(Ἐπ)ανάσταση

Marx_dimart

—του Χρήστου Νάτση—

Ἡ ἠχητικὴ καὶ σημασιολογικὴ γειτνίαση τῶν λέξεων «ἀνάσταση» καὶ «ἐπανάσταση» δίνουν κάθε χρόνο λαβὴ γιὰ ὄχι καὶ τόσο πρωτότυπα λογοπαίγνια που σκοπὸ ἔχουν νὰ ὑποδηλώσουν μία συγγένεια μεταξὺ χριστιανικοῦ καὶ ἐπαναστατικοῦ λόγου -εἴτε αὐτοσαρκαστικὰ εἴτε ἀπαξιωτικά. Πέρα ὅμως ἀπὸ αὐτὲς τὶς “χιουμοριστικὲς” ἀναλογίες, ὑπάρχει ὄντως στὸν Χριστιανισμὸ καὶ στὸν Μαρξισμὸ κάτι κοινό: ἕνα σχῆμα σκέψης ποὺ νοεῖ τὴν ἄρση τοῦ ὑπάρχοντος ὡς ἐμμενή. Ἄς τὸ τὸ δοῦμε ἀναλυτικότερα: Εἶναι γνωστὴ ἡ ἐγελιανὴ πρόκριση τοῦ Χριστιανισμοῦ ὡς τῆς ἀνώτερης θρησκείας βάσει τῆς ἐννοιακῆς της συγκρότησης. Ὁ Θεὸς στὸν Χριστιανισμὸ γιὰ νὰ ὀλοκληρωθεῖ ἔχει ἀνάγκη νὰ λάβει τὴ μορφὴ ἀνθρώπου, καὶ μάλιστα τὴ μορφὴ τοῦ χειρότερου τῶν ἀμθρώπων, ἑνὸς κοινοῦ ξυλουργοῦ σὲ μιὰ ἐσχατιὰ τῆς ρωμαϊκῆς αὐτοκρατορίας. Ἄν ὁ Θεὸς δὲν ἐνσαρκωνόταν θὰ ἄφηνε ἐκτος του τὰ ἀνθρώπινα, θὰ παρέμενε ἀφηρημένος, ὅπως στὸν Ἰουδαϊσμό. Ἡ ἀνάλυση αυτὴ ἔλκει τὴν καταγωγή της ἀπὸ τὴν ἀνάλυση τῆς ἔννοιας τοῦ ἀπείρου (τὴν σημαντικότητα τῆς ὁποίας γιὰ τὸ ἐγελιανὸ ἐγχείρημα ἐν γένει ἔχει δείξει πολλαπλῶς ὁ Γιῶργος Φαράκλας): τὸ ἄπειρο ὀφείλει νὰ περιλαμβάνει τὸ πεπερασμένο ὡς στιγμή του, εἰδάλλως δὲν εἶναι ἄπειρο, καθῶς θὰ ἔχει κάτι (τὸ πεπερασμένο) ἐκτός του. Αυτὸ λοιπὸν τὸ ἄπειρο έντὸς τοῦ πεπερασμένου, ὁ Ἰησοῦς, θὰ φτάσει τὴν περατότητα στὸ ὅριό της, θὰ πεθάνει, ὅπως κάθε τι πεπερασμένο. Ἡ θέση τοῦ ὁρίου εἶναι ἡ ταυτόχρονη ἄρση του. Ὁρίζοντας τὸ ὅριο, θέτω τὸ πέραν του, ἕνα πέραν ἐμμενὲς ὅμως στὸ βαθμὸ ποὺ ὁρίζεται ἐν σχέσει μὲ τὸ δῶθε. Ἡ Ἀνάσταση τοῦ Χριστοῦ αἴρει τὸ πεπερασμένο, χωρις νὰ τὸ ἀφανίζει, ἀλλὰ διατηρώντας το ὡς στιγμή.

Ὁμοίως καὶ στὴν Ἐπανάσταση: τὸ τέλος τῆς ἀνθρώπινης προϊστορίας, ἡ ἄρση τῆς ἐκμετἀλλευσης, θὰ προέλθει ἀπὸ τὸ κομμάτι ἐκεῖνο τῆς κοινωνίας ποὺ εἶναι κυριολεκτικὰ ἕνα τίποτα: τὸν προλετάριο, τὸ ὄν ποὺ ὁρίζεται ἀπὸ τὸ γεγονὸς καὶ μόνο τῆς ἀπουσίας θετικῶν ἰδιοτήτων. Ἔχοντας/ εἶναι μόνον ἡ ἐργατική του δύναμη θέτει καὶ ταυτόχρονα ὑπερβαίνει τὸ ὅριο τῆς ἀνθρώπινης ἰδιότητας. Ὁ Θάνατος, τὸ Κεφάλαιο: φτάνουν στὸ τέλος τους, ἠττῶνται, ἀπὸ τὸν ἴδιο τὸν ἑαυτό τους: αὐτοαναιρουνται, καθῶς παράγουν κάτι τι ποὺ δὲν μποροῦν νὰ ὑποστηρίξουν.

