Πώς συνδέεται η εκμάθηση ξένων γλωσσών με τη μουσική παιδεία;

Μπορούν τα μαθήματα σαξόφωνου να βελτιώσουν τα γαλλικά σου;

—του George Tsoulas / The Conversation. Μετάφραση για το dim/art: Γιώργος Θεοχάρης

image-20141202-20560-8kohma

Η μουσική είναι αυτό που εισχωρεί πιο βαθιά στα μύχια της ψυχής, σύμφωνα με τον Πλάτωνα. Η γλώσσα έχει θεωρηθεί από πολλούς στοχαστές –από τον Locke έως τον Leibniz και από τον Mill έως τον Chomsky– ως ένας καθρέφτης ή ένα παράθυρο στον νου. Όπως γράφει ο Αμερικανός ψυχολόγος Aniruddh Pattel: «Η γλώσσα και η μουσική είναι τα κατεξοχήν ανθρώπινα χαρακτηριστικά».

Αυτά τα δύο αποτελούν διαφορετικές όψεις του ίδιου γνωσιακού συστήματος. Στο υπόβαθρο του εγκεφάλου υπάρχει μια απλή υπολογιστική λειτουργία, η οποία λαμβάνει τα βασικά στοιχεία, όπως είναι οι λέξεις ή οι απλοί ήχοι, τα συνδυάζει με μια βήμα-προς-βήμα διαδικασία και παράγει μια μεγαλύτερη δομή, όπως μία ρέουσα πρόταση ή μία μελωδική μουσική φράση.

Αυτή η διαδικασία γίνεται μόνο στον νου, αλλά πρέπει να λάβει χώρα πριν η γλώσσα “εξωτερικευτεί” ως ομιλία ή γραφή, ή πριν η μουσική εκφραστεί μέσω μιας καλλιτεχνικής ερμηνείας ή μέσω της απλής πράξης τού να ακολουθείς τον ρυθμό χτυπώντας το πόδι σου στο πάτωμα.

Εντούτοις, υπάρχουν περαιτέρω ερωτήματα σχετικά με τη σχέση μεταξύ μουσικής και γλώσσας, όπως, για παράδειγμα, το αν η μουσική παιδεία και εξειδίκευση επηρεάζει το πώς αντιλαμβανόμαστε τη γλώσσα ή αν βελτιώνει την ικανότητά μας να μάθουμε μία δεύτερη ή τρίτη γλώσσα. Από την άλλη πλευρά, θα ήταν υπέροχο να γνωρίζαμε αν η ευχέρεια σε περισσότερες από μία γλώσσες καθιστά πιο εύκολη τη μουσική εκπαίδευση. Επίσης, αν όσοι ξέρουν δύο, τρεις ή τέσσερις γλώσσες, ακούν μουσική με διαφορετικό τρόπο.

Musical-Experiences-Benefit-Learning-of-a-New-Language

Τα οφέλη της διγλωσσίας

Αρκετές μελέτες έχουν δείξει ότι τόσο η διγλωσσία όσο και η μουσική παιδεία και η γνώση μουσικών οργάνων φαίνεται πως προστατεύουν τους ανθρώπους από την εμφάνιση της άνοιας και άλλων γνωσιακών δυσλειτουργιών που συνδέονται με τη γήρανση και τη βιολογική φθορά. Όπως επισήμαναν οι Καναδές ψυχολόγοι Ellen Bialystok και Anne-Marie DePape σε ένα άρθρο του 2009, οι μηχανισμοί στους οποίους αποδίδονται αυτά τα ευεργετικά αποτελέσματα είναι μάλλον ελάχιστα κατανοητοί, πολύ δε περισσότερο στη μουσική απ’ ό,τι στη γλώσσα. Παρ’ όλα αυτά, οι ερευνήτριες υποδεικνύουν κάποιες ενδιαφέρουσες δυνατότητες.

Είναι η εκμάθηση ξένων γλωσσών ευκολότερη, αν παίζεις πιάνο; (φωτογραφία από f9photos/Shutterstock) 
Είναι η εκμάθηση ξένων γλωσσών ευκολότερη, αν παίζεις πιάνο; (φωτογραφία από f9photos/Shutterstock)

Αρκετές από τις μελέτες που αξιολογήθηκαν σε ένα άρθρο του 2011 από τη Φινλανδή ερευνήτρια στους τομείς της μουσικής και της εκπαίδευσης Riia Milovanov και τους συνεργάτες της, έδειξαν ότι η γνώση περισσότερων της μίας γλωσσών και η μουσική παιδεία ενέχονται στη βελτίωση του εκτελεστικού ελέγχου. Αυτοί οι μηχανισμοί είναι υπεύθυνοι για τη συνολική διαχείριση των γνωσιακών πόρων και διαδικασιών, μεταξύ των οποίων συμπεριλαμβάνονται η δυνατότητα συγκέντρωσης, η λειτουργική μνήμη, η συλλογιστική ικανότητα και η δυνατότητα εναλλαγής μεταξύ εργασιών.

 

 

Άλλες μελέτες που αξιολογήθηκαν στο ίδιο άρθρο έδειξαν ότι η μουσική εκπαίδευση συσχετίζεται με καλύτερες δεξιότητες στην εκμάθηση ξένων γλωσσών. Οι σπουδαστές ξένων γλωσσών που έχουν γνώσεις μουσικής αποδείχτηκε ότι είναι καλύτεροι στο να προφέρουν τους ήχους μιας δεύτερης γλώσσας και στο αντιλαμβάνονται τις σχετικές αντιθέσεις μεταξύ των ήχων σε αυτή τη νέα γλώσσα.

