Ο καλλιτέχνης ως βιωματικό υλικό

—της Δωροθέας Κοντελετζίδου*—

Η εξέλιξη της τέχνης από αναγκαίο μέσο έκφρασης μιας κοινότητας που λειτουργεί με πολιτισμικούς όρους, σε τέχνη που πραγματεύεται την πραγματικότητα, το φαντασιωσικό αλλά και επιλύνει δομικά προβλήματα σύνθεσης, επαναδιατυπώνει ερωτηματικά που αφορούν στην ιδέα αλλά και στη διαδικασία εξέλιξης αυτής της ιδέας, δηλαδή μιας τέχνης για τη τέχνη η οποία όμως απελευθερώνοντας την ύλη του έργου ακολουθεί τη διαδρομή αυτή που αρθρώνεται μέσα από τη δημιουργική πράξη.

Αυτή η δημιουργική πράξη όμως δεν υφίσταται παρά μόνο μέσα από τον προσωπικό «αγωγό» του κάθε καλλιτέχνη ο οποίος, ανάλογα με τις εμπειρίες του, τη γνώση αλλά και την επεξεργασία αυτών συνθέτει ένα έργο το οποίο, ως δυνητικό έργο τέχνης, εμπεριέχει αλλά και έχει ως στόχο τη σταθερότητα (δόμηση, σταθερά δεδομένα) η οποία όμως προκαλείται από τις αποθηκευμένες αναπαραστάσεις στον εγκέφαλο.

Κατ’ επέκταση η όποια  ιδέα δεν εξαρτάται μόνο από την αντίληψη για το πραγματικό (καθολικό) αλλά και από την εμπειρία του ατομικού (ειδικό), δηλαδή από τα συνεχή ερεθίσματα (αισθήσεις) που αποθηκεύονται στη μνήμη και συνιστούν την εμπειρία. Στο πλαίσιο αυτό ο κάθε καλλιτέχνης είναι από μόνος του ένα «βιωματικό υλικό» το οποίο διαχειρίζεται, επιλέγει να διαχειριστεί, σύμφωνα με την αντίληψη του, μια επιλεγμένη ιδέα.

Χρήστος Βενέτης, Αναιμικά αρχεία, 2013

Χρήστος Βενέτης, Αναιμικά αρχεία, 2013

Το ερώτημα που τίθεται, λοιπόν, είναι: η επιλεγμένη αυτή ιδέα που προκύπτει από την αντίληψη δύναται να λειτουργήσει  και ως θεραπεία; Ως «κάθαρση;» Θα απαντήσω βιωματικά, διαμέσου, δηλαδή, των πολλαπλών συζητήσεων με καλλιτέχνες οι οποίοι μιλώντας για το έργο τους κατέληγαν σε μια μοναδική στιγμή: Αυτή της «εξομολόγησης» προς τον εαυτό τους που συνήθως εμπεριείχε το «διάβασα, είδα, άκουσα και στη συνέχεια με απασχόλησε…» με αποτέλεσμα η μορφοποίηση του αντικειμένου να είναι το τελικό αποτέλεσμα αυτής της «εξομολόγησης». Το βιωματικό των πιο «νάρκισσων» καλλιτεχνών εκδηλώνεται, συνήθως, με μια  πιο ερμητική ματιά στο εγώ τους, στις αισθήσεις τους με αποτέλεσμα το εικαστικό αποτέλεσμα να «φαντάζει» ως μια εκ βαθέων εξομολόγηση που κοινωνείται χωρίς αιδώ, ταμπού και αναστολές. Η αντιδιαστολή έγκειται, χωρίς απαραίτητα να είναι και κανόνας, στο γεγονός ότι αυτοί οι καλλιτέχνες μιλούν λιγότερο για τη βιωματική εμπειρία τους σε σχέση με το εικαστικό τους αντικείμενο. Και στις δύο όμως περιπτώσεις η μετάπλαση της αντίληψης σε ιδέα καθιστά τη νέα πραγματικότητα πιο σταθερή από την εφήμερη.

Και σ’ αυτό το σημείο έγκειται η θεραπεία μέσω της τέχνης αφού η νέα πραγματικότητα και «πραγματικότητα» ανασύρει μια άλλη ανάγνωση από τη συνήθη, από την επιβεβλημένη, αυτή της προσωπικής «κατάθεσης», της ερμηνείας των νέων δεδομένων που προκύπτουν από τη διεργασία της αντίληψης σε ιδέα. Η σταθερότητα ως λύτρωση αλλά και βαθμιαία ως ανάγκη έκφρασης αυτής της σταθερής πραγματικότητας (αντικείμενο) η οποία αποτυπώνεται μετά από μια πολλαπλή αντίληψη του πραγματικού αντικειμένου παράγει το αντικείμενο αυτό που, δυνητικά, μπορεί να προκύψει σε έργο τέχνης.

Γιώργος Κατσάγγελος, Οικισμός Ρομά, 2014

Γιώργος Κατσάγγελος, Οικισμός Ρομά, 2014

Υπό αυτήν την έννοια μπορούμε να πούμε ότι τότε και μόνο τότε «η τέχνη για την τέχνη» αποκτά μια ιδιαίτερη αυταξία, η οποία διατυπώνεται ερήμην αλλά και εις το όνομα του τελικού αντικειμένου. Μια αυταξία που καλεί τον αναγνώστη να παραμερίσει, να «απομακρύνει» το βιωματικό του καλλιτέχνη και να αναγνώσει το ίδιο το έργο. Η κατανόηση δεν εμπεριέχει το βιωματικό του άλλου-καλλιτέχνη, η κατανόηση όμως εμπεριέχει την αντίληψη και την ιδέα του ίδιου του υποκειμένου η οποία, διαφορετική, προσκαλεί στην παραγωγή ανάγνωσης μιας νέας πραγματικότητας κάθε φορά με αποτέλεσμα η «βιβλιοθήκη του καλλιτέχνη» να παραμένει μια άγνωστη ουτοπική αλλά και γοητευτική εξερεύνηση.

* Δρ. Δωροθέα Κοντελετζίδου, ιστορικός/θεωρητικός τέχνης: «Ο καλλιτέχνης ως βιωματικό υλικό», Ζωή και Τέχνη είναι ένα, εκδ. Σαιξπηρικό, 2015, με αφορμή το 1ο Διεθνές Συμπόσιο Θεραπειών μέσω Τέχνης.

* * *

Εδώ άλλες αναρτήσεις από την κατηγορία Εικαστικά

Το dim/art στο facebook

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για την εξάλειψη των ανεπιθύμητων σχολίων. Μάθετε πως επεξεργάζονται τα δεδομένα των σχολίων σας.