Βαλκανική μουσική

Movies_Arizona_Dream_054421_

Αυτό δεν είναι τραγούδι #566
Dj της ημέρας, ο Παναγιώτης Πούτος

Θυμάμαι τις πρώτες μουσικές ταινιών που με καθήλωσαν: ήταν του Πράισνερ στις ταινίες τού Κισλόφσκι και του Μπρέγκοβιτς στις ταινίες τού Κουστουρίτσα. Ίσως το πρώτο κομμάτι του Κουστουρίτσα που μας έρχεται στο μυαλό είναι το Ederlezi, που ακούσαμε στο «Ο καιρός των τσιγγάνων», όμως δεν είναι το μόνο παραδοσιακό που έχει διασκευάσει για ταινίες.

Παραδοσιακά τραγούδια ακούγονται και στο Underground, αλλά και στο Arizona Dream, το οποίο, όταν το πρωτοείδα το συνέδεσα με το θεατρικό«Το πένθος ταιριάζει στην Ηλέκτρα»: πίστευα ότι η προβληματική σχέση τής Γκρέις με την Ιλέιν ήταν εμπνευσμένη από τη σχέση της Λαβίνιας με τη μητέρα της, Κριστίν Μάνον, κάτι που δεν μπόρεσα να επιβεβαιώσω. (Βέβαια στο θεατρικό του Ο’Νιλ αυτός που αυτοκτονεί είναι η μητέρα, ενώ και η πλοκή είναι εντελώς διαφορετική.) Για πολλά χρόνια νόμιζα ότι στο τραγούδι που ακούμε στη σκηνή της αυτοκτονίας της Grace (7/8 & 11/8) υπάρχουν στίχοι χωρίς νόημα, μόνο και μόνο για να χρησιμοποιηθεί η ανθρώπινη φωνή ως άλλο ένα μουσικό όργανο. Έκανα λάθος.

Όταν πήρα το cd Ederlezi, στο συνοδευτικό φυλλάδιο -που δεν περιλάμβανε στίχους- είχε την πληροφορία ότι το Underground Tango και το Talijanska είναι «παραδοσιακά», όμως για το 7/8 & 11/8 δεν υπήρχε κάποια πληροφορία. Θα περνούσαν πολλά χρόνια μέχρι να ανακαλύψω ότι η μουσική του, αλλά και οι στίχοι που ακούμε από το 2′.20» μέχρι το 3′.25», είναι από ένα παραδοσιακό τραγούδι που τραγουδιέται στον ευρύτερο γεωγραφικό χώρο της Μακεδονίας και λέγεται учи ме мајко, карај ме (= Δίδαξέ με, μάνα, συμβούλευσέ με). Η πρώτη καταγραφή του έγινε από τους αδερφούς Μιλαντίνοφ (κάτι ανάλογο των αδερφών Γκριμ) τον 19ο αιώνα στη συλλογή παραδοσιακών τραγουδιών Български народни песни (Παραδοσιακά βουλγαρικά τραγούδια). Η ιστορία των αδερφών Μιλαντίνοφ (στα ελληνικά: Μιλαδινίδη) από τη Στρούγκα, μία παραλίμνια πόλη της Οχρίδας, έχει και ελληνικό ενδιαφέρον: ο Δημήτρης σπούδασε στα Ιωάννινα και ο Κωνσταντίνος στο πανεπιστήμιο της Αθήνας, ενώ εργάστηκαν και οι δύο διδάσκοντας την ελληνική γλώσσα. Κάποτε όμως μεταστράφηκαν στο βουλγαρικό εθνικισμό. Η συλλογή βουλγαρικών δημοτικών τραγουδιών αποτελεί μέρος της ευρύτερης στροφής στην αναζήτηση, ανάδειξη (και σε κάποιο σημείο κατασκευή) της εθνικής ταυτότητας, καθώς κατά τη διάρκεια του 19ου αι. παρατηρούμε την ανάπτυξη εθνικών κινημάτων σε όλη την Ευρώπη. Στο βιβλίο αυτό η καταγραφή υπ’ αριθμόν 187 από το Πρίλεπ, είναι ο διάλογος ανάμεσα σε έναν ερωτευμένο νέο και τη μητέρα του από την οποία ζητά συμβουλές για το πώς να κάνει να τον ερωτευτεί η κοπέλα που αγαπά. Αν και σε ορισμένους στίχους υπάρχουν διαφορές και μολονότι η κοπέλα που αγαπά ο νέος λέγεται Μπογιάνα κι όχι Λιλιάνα, το τραγούδι τού Arizona Dream και αυτό που έχουν καταγράψει οι αδερφοί Μιλαντίνοφ είναι το ίδιο. Τα βίντεο στο τέλος της ανάρτησης είναι τρεις διαφορετικές εκτελέσεις του: το πρώτο είναι διασκευή του Dragan Dautovski, ενώ τα άλλα δύο παραδοσιακές εκτελέσεις του Αλεξάνταρ Σαρίεφσκι και του συγκροτήματος Μουσικόραμα Φλώρινας.

Goran OK

учи ме, мајко, карај ме
Δίδαξέ με, μάνα, συμβούλευσέ με, 

како да ја земам Лилјана,
πώς να κάνω γυναίκα μου τη Λιλιάνα, 
Лилјана мома убава,

τη Λιλιάνα, το όμορφο κορίτσι, 
Лилјана тенка висока
τη Λιλιάνα, την λεπτή, την ψηλή,
Лилјана ситен босилок
τη Λιλιάνα, τον μικρό βασιλικό,
Лилјана една на мајка.
τη Λιλιάνα που είναι μοναχοπαίδι.
Учам те синко карам те
Σε διδάσκω, γιε μου, σε συμβουλεύω
како да ја земиш Лилјана
πώς να κάνεις γυναίκα σου τη Λιλιάνα:
повикај триста мајстори
φώναξε τριακόσιους μάστορες,
направи чешма шарена
φτιάξε μια πολύχρωμη κρήνη, 
наврати вода студена
να τρέχει δροσερό νερό. 
сите селани ќе дојдат
Όλοι οι συγχωριανοί θα έρθουν
и Лилјанини другарки
και οι φίλες της Λιλιάνας
ем сите калеш невести
όλες οι μελαχρινές νύφες,
белким Лилјана ќе дојде.
κι ας ελπίζουμε ότι θα έρθει κι η Λιλιάνα.
Послуша Стојан мајка си
Ο Στόγιαν άκουσε τη μητέρα του, 
повика триста мајстори
φώναξε τριακόσιους μάστορες,
направи чешма шарена
έφτιαξε μια πολύχρωμη κρήνη
наврати вода студена
και έβγαζε δροσερό νερό.
сите селани дојдоа
Όλοι οι συγχωριανοί ήρθαν
и Лилјанини другарки
και οι φίλες της Λιλιάνας,
ем сите калеш невести
όλες οι μελαχρινές νύφες, 
кучка Лилјана не дојде.
όμως η σκύλα η Λιλιάνα δεν ήρθε. 

* * *

Κάθε βράδυ, ένας συνεργάτης ή φίλος του dim/art διαλέγει ένα τραγούδι — ή, μάλλον όχι· αυτό δεν είναι τραγούδι, ή δεν είναι μόνο ένα τραγούδι: είναι μια ιστορία για ένα τραγούδι. Στείλτε μας κι εσείς ένα τραγούδι που δεν είναι τραγούδι στοdimartblog@gmail.com.

* * *

Εδώ άλλα τραγούδια που δεν είναι τραγούδια

Το dim/art στο facebook

follow-twitter-16u8jt2 αντίγραφο

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.