Ο δρόμος που διάλεξε ο James Foley

—του Mark Singer για το New Yorker. Μετάφραση για το dim/art: Μαρία Τσάκος—

Οι λόγοι που οδήγησαν τον James Foley να γίνει ρεπόρτερ ήταν σεμνοί μα όχι μικροί. Το καλοκαίρι του 2007 γράφτηκε στη Σχολή Δημοσιογραφίας Medill του Northwestern University. Στα 33 του, ήταν απόφοιτος του Marquette University με μεταπτυχιακό τίτλο στη λογοτεχνία από το Πανεπιστήμιο της Μασαχουσέτης, είχε ήδη εργαστεί αρκετά χρόνια ως δάσκαλος, και διακατεχόταν από την επιθυμία να ακολουθήσει ένα επάγγελμα που θα τον φέρει ακόμα πιο άμεσα σε επαφή με τον κόσμο.

Την άνοιξη του 2011, τρία χρόνια μετά την αποφοίτησή του από το Medill, βρέθηκε ξανά εκεί να εξιστορεί τα πρόσφατα γεγονότα της ζωής του. Δύο εβδομάδες νωρίτερα, ο Foley μαζί με δύο ακόμα δημοσιογράφους, την Clare Morgana Gillis και τον Manu Brabo, είχαν επιστρέψει απ’ τη Λιβύη, όπου είχαν απαχθεί από ανθρώπους του καθεστώτος Μουαμάρ Καντάφι και κρατηθεί αιχμάλωτοι για σαραντατέσσερις μέρες πριν απελευθερωθούν. Τους είχαν δείρει —είχαν χτυπήσει τον Foley άσχημα στο πρόσωπο και στο κεφάλι με την κάνη ενός AK-47—, είχαν ζήσει την αγωνία ποια τύχη μπορεί να τους περίμενε, αλλά είχαν τελικά επιζήσει. Το τέταρτο μέλος της ομάδας, ο Anton Hammerl, ένας αυστρο-νοτιοαφρικάνος φωτορεπόρτερ, δεν είχε σταθεί το ίδιο τυχερός: τον είχαν πυροβολήσει και τον είχαν αφήσει να ξεψυχήσει πάνω στην άμμο της ερήμου.

Όταν επέστρεψε στο Northwestern, ο Foley συμμετείχε σε μια ανοιχτή συζήτηση μπροστά στους φοιτητές, την οποία συντόνιζε ο Timothy McNulty, καθηγητής και πρώην συντάκτης διεθνών ειδήσεων της Chicago Tribune. Σε κάποιο σημείο, ο McNulty ρώτησε, «πώς και αποφάσιζει κάποιος να κάνει αυτή τη δουλειά;»

«Φαντάζομαι, ξέρω γω, από μια ρομαντική εικόνα που έχεις για τον εαυτό σου», είπε ο Foley. «Θες να γίνεις συγγραφέας. Θες και να δεις τον κόσμο. Με τη μυθοπλασία δεν τα κατάφερα. Οπότε, σκέφτηκα να δοκιμάσω με την πραγματικότητα».

Οι τρόποι του ήταν ανεπιτήδευτοι και ο λόγος του ευθύς και απλός, δύο χαρακτηριστικά που επιβεβαίωσα και όταν εκείνος και ο Gillis ήρθαν στη Νέα Υόρκη, το 2012, για τη φιλανθρωπική δημοπρασία που είχαν διοργανώσει —με φωτογραφίες που είχαν δωρίσει 70 φωτογράφοι— για να συγκεντρωθούν χρήματα για τα τρία ανήλικα παιδιά του Hammerl. Στο εντωμεταξύ είχαν και οι τρεις (ο Foley, η Gillis και Brabo) πάει ξανά στη Λιβύη για να καλύψουν την πτώση του Καντάφι. Είχε επίσης δημοσιεύσει ήδη στην GlobalPost —το Μέσο με το οποίο συνεργαζόταν κατά κύριο λόγο— την ιστορία της αιχμαλωσίας του σε συνέχειες. Περιέγραφε εκεί την παράλογη ευθυμία των απαγωγέων του αμέσως αφότου τον έπιασαν: «Η βιαιότητά τους είχε δώσει τη θέση της σε μία θριαμβική αναπαράσταση της επίθεσης. Πυροβολούσαν στον αέρα με τα δάχτυλα, παριστάνοντας πως ήταν όπλα, και γελούσαν. Ήταν μια συμπεριφορά που είχα ξανασυναντήσει στο παρελθόν. Οι στρατιώτες συχνά διακωμωδούν την επίθεση για να κρύψουν την σύγχυση και τον πόνο που πρέπει να τους προκαλεί η άσκηση βίας».

