Το όλον-είναι και το σόλο-είναι

Μια ακαδημαϊκή φάρσα της “σχολής” του Alan Sokal

—του Γιώργου Θεοχάρη—

Maarten BoudryΟ Maarten Boudry είναι Βέλγος, γεννημένος τo 1984 (ανήμερα της Παναγίας, βοήθειά μας). Έχει σπουδάσει φιλοσοφία, ιστορία και φιλοσοφία των επιστημών, λογική – όλα τα καλά. Δουλεύει ως ερευνητής στο πανεπιστήμιο της Γάνδης, στο τμήμα Philosopy & Moral Sciences. Εν ολίγοις, φιλόσοφος. Και άθεος. Παρότι πιτσιρικάς, έχει γράψει πολλά για να στηρίξει τη θέση ότι η θρησκεία και η επιστήμη είναι ασύμβατες. Πιο συγκεκριμένα, έχει βαλθεί να καταρρίψει τη διάκριση μεταξύ μεταφυσικού νατουραλισμού και μεθοδολογικού νατουραλισμού, πάνω στην οποία πατάνε αρκετοί σύγχρονοι “προχωρημένοι” θεολόγοι που τους αρέσει να μιλάνε τρεις ώρες για ν’ αποδείξουν την αξία της σιωπής.

Όλα αυτά καλά και άγια, αλλά λίγο θα μας ενδιέφεραν αν ο εν λόγω αδελφός εν αμαρτίαις έπαιρνε την τρέχουσα περί Θεού διαμάχη και τους σύγχρονους (ιδιαιτέρως μαχητικούς) θεολόγους (και τον εαυτό του, τελικά) εντελώς στα σοβαρά. Δεν φτάνει που του αρέσει να τα χώνει (ακαδημαϊκώς, πάντα) σε φιλόσοφους της θρησκείας τύπου Alvin Plantinga, τους έκανε και μία φάρσα που αξίζει δυο λόγια παραπάνω γιατί έχει την πλάκα της.

Η φάρσα αυτή (για την οποία διάβασα στο μπλογκ του εξελικτικού βιολόγου Jerry Coyne) εντάσσεται στην παράδοση του Alan Sokal — δηλαδή, είναι φάρσα που στοχεύει στο να ξεσκεπάσει την μπουρδολογία των άνευ λόγου θεωρητικολογούντων. Ο Boudry, λοιπόν, έκατσε κι έγραψε την περίληψη μιας ανύπαρκτης μελέτης πάνω σε θέμα θεολογικό, βαρύ και μεταμοντέρνο, και την υπέβαλε για κρίση σε δύο σχετικά συνέδρια, υπογράφοντάς την ως Robert A. Maundy (αναγραμματισμός του πραγματικού του ονόματος). Φυσικά, έγινε δεκτή και από τα δύο. [Μπορείτε να βρείτε το πρωτότυπο στις σελίδες 42-43 του προγράμματος ενός συνεδρίου που διοργάνωσε το 2011 ο “Σύνδεσμος για την Αναμορφωτική Φιλοσοφία”  (“The Association for the Reformational Philosophy”) με θέμα “Το Μέλλον της Δημιουργικής τάξης” (“The Future of Creation Order”). Παραθέτω μια μετάφραση της περίληψης αυτής, για να δείτε πόσο κενές περιεχομένου μπορούν να γίνουν οι λέξεις αν τις βάλεις να κάνουν πράγματα άλλα από αυτά για τα οποία προορίζονται. (Για κάποιους που αρέσκονται στο να δένουν λυμένα προβλήματα η γλωσσική στροφή και ο 20ός αιώνας απλώς δεν υπήρξαν. — Πόσον καιρό πια θα συζητάμε για τα αυτονόητα;) Αυτό που θα διαβάσετε δεν έχει απολύτως κανένα νόημα, αλλά είναι τόσο “εξειδικευμένο” που θα μπορούσε και να έχει, και απλώς οι μη ειδικοί να μην το συλλαμβάνουν. Έλα όμως που ούτε οι ειδικοί το συνέλαβαν!

Ιδού:

Τα Παράδοξα της Δαρβίνειας α-ταξίας. Προς μία Οντολογική Επανεπιβεβαίωση της Τάξης και της Υπερβατικότητας.

