Η λαίδη και ο αλήτης

—του Γιάννη Παπαθεοδώρου για τη στήλη Ανώμαλα Ρήματα—

Τις τελευταίες μέρες, κι ενώ η κυβέρνηση διακινεί ευρέως την είδηση» για την δήθεν «ανάσταση» της οικονομίας, μια άλλη είδηση μονοπωλεί το ενδιαφέρον των διαδικτυακών κοινοτήτων, που περιμένουν το φετινό Πάσχα. Πρόκειται για την καινούργια επίκαιρη διαφήμιση των Jumbo, με πρωταγωνίστρια την «λαίδη» Άντζελα Δημητρίου, που εκστομίζει την καταληκτική φράση: «χτύπα, χτύπα σαν άντρας»!

Η διαφήμιση έγινε αμέσως viral στο διαδίκτυο, ενώ παράλληλα απασχόλησε και το Κέντρο Ερευνών για Θέματα Ισότητας (ΚΕΘΙ), που ζήτησε την απόσυρσή της, για λόγους πολιτικής ορθότητας. Παραθέτω αποσπάσματα από την ανακοίνωση:  Το περιεχόμενο της εν λόγω διαφήμισης και συγκεκριμένα η φράση «χτύπα σαν άνδρας», στο τέλος της, παροτρύνει στην άσκηση βίας κατά των γυναικών σε μια περίοδο μάλιστα που οι υποστηρικτικές δομές της Γενικής Γραμματείας Ισότητας των Φύλων και του Κέντρου Ερευνών για Θέματα Ισότητας συνεχίζουν να δέχονται καθημερινά δεκάδες αιτήματα από γυναίκες-θύματα βίας για παροχή συμβουλευτικών και υποστηρικτικών υπηρεσιών. […] Η εν λόγω διαφήμιση ενισχύει και προκαλεί την αναπαραγωγή έμφυλων στερεοτύπων και προκαταλήψεων, καθώς και την εκδήλωση σεξιστικών συμπεριφορών. Με τον τρόπο αυτόν θίγεται η αξιοπρέπεια των γυναικών και διαιωνίζονται οι έμφυλες ανισότητες. Το ΚΕΘΙ καταδικάζει κατηγορηματικά το περιεχόμενο της διαφήμισης αυτής και θα προβεί σε όλες τις απαραίτητες ενέργειες, […] προκειμένου το συγκεκριμένο διαφημιστικό μήνυμα να αποσυρθεί. 

Το ΚΕΘΙ είναι ένας πάρα πολύ σημαντικός θεσμός, αλλά μάλλον δεν διαθέτει χιούμορ. Και πάντως δεν ξέρει να «διαβάζει» τις διαφημίσεις των Jumbo. Γιατί αν είχε παρακολουθήσει τις πρόσφατες παραγωγές, ίσως να είχε διαπιστώσει ότι στηρίζονται σε μια μάλλον παρωδιακή αντίληψη για το ρόλο των στερεοτύπων, ενώ ακόμη και οι ίδιες οι πρωταγωνίστριες (Κατερίνα Στανίση, Άντζελα Δημητρίου) αποδέχονται το ρόλο της αυτό-παρωδίας του ρόλου τους. Τόσο η «νονά» Στανίση όσο και η «λαίδη» Δημητρίου, αποτελούν πλέον μια καρικατούρα του «σκυλάδικου» των 90’s, αναμεμειγμένη με πέτσες ψημένων αρνιών, πληγωμένες καρδιές και ελπίδες συλλογικής λύτρωσης. Με τον δικό της cult τρόπο, δηλαδή, —ίσως και άθελά της—, η διαφήμιση των Jumbo σχολιάζει το μύθο της παλαιότερης «ισχυρής Ελλάδας», όταν έπαιρναν «φωτιές τα Σαββατόβραδα» στην παραλιακή και οι συμπολίτες μας τραγουδούσαν με πάθος πως «Έλληνες είμαστε θα βρούμε τρόπο / να ζωντανέψουμε αυτό τον τόπο».

Τα Jumbo έχουν ήδη καταλάβει πως τόσο η Στανίση όσο και η Δημητρίου είναι πλέον τα «ομοιώματα» (simulacra) μιας άλλης εποχής. Δεν είναι όμως απλές απομιμήσεις του «πρωτότυπου» εαυτού τους∙ είναι ομοιώματα που επενδύουν στην προκλητική ανομοιότητα σε σχέση με τον προηγούμενο εαυτό τους. Είναι «το αντίγραφο ενός αντιγράφου», όπως θα έλεγε ο Ζιλ Ντελέζ. Κάποτε η «Λαίδη» ήταν το σύμβολο της χλιδοδιασκέδασης, τώρα είναι το φάντασμα μιας νοσταλγικής απώλειας∙ μια αλλοιωμένη μορφή ενός οριστικά χαμένου παρελθόντος. Το καταλαβαίνει κανείς αμέσως αν δει την αφηγηματική ακολουθία της διαφήμισης: την αρχική έκπληξη της αναγνώρισης (α, Lady!!!), την παρωδιακή διασκευή της παλιάς ελαφρολαϊκής επιτυχίας («Ποια θυσία»), με στίχους που παραπέμπουν στην ημερολογιακή επικαιρότητα και στην ηθογραφική «κλοπή της συνταγής»:

Όσο το Πάσχα προχωρά σε συλλογίζομαι,
είσαι με άλλη στο χωριό και εγώ βουρλίζομαι.
Και τώρα Μάη θες να πιάσεις με την άλλη
και να τσουγκρίσετε τα αυγά σας τα βαμμένα
με συνταγή που πήρε από μένα
και δεν αξίζει στο όνομά μου μια πετσούλα αρνί για μέεεεεεεεναααα….»

Η τελική πρόκληση, («χτύπα, χτύπα σαν άντρας»), η απόλυτη, δηλαδή, διάσταση σημαίνοντος και σημαινομένου στην επιθυμία σημασιοδότησης του κρίσιμου σημείου (το κόκκινο αυγό), χαρίζει στη διαφήμιση το κατάλληλο ερμηνευτικό περίσσευμα, που προκάλεσε το σχετικό σάλο για την αναπαραστατική της κυριολεξία ή μεταφορά. Ακριβώς για αυτό το λόγο, βέβαια, η διαφήμιση είναι επιτυχημένη. Χωρίς να χρειάζεται να τη φορτώνουμε με το βάρος των δικών μας υπερ-ερμηνειών για την πολιτική ορθότητα, η εν λόγω διαφήμιση μπήκε ήδη στην «επικράτεια των σημείων».

Την ίδια ώρα, πάντως, στη μακρινή Αμερική, η προεκλογική εκστρατεία έχει λάβει μια απρόσμενη σεξιστική διάσταση. Ο Τραμπ δηλώνει πως η Χίλαρι δεν «μπορούσε να ικανοποιήσει τον άντρα της» ενώ, παράλληλα, από ορισμένα μέσα η Μελάνια, σύζυγος του Τραμπ, κρίνεται ως η «πιο σέξυ κυρία των ΗΠΑ».  Στο στόχαστρο του Τραμπ έχουν μπει οι γυναίκες, οι ισπανόφωνοι και οι μουσουλμάνοι. Καλό θα ήταν κάποτε να συζητήσουμε και για αυτά, αντί να παρακολουθούμε την ελληνική «λαίδη» στην πασχαλινή αναμέτρηση της με τον «αλήτη», που «χτυπάει σαν άντρας».

* * *

Εδώ άλλες αναρτήσεις από την κατηγορία Ανώμαλα ρήματα