Η παιδική ηλικία της αλητείας

—της Εύης Τσακνιά—

Ο Χακ και ο Τζιμ στο ποτάμι. Από την πρωτότυπη έκδοση του 1884Η έναρξη της αλητείας τοποθετείται στην παιδική ηλικία· ξεκινάει με τον Τομ Σόγιερ και ολοκληρώνεται με τον Χακ Φιν. Από εκεί και πέρα, αρχίζει επίσημα η ενηλικίωση και η λογοτεχνία νίπτει τας χείρας της.

Ο καθένας διαλέγει την αλητεία που του ταιριάζει˙ γεμάτη η παγκόσμια λογοτεχνία από διάσημους αλήτες και αξιολάτρευτους losers.

Όμως εγώ μιλάω για εκείνη την πρώτη, τη μεθυστική αλητεία, την απόλυτα ταυτόσημη με την έννοια της ελευθερίας που κουβαλάει το παιδί μέσα του, πριν του τη στερήσουν η αναπόφευκτη ενηλικίωση, η κοινωνία, η εκπαίδευση και όλα τα απαραίτητα και μη που ακολουθούν.

Από τότε που κάνει τα πρώτα του βήματα, λατρεύει να περιφέρεται χωρίς σκοπό˙ ένας μικρός εκολαπτόμενος αλητάκος, που βήμα-βήμα, μέρα με τη μέρα κατακτά την ανεξαρτησία του, πίσω απ’τις πόρτες και τα παράθυρα αγναντεύει την ελευθερία του και καιροφυλαχτεί για τη στιγμή που θα καταφέρει να την κοπανήσει για να την αρπάξει.

Αυτό ακριβώς το βασικό ένστικτο της ελευθερίας, της περιπλάνησης και της εξερεύνησης που ξεδιπλώνει πλουσιοπάροχα ο Μαρκ Τουέιν μέσα από τις περιπέτειες του Τομ Σόγιερ και του Χακ Φιν, περιγράφει εύστοχα ο Βάλτερ Μπένγιαμιν στο «παιδί ακατάστατο» στα «Παιδικά χρόνια στο Βερολίνο».

…«Με το που μπαίνει στη ζωή είναι κυνηγός» γράφει, «Κυνηγά τα στοιχειά που οσφραίνεται τα ίχνη τους μέσα στα πράγματα· με στοιχειά και με πράγματα περνάνε τα χρόνια στα οποία το οπτικό του πεδίο μένει ελεύθερο από ανθρώπους. Έτσι όπως στα όνειρα: τίποτε μόνιμο δεν ξέρει, όλα λες και του συμβαίνουν, το συναπαντούν, του συντυχαίνουν…Τα νομαδικά του χρόνια είναι οι ώρες του μέσα στο δάσος του ονείρου. Από κει κουβαλάει στο σπίτι του τη λεία, να την καθαρίσει, να την στερεώσει, να την ξεμαγέψει..»

Είτε λοιπόν μιλάμε για παιδικά χρόνια στο ψυχρό αστικό Βερολίνο την αυγή του 20ού αιώνα, στο Λονδίνο ή στο Παρίσι, είτε για τα μακριά ινδιάνικα καλοκαίρια στις όχθες του Μισσισιπή,περίπου έναν αιώνα πριν,η όσφρηση και η ανάγκη του κυνηγού για περιπέτεια δεν αλλάζει.

Ο μικρός ανήσυχος ευρωπαίος, γεννημένος flâneur, θα περιπλανηθεί στα σκοτεινά σοκάκια της πόλης, κάτω απ’τις γέφυρες θα ψαρέψει ιστορίες μυστηρίου, νεκρόδεντρα και μπρούτζινες δεκάρες απ’το ποτάμι, λάφυρα πολύτιμα που θα φυλάξει στο σπίτι μέσα στο συρτάρι που θα ονομάσει κρύπτη, για να τα ξεμαγέψει αργότερα και να τα κάνει λέξεις, κι ο άλλος θα το σκάσει απ’το σχολείο και την καταπίεση της άνετης και ευπρεπούς ζωής που του προσφέρθηκε, παίρνοντας μαζί του σ’αυτό το ριψοκίνδυνο down the river ταξίδι με τη σχεδία του, τον μαύρο σκλάβο Τζιμ που δραπέτευσε κι αυτός απ’τα δεινά της δουλείας.

