Λα τέρρα τρέμα

12cp_outtakes_GCI48_921408g

Σημειώσεις μιας Φιλολόγου

—της Ρούλας Καλαρά—

Σας πληροφορώ, για την περίπτωση που δεν το γνωρίζετε, ότι εμείς οι φιλόλογοι είμαστε πανεπιστήμονες. Και τι δεν έχω διδάξει στην καθηγητική μου καριέρα. Εκτός από όλο το φάσμα των λεγόμενων φιλολογικών μαθημάτων —Αρχαία Ελληνική Γλώσσα, μεταφρασμένα και πρωτότυπα κείμενα, με τη Γραμματική, το Συντακτικό και τα νοήματά τους, Νέα Ελληνική Γλώσσα, Έκθεση, Λογοτεχνία, ελληνική και ευρωπαϊκή, Ιστορία— έχω προσφέρει τα φώτα μου και στην Κοινωνιολογία, στις Πολιτικές Επιστήμες, στον Επαγγελματικό Προσανατολισμό! Άτυπα και κάτω απ’ τα ραντάρ, έχω διδάξει ακόμα και Μαθηματικά, εθελοντικά και οικειοθελώς, σε μια πρώτη γυμνασίου, όταν έλειψε για καιρό ασθενής ο καθηγητής, το Υπουργείο, ως συνήθως, δεν έστειλε αντικαταστάτη, και τα παιδιά χάζευαν για μέρες στην αυλή…

Στη Φιλοσοφική Σχολή υπάρχουν διάφορα τμήματα, πολύ διαφορετικά μεταξύ τους, και οι απόφοιτοι αποκτούν  συγκεκριμένη ειδικότητα: Κλασικός Φιλόλογος, Νεοελληνιστής, Βυζαντινολόγος, Ιστορικός, Ψυχολόγος. Υπάρχουν τμήματα που οι φοιτητές δεν διδάσκονται καθόλου Αρχαία Ελληνικά και Λατινικά… Παρ’ όλα αυτά, το αναλυτικό πρόγραμμα της Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης και οι νομικές ρυθμίσεις του Υπουργείου για τα μαθήματα που υποχρεωτικά διδάσκουν οι φιλόλογοι ουδέποτε έλαβαν υπ’ όψιν τους αυτές τις ειδικότητες. Ουδείς ασχολήθηκε ποτέ με το τι ακριβώς αναγράφει το πτυχίο μας, γιατί αυτό —οι γνώσεις μας δηλαδή— δεν έχει καμία απολύτως σημασία για τον τρόπο με τον οποίο το δημόσιο τέρας, που έχει την ευθύνη για τη μόρφωση των παιδιών μας, ρυθμίζει την εκπαίδευση.

Εγώ, παραδείγματος χάριν, ως απόφοιτος από το Ιστορικό-Αρχαιολογικό Τμήμα, λογικά έχω τη δυνατότητα να διδάξω κυρίως Ιστορία και, με βάση τα προσωπικά μου διαβάσματα και ενδιαφέροντα, επίσης Λογοτεχνία. Πάντοτε όμως, δίδασκα τα πάντα, όπως όλοι οι συνάδελφοί μου. Το μόνο σχολείο στο οποίο κατάφερα να διδάξω ό,τι γνώριζα καλύτερα καθώς και ό,τι με ενδιέφερε ήταν —ποιο άλλο;— το Πολυκλαδικό! Την εποχή που υπηρέτησα στο Πολυκλαδικό Λύκειο Αμπελοκήπων, με μια υπέροχη διευθύντρια, τέλος της δεκαετίας του ’80 και τη δεκαετία του ’90, οι μαθητές χωρίζονταν από τη Β’ Λυκείου σε Δέσμες (σήμερα λέγονται «Κατευθύνσεις»). Η τρίτη Δέσμη ήταν η Θεωρητική. Εκεί δίδαξα, για περίπου 15 χρόνια, Ιστορία, Λογοτεχνία και Έκθεση.

