Kurt Vonnegut, 1922–2007

Απρ. 11, 2014

—

—μετάφραση για το dim/art: Μαρία Τσάκος—

Με δικά του λόγια

Αναρωτιέμαι πολλές φορές σε τι χρειάζονται οι τέχνες. Η καλύτερη απάντηση που μπορώ να δώσω είναι αυτό που ονομάζω «η θεωρία του καναρινιού στο ανθρακορυχείο». Σύμφωνα μ’ αυτή τη θεωρία, οι καλλιτέχνες είναι χρήσιμοι χάρη στην ευαισθησία τους. Την υπερβολική τους ευαισθησία. Έτσι, λειτουργούν όπως τα καναρίνια στο ανθρακορυχείο που έχει επικίνδυνες αναθυμιάσεις: θα ψοφήσουν πολύ προτού όλοι οι υπόλοιποι —πιο χοντρόπετσοι— άνθρωποι καταλάβουν καν πως διατρέχουν κίνδυνο.

«Physicist, Purge Thyself» – Chicago Tribune Magazine (22 June 1969)

* * *

Που λέτε, έχω αναρωτηθεί συχνά γιατί να γράφουμε βιβλία… γιατί μαθαίνουμε στους ανθρώπους να γράφουν βιβλία αφού οι πρόεδροι δεν τα διαβάζουν, οι γερουσιαστές δεν τα διαβάζουν και οι στρατηγοί μας δεν τα διαβάζουν. Η πείρα μου στο πανεπιστήμιο μου έμαθε ότι υπάρχει ένας πολύ καλός λόγος: ότι πετυχαίνεις αυτούς τους ανθρώπους πριν γίνουν στρατηγοί, πριν γίνουν πρόεδροι, και τα λοιπά, και τους δηλητηριάζεις το μυαλό με… ανθρωπιά. Κι όπως και να το κάνεις, θεωρητικά, το κάνεις για να τους ενθαρρύνεις να φτιάξουν έναν καλύτερο κόσμο.

«A Talk with Kurt Vonnegut. Jr.» – Robert Scholes· κι αργότερα στο: Conversations With Kurt Vonnegut (1988), p. 123.

Μου έμαθαν πως το ανθρώπινο μυαλό είναι η κωρονίδα της εξέλιξης του είδους αλλά, μέχρι στιγμής, εγώ βρίσκω πως είναι απλώς ένα πολύ ατελές σχέδιο επιβίωσης.

The Observer [London] (27 December 1987)

* * *

Βρες ένα θέμα που να σε αγγίζει.
Μην γράφεις ασυναρτησίες, όμως.
Γράφε με τρόπο απλό.
Έχε τα κότσια να κόβεις.
Γράφε όπως μιλάς.
Λέγε αυτό που εννοείς.
Λυπήσου τους αναγνώστες.

Science Fictionisms (1995), compiled by William Rotsler

Από μικροί μαθαίνουμε τη ζωή μέσα από τα ατυχήματα που μας συμβαίνουν ξανά και ξανά, και κάθε φορά που θα μας τύχει κάτι έρχεται στο μυαλό μας ο πατέρας μας. Το γράψιμο, τις περισσότερες φορές, για τους περισσότερους ανθρώπους, είναι ένα τέτοιο ατύχημα· κι ο μπαμπάς μας είναι εκεί και σ’ αυτό. Έχω, ξέρετε, διδάξει για ένα φεγγάρι συγγραφή και κάθε φορά που έρχεται ένας και μου λέει πως θέλει να γράψει για τον πατέρα του, του λέω να γράψει καλύτερα ότι πνίγει σκυλάκια· όσο δε θα περπατήσει η μια ιστορία, άλλο τόσο δε θα περπατήσει και η άλλη: δε θα την αφήσει ο πατέρας του.

Συνέντευξη στον J. Rentilly, «The Best Jokes Are Dangerous», McSweeny’s (September 2002).

* * *

Το να λέει κανείς αστεία είναι από μόνο του μια τέχνη, και σχεδόν πάντοτε αναδύεται από κάποια συναισθηματική απειλή. Τα καλύτερα αστεία είναι επικίνδυνα, και είναι επικίνδυνα ακριβώς επειδή, με κάποιον τρόπον, έχουν μέσα την αλήθεια.

Συνέντευξη στον J. Rentilly, «The Best Jokes Are Dangerous», McSweeny’s (September 2002).

