Αγιαπανέκο: Μια γλώσσα που πεθαίνει ελλείψει επικοινωνίας

Τι συμβαίνει όταν οι δύο τελευταίοι άνθρωποι που μιλάνε μια γλώσσα υπό εξαφάνιση αρνούνται να μιλήσουν μεταξύ τους;

—της Jo Tuckman για τον Guardian. Μετάφραση για το dim/art: Μαργαρίτα Ζαχαριάδου —

Η γλώσσα Αγιαπανέκο μιλιέται στην περιοχή που σήμερα ονομάζουμε Μεξικό εδώ και εκατοντάδες χρόνια. Επέζησε της ισπανικής κατάκτησης, επέζησε πολέμων, επαναστάσεων, λιμών και πλημμυρών. Τώρα όμως και αυτή, όπως και πάμπολλες άλλες ιθαγενείς γλώσσες, κινδυνεύει με εξαφάνιση. Δεν έχουν απομείνει παρά μόνο δύο άνθρωποι που μιλάνε αγιαπανέκο με άνεση – μόνο που αυτοί οι δύο αρνούνται να μιλήσουν μεταξύ τους. Ο Μανουέλ Σεγκόβια, 75 ετών, και ο Ισιντόρο Βελάσκες, 69 ετών, κατοικούν 500 μέτρα μακριά ο ένας από τον άλλο στο χωριό Αγιάπα της πολιτείας Ταμπάσκο. Δεν είναι σαφές αν πίσω από την αμοιβαία απροθυμία κρύβεται κάποια παλιά εχθρότητα, αλλά όσοι τους γνωρίζουν, λένε πως ποτέ δεν έκαναν και πολλή παρέα.

Manuel-Segovia - ayapaneco
Ο Μανουέλ Σεγκόβια

«Δεν έχουν και πολλά κοινά οι δυο τους», λέει ο Ντάνιελ Σούσλακ, γλωσσολόγος-ανθρωπολόγος από το πανεπιστήμιο της Ιντιάνα, που συμμετέχει στην προσπάθεια σύνταξης ενός λεξικού της αγιαπανέκο. Σύμφωνα με τον Σούσλικ, «ο Σεγκόβια είναι καμιά φορά λίγο τζαναμπέτης», ενώ ο Βελάσκες, «πιο στωικός», δεν πολυβγαίνει από το σπίτι του. Το λεξικό αποτελεί έναν αγώνα δρόμου ενάντια στο χρόνο, ώστε να αποτυπωθεί η γλώσσα πριν να είναι πολύ (εντελώς) αργά. «Όταν ήμουν μικρός, όλοι μιλούσαν αγιαπανέκο», είπε ο Σεγκόβια στον Guardian από τηλεφώνου. «Σιγά-σιγά χάθηκε, και τώρα πια, μάλλον θα πεθάνει μαζί με μένα». Ο Σεγκόβια, ο οποίος διαψεύδει πως υφίσταται έχθρα με τον Βελάσκες, συνέχισε να μιλά αγιαπανέκο με τον αδελφό του, που όμως πέθανε πριν από καμιά δεκαριά χρόνια. Εξακολουθεί να χρησιμοποιεί τη γλώσσα μιλώντας με το γιο του και τη γυναίκα του, οι οποίοι καταλαβαίνουν αλλά δεν μπορούν να πουν παρά μόνο λίγες λέξεις. Ο Βελάσκες, από την άλλη, δεν συζητά τακτικά με κανέναν πια στη μητρική του γλώσσα.

Οι ντόπιοι μιλούν πλέον την επίσημη γλώσσα του Μεξικό: Ισπανικά

Τα αγιαπανέκο υπήρξαν ανέκαθεν ένα είδος «γλωσσικής νησίδας», λέει ο Σούσλακ, που περιβαλλόταν από πολύ πιο ισχυρές ιθαγενείς γλώσσες. Η μοίρα τους σφραγίστηκε από την επικράτηση των ισπανικών στην εκπαίδευση, στα μέσα του 20ού αιώνα, αφού για πολλές δεκαετίες το σύστημα περιελάμβανε ρητή απαγόρευση να μιλούν τα παιδιά των ιθαγενών πληθυσμών οποιαδήποτε άλλη γλώσσα. Στη συνέχεια, στη δεκαετία του ’70, η αστικοποίηση και η μετανάστευση διέλυσαν τον πυρήνα των χρηστών της γλώσσας που ήταν συγκεντρωμένος στο χωριό. «Είναι θλιβερή ιστορία», λέει ο Σούσλακ, «αλλά είναι και πραγματικά εντυπωσιακό να σκεφτείς πόσο καιρό επέζησε».

Το Μεξικό αριθμεί 68 ιθαγενείς γλώσσες με 364 παραλλαγές. Υπάρχουν και μερικές ακόμα που απειλούνται με εξαφάνιση, αλλά τα αγιαπανέκο συνιστούν την πιο ακραία περίπτωση.

Η ονομασία αγιαπανέκο είναι εξωγενής, αφού ο Σεγκόβια και ο Βελάσκες αποκαλούν τη γλώσσα τους Nuumte Oote, που σημαίνει Αληθινή Φωνή. Οι εκδοχές αυτής της αλήθειας που μιλάνε διαφέρουν, ενώ συχνά διαφωνούν και ως προς τις λεπτομέρειες, πράγμα που επίσης δεν βοηθά τη μεταξύ τους σχέση. Το λεξικό θα περιλαμβάνει και τις δύο εκδοχές. Επίσης, το Εθνικό Ινστιτούτο Ιθαγενών Γλωσσών προγραμματίζει μια τελευταία απόπειρα να δημιουργήσει ειδικά τμήματα όπου οι Βελάσκες και Σεγκόβια θα μπορέσουν να μεταδώσουν τη γνώση τους. Παλιότερες προσπάθειες απέτυχαν λόγω πλημμελούς χρηματοδότησης και έλλειψης ενθουσιασμού.

«Εγώ ο ίδιος αγόρασα τα μολύβια και τα τετράδια», λέει ο Σεγκόβια. «Τα μαθήματα ξεκινούσαν με γεμάτες τάξεις, και μετά οι μαθητές σταματούσαν να έρχονται». Σύμφωνα με τον Σούσλακ τα αγιαπανέκο είναι μια γλώσσα ιδιαίτερα πλούσια σε συμβολικές εκφράσεις που συχνά πηγάζουν από τη φύση, όπως για παράδειγμα η φράση «kolo-golo-nay», που σημαίνει «καταβροχθίζω κάτι αμάσητο, σαν γαλοπούλα».

Πηγή: The Guardian

***
http://www.youtube.com/watch?v=Zoh2kzKfTHg&feature=player_detailpage

***

Το dim/art στο facebook
Το dim/art στο facebook

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για την εξάλειψη των ανεπιθύμητων σχολίων. Μάθετε πως επεξεργάζονται τα δεδομένα των σχολίων σας.