Το κινητό βλάπτει σοβαρά τη λογοτεχνία

Διευκολύνοντας την επικοινωνία, τα κινητά εξουδετέρωσαν ταυτόχρονα πλήθος κλασικών τρόπων προώθησης της πλοκής

—του John Dugdale. Μετάφραση για το dim/art: Μαργαρίτα Ζαχαριάδου—

Ελάχιστοι συγγραφείς θα χαιρέτιζαν τα 40ά γενέθλια του κινητού τηλεφώνου την περασμένη βδομάδαˑ σίγουρα πάντως δεν τα χαιρέτισε ο τιμημένος με Nobel και Booker συγγραφέας Τζ.Μ. Κουτσί. «Λες ότι είσαι έτοιμος να γράψεις μυθιστορήματα όπου οι άνθρωποι θα τριγυρνάνε παντού με τις προσωπικές τους ηλεκτρονικές συσκευές στην τσέπη», γράφει στον Πολ Όστερ, στο Εδώ και τώρα, μια ανθολογία από επιστολές τους, που πρόκειται να κυκλοφορήσει σύντομα. «Ομολογώ πως εγώ δεν είμαι. Στα βιβλία μου, φτάνω το πολύ ώς το τηλέφωνο, κι αυτό με δισταγμό. Αν πρόκειται οι άνθρωποι (οι “χαρακτήρες”) να μιλάνε μεταξύ τους πάντα από απόσταση, τότε πρέπει να ξεγράψουμε μια ολόκληρη γκάμα διαπροσωπικών τρόπων επικοινωνίας, λεκτικών και μη, εκούσιων ή ακούσιων. Ο διάλογος… πολύ απλά δεν είναι πια δυνατός».

gtsΆλλοι θα προχωρούσαν ακόμα πιο πέρα και θα συμπεριλάμβαναν και την πλοκή στις απώλειες: με την σχεδόν οικουμενική εξάπλωση των κινητών, οι εξελίξεις της πλοκής που βασίζονται σε παρανοήσεις, η αδυναμία των προσώπων να έρθουν σε επικοινωνία, πράγματα που δεν ειπώθηκαν ‒ όλα αυτά παύουν να είναι ρεαλιστικά (για παράδειγμα, το τέλος του Μεγάλου Γκάτσμπι δεν στέκει). Επίσης, από το Google, τα social media και μετά, πιο δύσκολη έχει γίνει και η δημιουργία χαρακτήρων με μυστικά.

Και σαν να μην έφταναν οι ασταμάτητες τηλεφωνικές συνομιλίες για τις οποίες παραπονείται ο Κουτσί, τα «έξυπνα κινητά» συνασπίστηκαν με τους υπολογιστές και μας μεταμόρφωσαν όλους επίσης σε «γραφιάδες», με καθημερινή παραγωγή sms, e-mail, στάτους, τουίτ και ποστ. Η Τζένιφερ Ήγκαν και η Ζέιντι Σμιθ πειραματίστηκαν λίγο με την ιδιόλεκτο της ηλεκτρονικής επικοινωνίας, κατά τα άλλα όμως η λογοτεχνία έχει αποφύγει επιμελώς τη γλώσσα της ψηφιακής εποχής.

J.M. Coetzee
J.M. Coetzee

Και μπορούμε όντως να πούμε για τη σύγχρονη ζωή γενικά, ότι το τα υπερ-τηλέφωνα δεν είναι η μοναδική ούτε η κυριότερη αιτία γι’ αυτή τη σνομπ στάση απέναντι στο παρόν, είναι όμως σημαντική. Ο Κουτσί ανήκει σε ένα μαζικό κύμα αποστασιοποίησης: στα βιβλία που κέρδισαν τα τέσσερα τελευταία Man Booker ‒αλλά και τα βραβεία Orange και Costa‒ η δράση τοποθετείται, όλη ή εν μέρει, στο παρελθόν ή σε έναν θύλακα του παρόντος που θυμίζει παρελθόν (όπως στην Περίπτωση Φίνκλερ του Χάουαρντ Τζέικομπσον και στο δεύτερο μισό του Ένα κάποιο τέλος του Μπαρνς) με μεσήλικες κεντρικούς ήρωες.

Μπορεί αυτό να αφήνει ανοιχτό το πεδίο στην εμπορική λογοτεχνία, αλλά το κινητό τηλέφωνο δημιουργεί προβλήματα και στους συγγραφείς συγκεκριμένων ειδών. Οι αιώνιες σκηνές, για παράδειγμα, με τον άντρα που πάει τρέχοντας στο σταθμό ή στο αεροδρόμιο για να προλάβει την αγαπημένη του πριν αυτή φύγει, έχουν εκλείψει τώρα που πλέον μπορεί απλώς να της τηλεφωνήσει ή να της στείλει ένα μήνυμαˑ επίσης σε πολύ λίγα πρόσφατα θρίλερ και αστυνομικά λείπουν τώρα πια σκηνές όπου τα τηλέφωνα καταστρέφονται ή χάνονται ή κλέβονται ή δείχνουν «Χωρίς Σήμα», αποδεικνύοντας την ικανότητά τους να αχρηστεύουν συνήθεις τρόπους προώθησης της πλοκής.

Παρατηρώντας, πριν τέσσερα χρόνια, την επίδρασή τους στη συγγραφή αστυνομικών μυθιστορημάτων (αλλά και στο θέατρο και στο σινεμά), ο Μαρκ Λόσον σημείωνε ότι τώρα πια οι συγγραφείς «είναι πάντα υποχρεωμένοι να εξηγούν για ποιο λόγο τα θύματά τους ή οι ντετέκτιβ δεν παίρνουν απλώς τηλέφωνο για να ζητήσουν βοήθεια… Αν η Τζάνετ Λη είχε στην τσάντα της ένα κινητό, το Ψυχώ του Χίτσκοκ δεν θα ήταν παρά μια μικρού μήκους ταινία με χάπι έντ».

Πηγή: The Guardian

Η Janet Leigh στο Ψυχώ
Η Janet Leigh στο Ψυχώ
Το dim/art στο facebook
Το dim/art στο facebook

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για την εξάλειψη των ανεπιθύμητων σχολίων. Μάθετε πως επεξεργάζονται τα δεδομένα των σχολίων σας.