Μία από τις μεγαλύτερες τραγωδίες στην Αμερική είναι ότι κάποτε συμμετείχαμε σε έναν δίκαιο πόλεμο. Αυτό έδωσε το αφορμή στους πολιτικούς και στους κινηματογραφιστές μας να μας κάνουν να πιστέψουμε πως είμαστε πάντα «οι καλοί». Στον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο έπρεπε να πολεμήσουμε, δε θα ήθελα σε καμία περίπτωση να τον έχουμε αποφύγει. Αλλά δε μιλάμε ποτέ για τους ανθρώπους που σκοτώνουμε. Αυτό είναι κάτι που δεν το συζητάμε ποτέ.

Συνέντευξη στον Roger Friedman, «God Bless You, Mr. Vonnegut», FoxNews.com (11 November 2002).

* * *

Είμαστε τρομερά ζώα. Είμαι πεπεισμένος ότι το ανοσιοποιητικό σύστημα της Γης προσπαθεί να μας αποβάλλει. Kαι πολύ καλά κάνει.

Συνέντευξη στον Jon Stewart, The Daily Show (13 September 2005).

* * *

Αν ποτέ πεθάνω, Θεός φυλάξοι, θέλω αυτό να γραφτεί στον τάφο μου:

Η ΜΟΝΗ ΑΠΟΔΕΙΞΗ ΠΟΥ ΧΡΕΙΑΖΟΤΑΝ

ΟΤΙ ΥΠΑΡΧΕΙ ΘΕΟΣ

ΗΤΑΝ Η ΜΟΥΣΙΚΗ

Vonnegut’s Blues For America» Sunday Herald (7 January 2006)

* * *

Η μόνη διαφορά ανάμεσα στον Μπους και τον Χίτλερ είναι ότι τον Χίτλερ τον εξέλεξαν.

«Kurt Vonnegut’s ‘Stardust Memory’» by Harvey Wasserman in The Free Press (4 March 2006)

* * *

Σύντομο βιογραφικό

Ο Κερτ Βόνεγκατ (1922-2007) γεννήθηκε στην Ιντιανάπολη της πολιτείας της Ιντιάνα. Ο πατέρας του ήταν αρχιτέκτονας και η μητέρα του προερχόταν από εύπορη οικογένεια. ‘Αρχισε να σπουδάζει ανθρωπολογία στο Πανεπιστήμιο του Κορνέλ, αλλά ο Δεύτερος Παγκόσμιος πόλεμος του χάλασε τα σχέδια και αναγκάστηκε να καταταχτεί στο στρατό ένα χρόνο μετά το Περλ Χάρμπορ. Την Ημέρα της Μητέρας του 1944 η μητέρα του αυτοκτόνησε, ενώ ο ίδιος κατά τη Μάχη των Αρδενών, τέλη του 1944, βρέθηκε πίσω από τις γραμμές του εχθρού και στις 14 Δεκεμβρίου αιχμαλωτίστηκε. Επέζησε του βομβαρδισμού της Δρέσδης το Φλεβάρη του ΄45 (135.000 άνθρωποι δεν επέζησαν) κρυμμένος στο υπόγειο «Σφαγείο Νο. 5», και αμέσως μετά οι Γερμανοί τον ανέβασαν στην επιφάνεια μαζί με άλλους αιχμαλώτους για να βοηθήσουν στην ταφή των νεκρών. «‘Ηταν όμως τόσο πολλά τα πτώματα», σχολίαζε ο Βόνεγκατ, «που τελικά έφεραν κάτι τύπους με φλογοβόλα· όλες αυτές οι σοροί των σκοτωμένων πολιτών έγιναν στάχτη.» Το γεγονός αυτό τον στοίχειωσε για πάντα, και κατά κάποιον τρόπο, του οφείλει το γεγονός ότι έγινε συγγραφέας. Μετά τον πόλεμο σπούδασε βιοχημεία στο Πανεπιστήμιο του Σικάγο, παντρεύτηκε τη σχολική του φίλη, και στα τέλη της δεκαετίας του ΄40 έπιασε δουλειά ως αστυνομικός ρεπόρτερ. Το 1947 μετακομίζει στη Νέα Υόρκη, όπου προσλαμβάνεται ως υπεύθυνος δημοσίων σχέσεων στην εταιρεία General Electric. Το πρώτο του μυθιστόρημα, «Το πιάνο-πιανίστας» (1952), είχε σκηνικό μια μηχανοποιημένη κοινωνία, πράγμα που συνέβαλε στην ταξινόμησή του στα «ράφια» της επιστημονικής φαντασίας. Ακολούθησαν «Οι σειρήνες του Τιτάνα» (1959), όπου η ανθρώπινη ιστορία περιγράφεται ως ένα τυχαίο γεγονός που οφείλεται στο ότι κάποιος ξένος πλανήτης έψαχνε κάποιο ανταλλακτικό για διαστημόπλοιο. Στη «Φωλιά της γάτας» (1963), την πρώτη του εμπορική επιτυχία, μια ομάδα κατοίκων σε νησί της Καραϊβικής υιοθετεί μια καινούρια θρησκεία, ενώ στο «Σφαγείο Νο. 5» (1969) ο Βόννεγκατ ανασυνθέτει την εμπειρία του στη Δρέσδη χρησιμοποιώντας το τέχνασμα της αναστροφής του χρόνου, χαρακτηριστικό της λογοτεχνίας της επιστημονικής φαντασίας. Η τεχνική του να μιλήσει για τον πόλεμο μέσα από το ύφος της επιστημονικής φαντασίας θα εντυπωσιάσει ακόμη και συγγραφείς όπως ο Γκράχαμ Γκριν, ενώ σήμερα το βιβλίο περιλαμβάνεται στα σημαντικότερα αμερικανικά μυθιστορήματα. Ο Κερτ Βόνεγκατ έγραψε θεατρικά έργα, διηγήματα, άρθρα και δοκίμια. Έζησε κυρίως στη Νέα Υόρκη. Το «Ένας άνθρωπος χωρίς πατρίδα» ήταν το τελευταίο του βιβλίο, με μια σειρά αυτοβιογραφικών κειμένων, στα οποία περιλαμβάνονται καυστικά σχόλια για την κυβέρνηση Μπους. Τον Αύγουστο του 2006, σχολιάζοντας ένα μυθιστόρημα που δεν επρόκειτο να τελειώσει ποτέ, έλεγε: «Έγραψα βιβλία. Πολλά. Σας παρακαλώ, έκανα όσα είχα να κάνω. Μπορώ να πάω σπίτι μου τώρα;» Στις 11 Απριλίου 2007, η ευχή του φαίνεται ότι εισακούστηκε: στην επίσημη ιστοσελίδα του, http://www.vonnegut.com, ένα κλουβί εμφανίζεται, έκτοτε, με ανοιχτή την πόρτα…

