογράφων όπως οι Arbus, Avedon, Davidson, Levitt και Weegee.

Αυτές που ξεχωρίζουν, παρά ταύτα, είναι οι έγχρωμες φωτογραφίες του. Τραβήχτηκαν στο East Village της Νέας Υόρκης, τη γειτονιά του, με την χαρακτηριστική τους θαμπάδα και με μιαν αλλόκοτη οικειότητα ανάμεσα στον ίδιο και τους περαστικούς που συνήθιζε να φωτογραφίζει, πολύ συχνά ως αντανακλάσεις ή μέσα από παράθυρα και βιτρίνες με τζάμια θολά, βρώμικα ή αχνισμένα, κάτι που κάνει την τελική εικόνα ασαφή και πολυεπίπεδη. Ένα ακόμα συχνό μοτίβο είναι τα διερχόμενα αμάξια και ταξί, με το αβέβαιο περίγραμμα μιας φιγούρας ή ένός χεριού να διακρίνεται. Άλλοτε κυριαρχούν εικόνες ανθρώπων μέσα από μισάνοιχτες πόρτες ή πίσω από κολόνες. Οι φωτογραφίες της χιονισμένης Νέας Υόρκης αναδεικνύουν έναν αδιαφανή παράξενο κόσμο όπου τίποτε δεν ξεχωρίζει με σαφήνεια. Σε μερικές φωτογραφίες, η ζεστασιά των χρωμάτων του υποχωρεί και δίνει τη θέση της σε αποχρώσεις άτονες, ένα αποτέλεσμα που το πετύχαινε χρησιμοποιώντας έγχρωμα Kodak ρολά που είχαν λήξει.

saul-leiter-8-580x429

saul-leiter-7

leiter TΤο πρωτοπόρο του καλλιτεχνικό όραμα αποτυπώνεται χαρακτηριστικά σε δύο από τις πρώτες του έγχρωμες φωτογραφίες. Η πρώτη, του 1950, ονομάζεται «Τ», από το γράμμα που είναι σχηματισμένο πάνω σε ένα παράθυρο καλυμμένο από ατμούς, περιτριγυρισμένο από γκρίζα θολούρα. Μέσα από το τζάμι αχνοφαίνεται ένα σχήμα χρώματος ροζ — ίσως η ομπρέλα ενός περαστικού, ίσως και όχι. Σχεδόν ένας αφηρημένος πίνακας. Η δεύτερη, του 1958, ονομάζεται Walk With Soames. Τα φώτα νέον και οι αδρές πινελιές χρώματος έρχονται σε έντονη αντίθεση με το σκοτεινό απειλητικό κτήριο και με το οικείο περίγραμμα ενός φαναριού, που ξεχωρίζει στον αχνογκρίζο ουρανό. Μια ανθρώπινη φιγούρα μόλις και μετά βίας ξεχωρίζει στη φωτογραφία, αλλά το στοιχείο που προκαλεί δέος είναι οι φόρμες και τα χρώματα. Walk with SoamesΟ Leiter, εντέλει, είναι προικισμένος ως φωτογράφος επειδή δε σταμάτησε ποτέ να κοιτάει τη ζωή και τον κόσμο με το μάτι ενός ζωγράφου που ξέρει να αποδομεί και να ανασυνθέτει.

Η Soames τού τίτλου υπήρξε η φίλη του, μούσα και ερωμένη: Soames Bantry, μοντέλο και αργότερα ζωγράφος. Πέθανε το 2002. «Ο έρωτας έρχεται και φεύγει», έγραψε ο Leiter σε ένα γράμμα που της απηύθυνε μετά θάνατον. «Η φιλία είναι συχνά προτιμότερη, μα όχι πάντοτε… Οι ζωές μας ήταν συνυφασμένες… Προχωρούσαμε παραπατώντας μαζί μες στη ζωή». Ζούσαν κι οι δύο φτωχικά, σε διαφορετικούς ορόφους της ίδιας πολυκατοικίας.

Γεννημένος αμφισβητίας, καλλιτέχνης από εκείνους που προτιμούν την ανωνυμία από τη φήμη, ο Leiter ανήκε σε ένα σπάνιο είδος. Οι φωτογραφίες του, ήρεμες μα και ζωντανές, αποτελούν προϊόντα εκλεπτυσμένης φαντασίας και οξυδερκούς βλέμματος.

Ο ίδιος έχει πει: «Μου αρέσει όταν δεν καταλαβαίνει κανείς με την πρώτη τι βλέπει. Όταν δεν ξέρουμε για ποιον λόγο ακριβώς ο φωτογράφος τράβηξε μια φωτογραφία, όταν δεν ξέρουμε τι μας κάνει να την κοιτάμε και ξαφνικά ανακαλύπτουμε κάτι που βλέπουμε για πρώτη φορά. Αυτή τη σύγχυση την απολαμβάνω».

Saul Leiter, φωτογράφος, 3 Δεκεμβρίου 1923 – 26 Νοεμβρίου 2013

saul-leiter* * *

Εδώ άλλες αναρτήσεις από την κατηγορία Εικαστικά

Το dim/art στο facebook
Το dim/art στο facebook

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για την εξάλειψη των ανεπιθύμητων σχολίων. Μάθετε πως επεξεργάζονται τα δεδομένα των σχολίων σας.