Η Ιστορία των υποψηφίων για τις Θεωρητικές Σχολές ήταν το περίφημο «μπλε βιβλίο» — έτσι το έλεγαν τα παιδιά. Το μοναδικό βιβλίο Ιστορίας που δίδαξα με την ικανοποίηση ότι οι μαθητές το αγαπούν, το καταλαβαίνουν και το μαθαίνουν. Το βιβλίο αυτό έχει πια καταργηθεί και έχει αντικατασταθεί από άλλα, που δεν θέλω να τα κρίνω εδώ. Αν όμως, ρωτήσετε σήμερα έναν αριστούχο μαθητή για τα βιβλία της Ιστορίας του, μάλλον θα σας απαντήσει με μεγάλη δυσκολία, γιατί τα μαθαίνει απ’ έξω άριστα, αλλά συνήθως δεν έχει κατανοήσει απολύτως τίποτα. Δεν τον ενδιαφέρει εξάλλου να κατανοήσει, αφού για να πετύχει στις Εξετάσεις τού χρειάζεται να γράψει αλάνθαστα, μέχρι κεραίας, την ύλη που απαντά στο θέμα που θα του ζητηθεί.

Το μπλε βιβλίο, πάντως, χωριζόταν σε δύο μέρη. Α΄ μέρος: Τουρκοκρατία-Κοινότητες-Διαφωτισμός-Επανάσταση-Δημιουργία ελληνικού κράτους. B΄ μέρος: τα Μικρασιατικά. Επιπλέον, το μπλε βιβλίο για μερικά χρόνια συμπληρωνόταν από ένα μικρό κόκκινο βιβλιαράκι (καταργήθηκε σύντομα, ανοήτως), κάπως δύσκολο αλλά αγαπητό στους μαθητές, τουλάχιστον στους δικούς μου, με θέματα επιστημολογίας και μεθοδολογίας της Ιστορίας. Θυμάμαι ακόμα, αν και δεν τα έχω πια στα χέρια μου, ένα ένα τα κεφάλαια και από τα δύο βιβλία. Εν πολλοίς, θυμάμαι ακόμα και τους περισσότερους μαθητές μου από το Πολυκλαδικό.

Και φυσικά δεν μπορώ να ξεχάσω ένα αξέχαστο και… ιστορικό μάθημα Ιστορίας! Διδάσκω σε ένα από τα πολλά τμήματα τρίτης Δέσμης του Πολυκλαδικού. Βρίσκεται στον 5ο όροφο του συγκροτήματος. Πρέπει να είναι άνοιξη, γιατί έχουμε πια φθάσει στα Μικρασιατικά. Το μάθημα που παραδίδω αφορά τα γεγονότα της Σμύρνης, πριν από την Καταστροφή. Τους αναλύω την προσωπικότητα του Στεργιάδη. Έχω φέρει μαζί μου και πηγές της εποχής και τους διαβάζω για ένα επεισόδιο στο Παρίσι, χρόνια μετά την Καταστροφή, όπου μια ηλικιωμένη κυρία, πρόσφυγας από τη Σμύρνη στη Γαλλία, αναγνωρίζει μέσα στο μετρό τον Στεργιάδη και ορμάει ανάμεσα από τους επιβάτες και χωρίς καμία προειδοποίηση τον χαστουκίζει! Διαβάζω παραστατικά για να κρατήσω το ενδιαφέρον τους και σχεδόν χαστουκίζω με δύναμη τον αέρα. Και τότε, αρχίζει να κουνιέται η αίθουσα. Ο γλόμπος από πάνω μου γίνεται εκκρεμές, τα θρανία χοροπηδάνε και το μωσαϊκό ανεβοκατεβαίνει! Λα τέρρα τρέμα! Σεισμός!

Τα ξέχασα όλα. Για πότε βρέθηκα στον διάδρομο, για πότε κατέβηκα τα σκαλιά πέντε ορόφων, για πότε βρέθηκα να τρέχω στον δρόμο — δεν θυμάμαι τίποτα. Όταν συνήλθα και κοίταξα γύρω μου, βρισκόμουν στη Λεωφόρο Αλεξάνδρας, μπροστά στο γήπεδο του Παναθηναϊκού. Και τότε θυμήθηκα. Θυμήθηκα ότι ήμουν καθηγήτρια, ότι είχα εγκαταλείψει στο έλεος του θεού την τάξη μου και ότι είχα πετάξει στον κάλαθο των αχρήστων όλες τις οδηγίες που είχα για την περίπτωση σεισμού και σκέφτηκα μόνο τον εαυτό μου. Ξαναέχασα το χρώμα μου και μ’ έπιασε τρεμούλα. Γυρνάω σαν αστραπή στο σχολείο —το οποίο, ειρήσθω εν παρόδω, ήταν απολύτως ήσυχο, γιατί ο σεισμός ήταν μικρός— και ξαναανεβαινω τρέχοντας με τη γλώσσα έξω στον 5ο όροφο! Μπαίνω στη τάξη σαν βρεγμένη γάτα. Με την πρώτη μισή ματιά που έριξα στην αίθουσα πηγαίνοντας προς την έδρα, βλέπω τα θρανία άδεια. Παθαίνω σοκ.