Το alter ego του Κερτ Βόνεγκατ είναι ο Κίλγκορ Τράουτ, ένας γέρος συγγραφέας βιβλίων επιστημονικής φαντασίας που δεν κυκλοφορούν πια. Ο Τράουτ πρωταγωνιστεί στο μυθιστόρημα «Πρόγευμα για πρωταθλητές» και κάνει σύντομες εμφανίσεις σε πολλά άλλα βιβλία του Βόνεγκατ. Σύμφωνα με όσα έχει πει ο δημιουργός αυτού του σοφού αλλά ανύπαρκτου χαρακτήρα, ο Τράουτ γεννήθηκε το 1907 σε νησί των Βερμούδων και στη συνέχεια μετακόμισε στο Ντέιτον του Οχάιο. Περιπλανήθηκε σε όλη τη χώρα, έκανε χειρωνακτικές δουλειές και έγραψε πλήθος βιβλίων επιστημονικής φαντασίας. Μέχρι το 1974 είχε γράψει εκατόν δεκαεπτά μυθιστορήματα και δύο χιλιάδες διηγήματα. Ανάμεσά τους ο Βόννεγκατ αναφέρει τα «Ευαγγέλιο από το διάστημα», «Μανιακοί της τέταρτης διάστασης», «Παν-γαλαξιακό τριήμερο πάσο», «Τα πλανητικά παμφάγα» κ.ά., τα οποία όμως δεν έχουν εκδοθεί γιατί ο Τράουτ τα πετάει από δω κι από κει, σε κάδους απορριμμάτων. Μια φορά που αποφάσισε να εκδώσει κάτι, απευθύνθηκε, από άγνοια, σε οίκο πορνογραφικού υλικού, με αποτέλεσμα μερικά διηγήματά του να δημοσιευτούν σε έντυπα με γυμνά κορίτσια. Στην πραγματικότητα, ο «Τράουτ» έχει γράψει μονάχα ένα διήγημα ερωτικού περιεχομένου. Ο Κίλγκορ Τράουτ έμεινε για λίγο καιρό σε μικρή πόλη της Μασαχουσέτης και σε μικρή πόλη της Ιντιάνα, αλλά πέρασε τη ζωή του περιφερόμενος. Είχε ένα γιο, τον Λίον, λιποτάκτη του Βιετνάμ, που σκοτώθηκε σε εργατικό ατύχημα στη Σουηδία. Μερικοί λένε πως ο Κερτ Βόνεγκατ εμπνεύστηκε τον Τράουτ από το συγγραφέα επιστημονικής φαντασίας Θίοντορ Στέρτζον. Ο ίδιος ο Βόνεγκατ λέει: «Ο Κίλγκορ Τράουτ είναι ο μοναδικός μου ήρωας που διέθετε αρκετή φαντασία για να καταλάβει πως ήταν κατασκεύασμα ενός άλλου ανθρώπου…».