Το αισθησιακό σύμπαν της Carol Rama

Νοέ. 1, 2014

—

Η πρώτη έκθεση της Carol Rama ήταν επεισοδιακή: η αστυνομία την διέκοψε για λόγους προσβολής της δημοσίας αιδούς. Ένα από τα έργα της, μια ακουαρέλα με τίτλο Dorina, απεικόνιζε μια γυμνή γυναίκα που καθόταν με τα πόδια ανοιχτά και τη γλώσσα έξω, ενώ ένα φίδι βγαίνει έρποντας από το αιδοίο της. Άλλα έργα της δείχνουν φιγούρες που αφοδεύουν ή αναπαριστούν πράξεις κτηνοβασίας, όλα με μια γραφή ναΐφ, σχεδόν παιδιάστικη.

Αυτού του είδους η πράξη λογοκρισίας θα μπορούσε, θεωρητικά, να επαναληφθεί και σήμερα. Το εντυπωσιακό εδώ, όμως, είναι πως η Rama ζωγράφιζε τα πορνογραφικά έργα της (που εντάσσονται στο πρώτο κύμα φεμινισμού), τη δεκαετία του 1940 ─δηλαδή, καταμεσής του Δεύτερου Παγκοσμίου Πολέμου─ στη φασιστική Ιταλία.

Dorina, 1944. © Associazione Archivio Carol Rama

Η Rama είναι σήμερα 96 ετών και ζει στο ίδιο διαμέρισμα στο Τορίνο τα τελευταία 70 χρόνια. Παρόλο που περιστασιακά αποκαλείται «η ιταλίδα Λουίζ Μπουρζουά», στην πραγματικότητα παραμένει εν πολλοίς άγνωστη εκτός των συνόρων της πατρίδας της. Γι’ αυτό και αποκτά ξεχωριστό ενδιαφέρον το γεγονός πως η δουλειά της θα αποτελέσει το θέμα της έκθεσης με τίτλο «Το πάθος κατά την Carol Rama», η οποία θα εγκαινιαστεί σύντομα στο Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης της Βαρκελώνης (Museu d’Art Contemporani de Barcelona).

«Κανένας στον κόσμο δεν υπήρξε ποτέ πιο τσαντισμένος από μένα», έχει πει σε συνέντευξή της η Rama, το 1997. Η μητέρα της υπέφερε από ψυχική νόσο και ήταν έγκλειστη σε κλινική. Ο πατέρας της, ιδιοκτήτης βιοτεχνίας λάστιχων ποδηλάτων που πτώχευσε, αυτοκτόνησε. Η τέχνη της ─εξολογητική, ωμή μα και ευάλωτη─, υπήρξε για εκείνην ένας τρόπος να φροντίσει αυτές τις πληγές: «Δεν είχα ποτέ μεγάλους ζωγράφους για δασκάλους. Η αίσθηση της αμαρτίας ήταν ο δικός μου δάσκαλος».

Bricolage, 1967. © de la foto: Tommaso Mattina

Παρότι δεν υπήρξε παρίας στον κόσμο της τέχνης ─ο Andy Warhol και ο Man Ray συγκαταλέγονταν ανάμεσα στους φίλους της─ η δουλειά της Rama αφήνει την αίσθηση πως κινείται εκτός της εποχής της. Οι ακουαρέλες της, τις οποίες το ΜΣΤΒ περιγράφει ως «απροκάλυπτο πορνό», είναι δυσάρεστες έως αηδιαστικές, αναίσχυντες αλλά, κατά έναν περίεργο τρόπο, και χαριτωμένες. Η γυναικεία φιγούρα είναι σεξουαλική αλλά όχι αντικείμενο του σεξ· είναι αηδιαστική, επικίνδυνη και επιθυμητή, συνάμα.

Τη δεκαετία του 1950, η δουλειά της έγινε πιο αφηρημένη και άρχισε να συμπεριλαμβάνει υλικά και χαρακτηριστικά σημάδια που δίνουν μια πιο προσωπική και φετιχιστική διάσταση στα μικτής τεχνικής έργα της: μάτια κούκλας, οπλές ζώων, σύριγγες και λάστιχα ποδηλάτου ─ ένας φόρος τιμής στον πατέρα της. Οι δημιουργίες της εξερεύνησαν τη δύναμη της φαντασίας μέσα στα στενά όρια της σάρκας, έναν σουρεαλισμό ο οποίος ούτε μπορεί ─αλλά και ούτε θέλει─ να αποφύγει τις αισθήσεις.

«Η δουλειά μου υπήρξε πάντα για μένα το μόνο πράγμα που μου επέτρεπε να νιώθω λιγότερο δυστυχής, λιγότερο φτωχή, λιγότερο άσχημη, ναι, ναι, ναι, και λιγότερο αδαής επίσης», είπε η Rama το 1996. Στο μεταξύ, όμως, οι ακρωτηριασμένες ταυτότητες των υποκειμένων στα έργα της αποτέλεσαν πηγή έμπνευσης για άλλες καλλιτέχνιδες ─ από τη Cindy Sherman ως την Kiki Smith. Με τα λόγια της επιτυχημένης νεοϋορκέζας γκαλερίστας Michele Maccarone, πρόκειται για «την πιο πανκ φάση στο χώρο».

Η έκθεση θα διαρκέσει από τις 31 Οκτωβρίου 2014 ώς τις 22 Φεβρουαρίου 2015, στο Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης της Βαρκελώνης. Ιδού μια γεύση:

Appassionata 1939 Ιδιωτική συλλογή Photo: Pino Dell’Aquila, Torino