Φέτος, κατὰ εἰρωνικὸ τρόπο, συμπίπτει ἡ Ἀνάσταση μὲ τὴν ἐπέτειο γέννησης τοῦ μεγαλύτερου κήρυκα τῆς Ἐπανάστασης, τοῦ Κάρολου Μάρξ. Καθόλου συμπτωματικά, καὶ ὁ Μάρξ, ὅπως καὶ ὁ Χριστός, ἦταν ἰδιαίτερα διστακτικὸς ὅταν ἐπρόκειτο νὰ περιγράψει τὴν μετὰ τὴν (ἐπ)ανάσταση κατάσταση:

«Ἐν ἐκείνῃ τῇ ἡμέρᾳ προσῆλθον αὐτῷ Σαδδουκαῖοι, οἱ λέγοντες μὴ εἶναι ἀνάστασιν, καὶ ἐπηρώτησαν αὐτὸν λέγοντες· Διδάσκαλε, Μωσῆς εἶπεν, ἐάν τις ἀποθάνῃ μὴ ἔχων τέκνα, ἐπιγαμβρεύσει ὁ ἀδελφὸς αὐτοῦ τὴν γυναῖκα αὐτοῦ καὶ ἀναστήσει σπέρμα τῷ ἀδελφῷ αὐτοῦ. ἦσαν δὲ παρ’ ἡμῖν ἑπτὰ ἀδελφοί· καὶ ὁ πρῶτος γαμήσας ἐτελεύτησε, καὶ μὴ ἔχων σπέρμα ἀφῆκε τὴν γυναῖκα αὐτοῦ τῷ ἀδελφῷ αὐτοῦ· ὁμοίως καὶ ὁ δεύτερος καὶ ὁ τρίτος, ἕως τῶν ἑπτά. ὕστερον δὲ πάντων ἀπέθανε καὶ ἡ γυνή. ἐν τῇ οὖν ἀναστάσει τίνος τῶν ἑπτὰ ἔσται ἡ γυνή; πάντες γὰρ ἔσχον αὐτήν. ἀποκριθεὶς δὲ ὁ Ἰησοῦς εἶπεν αὐτοῖς· Πλανᾶσθε μὴ εἰδότες τὰς γραφὰς μηδὲ τὴν δύναμιν τοῦ Θεοῦ· ἐν γὰρ τῇ ἀναστάσει οὔτε γαμοῦσιν οὔτε ἐκγαμίζονται, ἀλλ’ ὡς ἄγγελοι Θεοῦ ἐν οὐρανῷ εἰσι. περὶ δὲ τῆς ἀναστάσεως τῶν νεκρῶν οὐκ ἀνέγνωτε τὸ ῥηθὲν ὑμῖν ὑπὸ τοῦ Θεοῦ λέγοντος, ἐγώ εἰμι ὁ Θεὸς Ἀβραὰμ καὶ ὁ Θεὸς Ἰσαὰκ καὶ ὁ Θεὸς Ἰακώβ; οὐκ ἔστιν ὁ Θεὸς Θεὸς νεκρῶν, ἀλλὰ ζώντων» (Κατὰ Ματθαῖον, 22, 23-32)

«Ὅταν μιὰ μεγάλη κοινωνικὴ ἐπανάσταση θὰ ἔχει κυριαρχήσει πάνω στὰ ἀποτελέσματα τῆς ἀστικῆς ἐποχῆς, στὴν παγκόσμια ἀγορὰ καὶ στὶς σύγχρονες παραγωγικὲς δυνάμεις, καὶ θὰ τὶς ἔχει ὑποτάξει στὸν κοινὸ ἔλεγχο τῶν πιὸ ἀναπτυγμένων ἐθνῶν, μόνο τότε ἡ ἀνθρώπινη πρόοδος θὰ πάψει νὰ μοιάζει μὲ τὸ ἀπαίσιο, παγανιστικὸ ἐκεῖνο ξόανο ποὺ δὲν πίνει νέκταρ παρὰ μόνο ἀπὸ τὰ κρανία τῶν ἠττημένων» (Ἡ βρετανικὴ κυριαρχία στὴν Ἰνδία).

Σημείωση του dim/art: Η εικόνα είναι (παραποιημένη) λεπτομέρεια από αφίσα του Θέμου Βαφιά για το φεστιβάλ της Αυγής στη Θεσσαλονίκη τον Σεπτέμβριο του 1983.

* * *

Το dim/art στο facebook
Το dim/art στο facebook

2 comments

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.