Μέσα απ’αυτήν την περιπλάνηση οι δυό φυγάδες γίνονται φιλαράκια, επιβεβαιώνοντας πως το ποτάμι είναι ο πιο εγγυημένος δρόμος για την ελευθερία και «οι περιπέτειες του Χακ Φιν», ένας ύμνος στα ελεύθερα πνεύματα.
Ο Μαρκ Τουέιν απελευθέρωσε πολλά τέτοια πνεύματα.

Οι ήρωές του ενέπνευσαν γενιές και γενιές. Εντελώς ταυτισμένη με τον Τομ Σόγιερ κι εγώ ως παιδί, μπορώ να πω πως «οι περιπέτειες του Τομ Σόγιερ» αρχικά, καθώς και του Χακ Φιν στη συνέχεια, υπήρξαν καθοριστικές στη ζωή μου. Το κάνουν αυτό τα καλά βιβλία. Η πραγματικότητα με την πλοκή μπερδεύονται. Σας διαβεβαιώνω πάντως πως ξέρω τον Μισσισιπή απέξω κι ανακατωτά, τον διέσχισα πολλές φορές με το βιβλίο για σχεδία.

Χακ Φιν

Τα δυό επικά αυτά μυθιστορήματα συμπήκνωσαν όλα τα όνειρα της αλητείας των παιδιών, των εφήβων αλλά και των μεγάλων,ανεξαρτήτως χρονικού και γεωγραφικού χάρτη. «Οι περιπέτειες του Χακ Φιν» κυνηγήθηκαν στην εποχή τους για τις φιλελεύθερες ιδέες τους και στον 20ο και 21ο αιώνα για έλλειψη πολιτικής ορθότητας, μια γελοία κατά τη γνώμη μου ιστορία, με την κατηγορία πως το κείμενο είναι ρατσιστικό γιατί χρησιμοποιεί την εξαιρετικά φορτισμένη για την συντηρητική, politically correct Αμερική, λέξη «νέγρος».

Όπως και νάχει, αυτό, το πιο αντιρατσιστικό και προοδευτικό βιβλίο του 19ου αιώνα, έμεινε στην ιστορία ως το «Μεγάλο αμερικανικό μυθιστόρημα» κι ο Μαρκ Τουέιν χαρακτηρίστηκε από μεταγενέστερους αλλά και σύγχρονούς του συγγραφείς ως «ο πατέρας της αμερικανικής λογοτεχνίας».

Ο ίδιος ο Χακ,από τους ωραιότερους μυθιστορηματικούς αλήτες, συνεχίζει να κοιμάται στο ύπαιθρο όποτε του κάνει κέφι, αγναντεύντας τ’αστέρια, καπνίζοντας την πίπα του, γράφοντας στα παλιά του τα παπούτσια την πολιτική ορθότητα και να σχεδιάζει μαζί με τον Τομ Σόγιερ νέες περιπέτειες.

Η συμμορία του Τομ Σόγιερ

*Οι εικονογραφήσεις είναι του E. W. Kemble, από τις πρώτες εκδόσεις του Τομ Σόγιερ και του Χακ Φιν.

* * *

Το κείμενο αυτό της Εύης Τσακνιά περιλαμβάνεται στο 17ο τεύχος του Φαρφουλά που κυκλοφορεί και που παρρουσιάζεται αύριο, Κυριακή 1 Ιουνίου 2014, στις 8.00 μ.μ., στο μπαρ Bedouin στο Γκάζι.

ΕΞΩΦΥΛΛΟ ΦΑΡΦΟΥΛΑ.  Ρίτσαρντ Μπρότιγκαν

Κυκλοφόρησε το 17ο τεύχος του Φαρφουλά:

Η ΖΩΗ ΘΕΛΕΙ ΑΛΗΤΕΙΑ!

Μήμη Μανόλη Αυτιά – Λούη

Η αλητεία βρίσκεται αναμφίβολα στο DNA των συνεργατών και των φίλων του Φαρφουλά. Πιάνοντας ένα θέμα που δεν έχει τέρμα (όπως δεν έχουν τέρμα οι δρόμοι της περιπλάνησης, και της ελευθερίας), φτιάξαμε ένα ταξιδιάρικο τεύχος που πάει πέρα δώθε στον χώρο και στον χρόνο… Δείτε παρακάτω:

Οι απαρχές της Μπητ Γενιάς», μια αδημοσίευτη διάλεξη του Τζακ Κέρουακ (μτφρ. Ευτυχία Μικέλλη).

Ο Ξεμείνης ένα έντυπο-οδηγός περιπλανώμενης εργασίας των Ελλήνων Hobos του ’80 που αναδημοσιεύουμε ολόκληρο.

Η «Αδελφότητα των Αλητών» και το συνέδριό της στη Στουτγάρδη το 1929.