Στενές σχέσεις

Η έρευνα έχει κυρίως επικεντρωθεί στα οφέλη της μουσικής γνώσης για την προφορά και την αντίληψη των γλωσσικών ήχων. Σε μια σειρά μελετών, η Milovanov και οι συνεργάτες της διαπίστωσαν ότι σε παιδιά και ενήλικες με μητρική γλώσσα τα φιλανδικά η έφεση στη μουσική συσχετίζεται σε σημαντικό βαθμό με καλύτερες δεξιότητες στην προφορά των αγγλικών. Αυτό ίσως να οφείλεται στο ότι οι νευρωνικές συνάψεις είναι εν μέρει κοινές για τη γλώσσα και τη μουσική και στο ότι τα άτομα με υψηλότερη μουσική ικανότητα και εκπαίδευση χρησιμοποιούν το δεξιό ημισφαίριο του εγκεφάλου τους (παραδοσιακά η περιοχή της μουσικής) περισσότερο για την επεξεργασία των γλωσσικών ήχων.

Υπάρχουν κάποιες ενδείξεις που υποδεικνύουν την πλευρικότητα του λόγου και της μουσικής – αυτό σημαίνει ότι η επεξεργασία της γλώσσας και της μουσικής γίνεται σε διαφορετικά ημισφαίρια του εγκεφάλου: στο αριστερό για τη γλώσσα και στο δεξιό για τη μουσική. Αντιθέτως, η Αμερικανίδα ψυχολόγος Diana Deutsch έχει δείξει ότι υπάρχει μια σημαντική σχέση μεταξύ του να μιλάς μανδαρίνικα, βιετναμέζικα ή οποιαδήποτε άλλη τονική γλώσσα και του να διαθέτεις τέλειο ή απόλυτο τονικό ύψος. Αυτό υποδηλώνει και πάλι μια στενή σχέση μεταξύ λόγου και μουσικής.

12377688-media_httpfarm5static_CBwim

Ο ρυθμός και ο εγκέφαλος

Ωστόσο, ο λόγος είναι μόνο ένας τρόπος γλωσσικής έκφρασης. Σε μια πιο πρόσφατη μελέτη, η Αμερικανίδα ερευνήτρια Reyna Gordon και οι συνεργάτες της διαπίστωσαν ότι η αντίληψη του ρυθμού από μέρους των παιδιών έχει επίσης μια σημαντική επίδραση στο πώς χρησιμοποιούν διαφορετικά μορφολογικά και συντακτικά χαρακτηριστικά, όπως είναι, λ.χ., η χρήση των ρημάτων στον αόριστο:

Προγενέστερες μελέτες έχουν συγκρίνει εγκεφαλικές αντιδράσεις σε προτάσεις που τελειώνουν με “αταίριαστες” λέξεις, όπως, π.χ., ένα ουσιαστικό στον ενικό εκεί όπου θα περίμενε κανείς ένα ουσιαστικό στον πληθυντικό: «Ο Γιάννης έπαιξε με τρία παιδί», και σε μουσικές ακολουθίες με αταίριαστες συγχορδίες. Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι οι αντιδράσεις του εγκεφάλου έδειξαν σημαντικές αλληλεπιδράσεις, γεγονός που υποδηλώνει έντονα ότι η γλωσσική και η μουσική σύνταξη επικαλύπτονται στον εγκέφαλο.

Υπάρχουν αυξανόμενες ενδείξεις ότι στη γλωσσική και μουσική επεξεργασία εμπλέκονται παρόμοιοι γνωσιακοί πόροι. Σε συνδυασμό με τις τυπικές ομοιότητες, φαίνεται πώς υπάρχουν ισχυρές ενδείξεις ότι ένα σημαντικό μέρος της λεγόμενης Καθολικής Γραμματικής (η αρχική κατάσταση της έμφυτης γλωσσικής ικανότητας), αποτελεί επίσης τη βάση και της μουσικής ικανότητας. Η ισχυρότερη και τολμηρότερη υπόθεση είναι ότι, πέρα από τις βασικές δομικές τους μονάδες, η γλώσσα και η μουσική ουσιαστικά ταυτίζονται.

Λαμβάνοντας υπόψη τα όσα γνωρίζουμε για την πλαστικότητα του εγκεφάλου και τις αλλαγές στις νευρωνικές συνάψεις ως αποτέλεσμα της δια βίου εξάσκησης ενός ατόμου σε κάτι, δεν προκαλεί έκπληξη το γεγονός ότι η καλύτερη χρήση της γλώσσας επηρεάζει τη μουσική ικανότητα, αλλά και η καλύτερη χρήση της μουσικής επηρεάζει τη γλωσσική ικανότητα.

yourkidsbrainonmusic-1024x800

* * *

Εδώ άλλες αναρτήσεις από την κατηγορία Επιστήμη

Το dim/art στο Facebook
Το dim/art στο Facebook

 

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για την εξάλειψη των ανεπιθύμητων σχολίων. Μάθετε πως επεξεργάζονται τα δεδομένα των σχολίων σας.