Ανάμεσα σε ένα αδηφάγο εθνικό μύθευμα και στην αυτολύπηση

lina bebi 1

H ελληνικότητα ήταν ο «δαίμονας» ή ο «άγγελος» για την τέχνη (σας); — απαντά η Λίνα Μπέμπη

Κανένα από τα δύο, ως μια πρώτη απάντηση. Το θέμα δεν με έχει απασχολήσει με άμεσο τρόπο.

Υποθέτω ότι η ερώτηση γίνεται στο πλαίσιο του προβληματισμού για τον προσδιορισμό της εθνικής μας ταυτότητας που έχει αναδυθεί με την κρίση των τελευταίων χρόνων, ειδικά όσον αφορά την αντιπαράθεση με την «ευρωπαϊκή» μας ταυτότητα και θέση, και ότι ως καλλιτέχνης πρέπει/μπορώ να συμβάλλω με τον τρόπο μου σε αυτή την διαδικασία αυτοπροσδιορισμού. Ίσως να το δω και σαν ευκαιρία, μιας και το ερώτημα «μα γιατί δεν μιλάν οι πνευματικοί άνθρωποι;» συνήθως δεν απευθύνεται στους εικαστικούς.

Αφενός δεν υπάρχει αμφιβολία για το που ανήκω ως προς την εντοπιότητά μου: εδώ γεννήθηκα, εδώ μεγάλωσα, σπούδασα και έζησα όλη την ζωή μου. (Κακώς, όπως πιστεύω πλέον.) Όμως δεν ανήκω αποκλειστικά στο «εδώ»: η αισθητική μου και οι προτιμήσεις μου έχουν διαμορφωθεί από βιβλία, εικόνες και μουσικές που έρχονται από όλον τον υπόλοιπο κόσμο αλλά κυρίως από την κυρίαρχη Δύση. Ομολογώ ότι αισθάνομαι προνομιούχα γι’ αυτό. Όπως παράλληλα αισθάνομαι πολύ τυχερή που η σημερινή τεχνολογία μού δίνει πρόσβαση στα πάντα, καταργώντας τοπικούς και χρονικούς περιορισμούς.

Αναρωτιέμαι αν μπορεί κάποιος να μαντέψει την εθνικότητά μου βλέποντας ένα έργο μου. Σίγουρα όχι. Αν δει το σύνολο του έργου μου θα βρει τα στοιχεία που θα του αποκαλύψουν ότι είμαι Ελληνίδα; Μάλλον όχι. Μπορεί πιθανώς να εφαρμόσει εκ των υστέρων τα κριτήρια που ο ίδιος αποδίδει στην ιδέα της ελληνικότητας. Όμως με ποια δική του νοερή Ελλάδα θα μπορέσει να με συνδέσει;

Το ερώτημα περί της «ελληνικότητας», που άλλωστε δεν έχει απαντηθεί με έναν γενικά αποδεκτό τρόπο, έχει επανέλθει απαιτητικό. Η ιδιαιτερότητα της θέσης μας παραμένει: βρισκόμαστε στην περιφέρεια, είμαστε λίγοι, είμαστε εσωστρεφείς, το παρελθόν μάς βαραίνει. Αέναα ταλαντευόμαστε ανάμεσα σε ένα αδηφάγο εθνικό μύθευμα και στην αυτολύπηση. Ως πλαίσιο απέχει από πολύ από τις ιδανικές συνθήκες για δημιουργία.

Προσωπικά δεν βρίσκω τον λόγο να απολογηθώ για την σημερινή εικόνα της χώρας μου, ούτε όμως και για να νοιώθω υπερήφανη για το μακρινό παρελθόν της. Όχι μόνον γιατί ξέρω ότι το περίφημο «ελληνικό DNA» θα αποδειχτεί ιδιαιτέρως ανάμεικτο αν κάποιος αναλάβει την ευθύνη να το ερευνήσει. Πιστεύω ότι ως δημιουργός μετέχω και συμβάλλω σε κάτι που υπάρχει έξω από εθνικά σύνορα και αφορά πρώτα και κύρια τον τρόπο που εγώ αντιλαμβάνομαι την συνθήκη και τον κόσμο που με περιβάλλει. Το δικό μου βίωμα προηγείται του συλλογικού ιδεολογήματος, η ατομική μου ταυτότητα από την όποια συλλογική.

ΥΓ. Το κείμενο αυτό γράφτηκε πριν από την τρομοκρατική επίθεση της 13ης Νοεμβρίου στο Παρίσι. Παρακολούθησα, όπως όλοι φαντάζομαι, τα φοβερά γεγονότα τη στιγμή σχεδόν που συνέβαιναν και βρήκα πραγματικά συγκινητικό ότι το πλήθος τραγούδησε αυθόρμητα την Μασσαλιώτιδα κατά την εκκένωση του γηπέδου. Άραγε θα μου ερχόταν να τραγουδήσω τον εθνικό μας ύμνο σε μια αντίστοιχη κατάσταση; Εύχομαι να μην μου δοθεί η ευκαιρία να το μάθω.

nostos 1987, Λινα

Νόστος, 1987

* * *

Κάθε εβδομάδα ένας εικαστικός καλλιτέχνης απαντά στο ερώτημα του dim/art «H ελληνικότητα ήταν ο «δαίμονας» ή ο «άγγελος» για την τέχνη (σας);» Επιχειρούμε δι’ αυτής της οδού να επαναφέρουμε ένα ερώτημα για τον νεοελληνικό πολιτισμό που τέθηκε ήδη αρκετές φορές και που αποτέλεσε κεντρικό μάλλον άξονα των αναζητήσεων της γενιάς του ’30 και να δούμε, βάσει των απαντήσεων, εάν έχει νόημα να τίθεται ξανά, με νέους όρους και σε εντελώς διαφορετικές συνθήκες ή αν έχει ξεπεραστεί οριστικά. Πώς απαντούν «νεότεροι» και «παλαιότεροι» καλλιτέχνες σε μια ερώτηση που βασάνισε μια ολόκληρη γενιά, αυτήν του 1960, αλλά και παγίδευσε τη σύγχρονη ελληνική τέχνη και λογοτεχνία;
Επιμέλεια: Δρ. Δωροθέα Κοντελετζίδου, ιστορικός/θεωρητικός τέχνης.

* * *

Στο «Cafe dim/art» γίνονται διαδικτυακές συναντήσεις σύγχρονων ελλήνων  λογοτεχνών και καλλιτεχνών.

Εδώ άλλες αναρτήσεις από το Cafe dim/art

Το dim/art στο facebook

follow-twitter-16u8jt2 αντίγραφο

 

One comment

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για την εξάλειψη των ανεπιθύμητων σχολίων. Μάθετε πως επεξεργάζονται τα δεδομένα των σχολίων σας.