Robert A. Maundy, College of the Holy Cross, Reno, Nevada

Από δαρβίνεια άποψη, η τάξη δεν είναι εμμενής στην πραγματικότητα, αλλά είναι μία αυτο-επιβεβαιούμενη όψη της πραγματικότητας,  υπό τον όρο ότι βιώνεται από ευρισκόμενα υποκείμενα. Εντούτοις, δεν είναι τόσο η πραγματικότητα που είναι αυτο-επιβεβαιούμενη, αλλά η δημιουργική τάξη που δομεί την πραγματικότητα και η οποία φανερώνεται σε εμάς. Το όλον-είναι, σε αντίθεση με το σόλο-είναι, εγγυάται τη θεμελιώδη αίσθησή μας της εντοπιότητας και της ιδιαιτερότητας μέσα στο σύμπαν. Η αποτίμηση της τάξης, ως εννοιοδοτημένης τάξης μάλλον παρά ως τάξης αφ’ εαυτού της, έχει ενδελεχώς αντικειμενοποιηθεί από τη δαρβίνεια κοσμοθεωρία. Αυτή η διαδικασία αποδόμησης της συναφειοκρατίας και πραγμοποίησης του νοήματος έχει τελικά οδηγήσει στην καθιέρωση της “α-ταξίας” μάλλον παρά της “εν-αξίας”. Ως αποτέλεσμα, ο δαρβινικός υλισμός μάς φέρνει αντιμέτωπους με μια εξάλειψη του νοήματος από την φαινομενολογική εμπειρία της πραγματικότητας. Παρ’ όλα αυτά, η αρνητική θεολογία προτείνει μία επανεκτίμηση της α-ταξίας ως μιας απαραίτητης προϋπόθεσης της τάξης, τέτοιας δε που χωρίς αυτήν η τάξη θα ήταν μεθοδολογικά αδιανόητη. Υπό αυτή την έννοια, η α-ταξία διαλύεται μέσα στις εκδηλώσεις της τάξης, υπερβαίνοντας τη σφαίρα του υλιστικού. Πράγματι, η τάξη καθίσταται διαφανής ως τάξη υπό τον όρο ότι τοποθετείται έναντι ενός υπόβαθρου χαοτικού και α-νόητου. Αυτή η δυαδική αντίθεση μεταξύ τάξης και α-ταξίας, ή μεταξύ τάξης και αυτού που αποδιοργανώνει την τάξη, εμπεριέχει ένα κεντρικό παράδοξο της δαρβίνειας σκέψης. Κατά τον Whitehead, η πραγματικότητα δεν συντίθεται από άτακτες υλικές ουσίες, αλλά από γραμμικώς εύτακτα συμβάντα τα οποία βιώνονται με τρόπο που, υποκειμενικά μιλώντας, έχει νόημα. Το ερώτημα δεν είναι τι δομεί την τάξη, αλλά τι δομή επιβάλλεται στην υπερβατική μας αντίληψη της τάξης. Εστιάζοντας στενά στην άτακτη κατάσταση της τρέχουσας ύπαρξης, ή την «ασυναρτησία μιας αρχέγονης πολλαπλότητας», όπως το έθεσε ο John Haught, οι δαρβίνειοι υλιστές χάνουν το νόημα της απόλυτης τάξης του έτι-μη-όντος. Αντιθέτως με ό,τι ισχυρίζεται ο Dawkins, εάν επανεντάξουμε την αίσθηση της εντοπιότητας σε έναν χώρο δραστικής ενδεχομενικότητας ενός πνευματικού πεπρωμένου, τότε η απόλυτη τάξη επανεμφανίζεται ως μία οντολογική δυνατότητα. Ο λόγος της α-ταξίας πάντοτε ήδη ενσωματώνει μια δημιουργική στιγμή που επιτρέπει στον εαυτό να υπερβαίνει το πλαίσιο εντός του οποίου έχει βρεθεί, αλλά επίσης να βρίσκει παρηγοριά και ανταπόκριση σε μία απόλυτη Τάξη η οποία ταυτόχρονα και δημιουργεί και κατακρατεί το νόημα. Η δημιουργία είναι η συνθήκη δυνατότητας του λόγου, η οποία με τη σειρά της αυτό-επικαλείται την παρουσία της ίδιας της δημιουργίας. Ο δαρβίνειος λόγος δεν είναι συνεπώς παρά μια απόρροια του απόλυτου λόγου της α-ταξίας, και όχι το αντίστροφο, όπως υπονοούν άξεστοι υλιστές όπως ο Dawkins.

philosophers-simpsons1

Πραγματολογικά μιλώντας, ο Boudry χρησιμοποιεί υπαρκτά ονόματα (με την εξαίρεση του κολεγίου του υποβάλλοντος το άρθρο (υπάρχουν πολλά κολέγια με αυτό το όνομα —ή με παρόμοιο—, όμως κανένα δεν βρίσκεται στο —διάσημο για τα καζίνα του!— Ρίνο της Νεβάδας). Ακόμα και το παράθεμα του Haught (περί «ασυναρτησίας μιας αρχέγονης πολλαπλότητας») αληθινό είναι!

Όσο για τη μετάφραση, είναι δόκιμη (στο βαθμό που μπόρεσα, τουλάχιστον), χωρίς προσθήκες ή αφαιρέσεις — δηλαδή, καθόλου “πειραγμένη” (με την εξαίρεση ενός λογοπαίγνιου στο οποίο δεν μπόρεσα να αντισταθώ — χώρια που έτσι βρήκα και τον τίτλο του παρόντος). Στην αρχή μπήκα στον πειρασμό να σας μεταφέρω την αυτόματη μετάφραση του Google, αλλά πρόκειται για περίπτωση όπου τα πράγματα είναι αστεία από μόνα τους, οπότε δεν είχα λόγο να τα “χειροτερέψω”.

Τώρα, το τι λέει αυτό το κείμενο είναι μια λυπητερή ιστορία. Η ορολογία που χρησιμοποιεί ο συντάκτης του είναι η αναμενόμενη, άρα κάτι πρέπει να λέει. Κι αφού είναι δυσνόητο, δεν μπορεί, σίγουρα κάτι θα λέει — κι ας μην το καταλαβαίνουμε. Σωστά; Οι διοργανωτές του συνεδρίου προφανώς κάπως έτσι το σκέφτηκαν, κι έκαναν δεκτή την περίληψη. Και όμως δεν λέει απολύτως —μα απολύτως!— τίποτα. Όπως σοφά αναφέρει ο ποιητής: «Το ερώτημα δεν είναι τι δομεί την τάξη, αλλά τι δομή επιβάλλεται στην υπερβατική μας αντίληψη της τάξης». Ν’ αγιάσει το πληκτρολόγιό του!

Ηθικό δίδαγμα: αν είναι να μην πεις τίποτα, πες το με δύσκολες λέξεις: όλο και κάποιος θα τσιμπήσει ότι τελικά λες κάτι.

philosophers will be

 

Η Παγκόσμια Ιστορία της Ατιμίας στο dim/art

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για την εξάλειψη των ανεπιθύμητων σχολίων. Μάθετε πως επεξεργάζονται τα δεδομένα των σχολίων σας.