Αυτού του είδους οι συλλογισμοί ήταν ενδεικτικοί της ενσυναίσθησης και της αυτοεπίγνωσης που χαρακτήριζαν τον Foley. Ως φοιτητής στο Medill, είχε περάσει αρκετές εβδομάδες στην Ουάσινγκτον συμμετέχοντας στην Δημοσιογραφική Πρωτοβουλία για την Εθνική Ασφάλεια που είχε διοργανώσει η σχολή του.  Στο πλαίσιο ενός μαθήματος με τίτλο «Κάλυψη ένοπλων συγκρούσεων» είχε υποβληθεί σε εικονική απαγωγή. «Η εμπειρία με είχε τρομάξει», διηγήθηκε αργότερα. «Βρετανοί πρώην κομάντο σου επιτίθενται, καλύπτουν το κεφάλι σου μ’ ένα σακί και πυροβολούν με άσφαιρα δίπλα σου». Τον είχε τρομάξει, αλλά, προφανώς, δεν τον αποθάρρυνε.

Μετά τη Λιβύη, ο θάνατος του Anton Hammerl τον στοίχειωνε, καθώς και η επίγνωση πως οι δικές του παρορμητικές αποφάσεις ίσως να είχαν παίξει τον ρόλο τους. «Αρχίσαμε να προχωράμε πέρα από το τελευταίο σημείο ελέγχου με αργό βηματισμό. Ο Anton είπε: “μου φαίνεται επικίνδυνο αυτό που κάνουμε· νομίζω πως είναι τρέλα”. Η αδρεναλίνη είχε αρχίσει να ρέει ξέφρενη. Μια παρέα νεαρών που συναντήσαμε δίπλα σ’ ένα αυτοκίνητο μας ενημέρωσε πως “οι άνδρες του Καντάφι είναι στα 300 μέτρα”. Εγώ, όμως, δε θέλησα να είμαι εκείνος που θα έλεγε “ας γυρίσουμε πίσω”».

Μιλώντας μπροστά στο κοινό του Northwestern είπε: «Αυτό που μας συνέβη είναι παράδειγμα προς αποφυγή».

Ένα από τα πράγματα που δεν μπορώ να αλλάξω πλέον αλλά που εύχομαι να μπορούσα… Χαίρομαι που μιλάμε εδώ για τα λάθη που κάναμε. Και κάναμε πολλά εκείνη τη μέρα. Μπορείς κάλλιστα να καλύψεις εμπόλεμη ζώνη με ασφάλεια… Γίνεται. Αλλά πρέπει να έχεις εμπειρία. Πρέπει να είσαι πολύ, πολύ προσεκτικός. Εμείς αγνοήσαμε πολλούς από αυτούς τους κανόνες. Και η αποστολή κατέληξε σε τραγωδία.

Ακόμα και έχοντας ακούσει τις διηγήσεις του Foley για τη φρίκη που έζησε στη Λιβύη — «καθώς οι σφαίρες άρχισαν να σφυρίζουν πάνω από το κράνος και τους ώμους μου, με κατέλαβε τρόμος»—, δεν μπορούμε να έχουμε παρά μια αμυδρή μόνο εικόνα του πώς μπορεί να ένιωσε εκείνα τα δευτερόλεπτα πριν από την με ωμότητα σκηνοθετημένη εκτέλεσή του, ή ακόμα και κατά τα διαστήματα της απομόνωσης που του επιβλήθηκε στα δύο χρόνια της ομηρίας του. Στην εκδήλωση στο Northwestern, τότε, τον είχαν ρωτήσει τι θα έκανε διαφορετικά αν μπορούσε. «Ήταν μια προειδοποίηση. Αναγκάζεσαι να κάτσεις και να το σκεφτείς σοβαρά αυτό», είπε.

Από τύχη και μόνο δε σκοτώθηκα τότε. Από τύχη και μόνο. Και μετ’ απ’ αυτό καταλαβαίνεις πως ή πρέπει ν’ αλλάξεις συμπεριφορά ή ν’ αλλάξεις δουλειά. Γιατί δεν αξίζει να χάσεις τη ζωή σου γι’ αυτήν. Δεν αξίζει να βλέπεις τη μητέρα, τον πατέρα, τον αδελφό, την αδελφή να σε θρηνούν. Ν’ ανησυχείς πως η γιαγιά σου θα πεθάνει εξαιτίας σου, επειδή κινδυνεύει η δική σου ζωή. Δεν αξίζει όλα αυτά τα τιμήματα. Δεν αξίζει να δώσεις τη ζωή σου όποια κι αν είναι τα ρομαντικά σου ιδεώδη, όποιο κι αν είναι το ηθικό χρέος που νομίζεις πως έχεις. Ποτέ δεν αξίζει τέτοιο αντάλλαγμα. Είμαι τριανταεπτά ετών. Έπρεπε να το έχω χωνέψει αυτό εδώ και χρόνια.

Τον επόμενο χρόνο πήγε στη Συρία για να διηγηθεί στον κόσμο την ιστορία αυτού του πολέμου. Είχε πάει για να γίνει αυτόπτης μάρτυρας και για να δώσει φωνή σ’ εκείνους που δεν έχουν.

bnr-phonecall

anton940a

 * * *

Εδώ άλλες αναρτήσεις από την κατηγορία Ελευθερία λόγου / δικαιώματα

Το dim/art στο Facebook
Το dim/art στο Facebook

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.