«Το βαλς των κατσαρών τριχών στην ιπτάμενη παράγκα του Σίμου», ένα …αποκαλυπτικό ρεπορτάζ του 1961 για την θρυλική παράγκα του υπαρξιστή Σίμου.

Επίσης: Νίκος Τσιφόρος: «Τα Χριστούγεννα του Παεικιέλα», Τέος Ρόμβος: «Ο ταξιδευτής», Τεύκρος Ανθίας: «Τέσσερα ποίηματά του και δύο κείμενα γι’ αυτόν από τους Γιώργο Φράγκο και Νίκο Λέκκα»,Θάνος Γώγος: «Τα πρακτικά της μπάρας», Δάφνη Χρονοπούλου: «Ο τρελός του Ταρώ», Πάτροκλος Λεβεντόπουλος: «Περί Αλητείας», Μπάμπης Κοσοβίτσας: «Ένας αρχαίος αλήτης», Απόστολος Θηβαίος: «Η ιερή αλητεία», Παρασκευή Σιδερά-Λύτρα: «Η αλητεία στον μύθο», Εύη Τσακνιά: «Η παιδική ηλικία της αλητείας», Λένα Κωνσταντέλλου: «Η περιπλάνηση μέσα από τη λογοτεχνία», Ανωνύμου: «Βιογραφία Παναΐτ Ιστράτι», Παρασκευή Κοψιδά-Βρεττού: «Αλητεία και τέχνη, η περίπτωση του Κόμη Κώστα ντε Βαλαμόντε», Δ. Καράβολας – Μπ. Κοσοβίτσας: «Η εγκυκλοπαιδική γνώση για την αλητεία», Νίκος Βουτυρόπουλος: «Ο πλάνητας Ρίλκε», Ζαχαρίας Στουφής: «Ένα σχόλιο για τον άσωτο υιό», Νίκος Μητρογιαννόπουλος: «Περιπλανώμενη ζωή, η αλητεία στο λαϊκό τραγούδι», και «Τζαμάρισμα για τα ’80ς»,Έφη Χρυσού: «Αλητεία, όπως λέμε punk;», Κωνσταντίνος Μπούρας: «Αλητεία φιλοσοφική».

Διηγήματα και ποιήματα από τους: Θ. Μπασιάκο, Δ. Τούλιο, Δ. Κατσούρη, Γ. Σκαμπαρδώνη, Χ. Τσατσαρώνη, Κ. Ριζάκη, Κ. Κούσουλα, Χρ. Τουμανίδη, Ν. Σταμπάκη, Γ. Αναστασοπούλου, Σ. Ρόκου,Δόκτωρα Ψι και Νώντα Τσίγκα. Η Δάφνη Χρονοπούλου γράφει στη μνήμη του εικαστικού Νίκου Λυμπερόπουλου τους «Χάρτες του Nicholas Liber».

Μεταφράσεις: Ο Δημήτρης Νικηφόρου μεταφράζει από τα ρωσικά Βλαντιμίρ Βισότσκι και Σεργκέι Γιεσένιν. Ο Γιώργος Μπλάνας μεταφράζει Φρανσουά Βιγιόν. Ο Χ.Δ. Τσατσαρώνης ανέκδοτα του Tom Waits, όπως τα λέει στις συναυλίες του.

Εικαστικά: Πανίκος Τεμπριώτης – Κώστας Ρεούσης, «Ο ωραίος τρομοκράτης». Βιβλιοκριτικές από τους, Νίκος Λέκκα, Απόστολο Θηβαίο, Λεωνίδα Γαλάζη και Ιφιγένεια Σιαφάκα.

Το editorial έγραψε από την Μασσαλία ο Gilles Lukas.

Μαζί με το τεύχος, κυκλοφορεί το 9ο φύλλο της εφημερίδας Η Ηχώ της Αεραλάνδης με θέμα:Αλητεία και Αλήθεια.

Η παρουσίαση του τεύχους θα γίνει την Κυριακή 1 Ιουνίου 2014, στις 8.00 μ.μ., στο μπαρ Bedouin στο Γκάζι (Δεκελέων 32), όπου θα πούμε γι’ αυτά που γράψαμε, μα πιο πολύ γι’ αυτά που δεν γράψαμε…

* * *

Εδώ άλλες αναρτήσεις από την κατηγορία Copy – paste

Το dim/art στο Facebook
Το dim/art στο Facebook

 

 

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για την εξάλειψη των ανεπιθύμητων σχολίων. Μάθετε πως επεξεργάζονται τα δεδομένα των σχολίων σας.