Και τότε πετάγονται σαν μελίσσι κάτω από τα θρανία όπου είχαν χωθεί τα παιδιά από μόνα τους, σύμφωνα με τις οδηγίες περί σεισμού, κι αρχίζουν να χειροκροτούν, να γελάνε και να με χαϊδεύουν στην πλάτη και να με παρηγορούν. Ποιος ξέρει τι θέαμα παρουσίαζα.

«Ζούμε, κυρία! Ζούμε! Μη φοβόσαστε!»

«Κυρίααα! Πώς τρέχατε έτσι?»

«Κυρίααα, ο σεισμός είχε σταματήσει, πριν φτάσετε στις σκάλες!»

Και μου εξήγησαν γελώντας ότι με το που πετάχτηκα σαν φουσέκι έξω, βγήκαν κι αυτά κατάπληκτα στη βεράντα και με παρακολουθούσαν να τρέχω σαν τρελή. Ένας, μάλιστα, με πήρε από πίσω να δει τι κάνω, και γύρισε πριν από μένα για να τους ειδοποιήσει. Και αμέσως χώθηκαν κάτω από τα θρανία για να μου κάνουν πλάκα ως σεισμόπληκτοι. Τους μίλησα τότε για το σεισμό του ’81 στην Κόρινθο, όταν γκρεμίστηκε η πολυκατοικία που έμενα και είχα φροντιστήριο και για τη φοβία που με ακολουθούσε από τότε…

Αγαπημένα χρόνια! Αγαπημένο σχολείο! Αγαπημένα παιδιά! Όσο για το Στεργιάδη, τον πήρε ο σεισμός κι ούτε που ξαναμιλήσαμε για δαύτον, αν και είναι πολλά και τα υπέρ του επιχειρήματα. Άνθρωποι είμαστε όλοι.

* * *

12cp_outtakes_GCI48_921408g

Εικόνα εξωφύλλου: σκηνή από την ταινία La terra trema του Λουκίνο Βσικόντι (1948)

* * *

H Ρούλα Καλαρά θυμάται επεισόδια και σκηνές από τη θητεία της στο δημόσιο ελληνικό σχολείο, στο οποίο εργάστηκε επί 30 συναπτά έτη. Ιστορίες αστείες, σκληρές, τραγελαφικές, φαιδρές ή στενάχωρες, όπως ακριβώς και το ελληνικό σχολείο που τόσα χρόνια τώρα περιμένει τη μεταρρύθμιση που δεν γίνεται.

* * *

Εδώ άλλες αναρτήσεις από την κατηγορία  Σημειώσεις μιας φιλολόγου

Το dim/art στο facebook

follow-twitter-16u8jt2 αντίγραφο

 

One comment

  1. πήρα ξανά στα χέρια μου το βιβλίο το οποίο αναφέρετε. τώρα ως φιλόλογος. διάβασα το κεφάλαιο ¨Ελληνική Νομαρχία΄΄. το 1/3 του έργου αυτού εκτοξεύει μύδρους κατά της εκκλησίας. τονίζει -το 1806-ότι η εκκλησία αποτελεί ανασταλτικό παράγοντα για την απελευθέρωση των Ελλήνων.στο βιβλίο ιστορίας της δέσμης οι συγγραφείς έκριναν σκόπιμο να αποσιωπήσουν το περιεχόμενο των 35 από τις εκατό περίπου σελίδες του σημαντικού αυτού έργου. 35 σελίδες που κατακεραυνώνουν την εκκλησία και στολίζουν τους εκπροσώπους της με καθόλου κοσμητικό τρόπο. ποιοι αποφασίζουν τι θα διδάσκεται και τι όχι? μπορώ να αναφέρω και άλλα παραδείγματα. τελικά υπάρχει και κίτρινη ιστοριογραφία και τα σχολικά βιβλία αποτελούσαν πάντα ένα λαμπρό παράδειγμα αυτής.

    Μου αρέσει!

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για την εξάλειψη των ανεπιθύμητων σχολίων. Μάθετε πως επεξεργάζονται τα δεδομένα των σχολίων σας.