Η δίκη του Ουρλιαχτού

─ της Μαρίας Τσάκος ─

Σαν σήμερα, στις 5 Απριλίου 1997, πέθανε ο Allen Ginsberg. Αντί άλλου αφιερώματος, δημοσιεύουμε την ιστορία της περίφημης δίκης για το «Ουρλιαχτό» (“Howl”), του ποιήματος που αποτελεί ορόσημο για την γενιά των beat.

Allen Ginsberg (3.6.1926 - 5.4.1997)
Allen Ginsberg (3.6.1926 – 5.4.1997)

Μια  βροχερή νύχτα του Οκτωβρίου του 1955, στην Six Gallery του Σαν Φρανσίσκο, ο Allen Ginsberg, ένας από τους πέντε ποιητές που παρουσίαζε σε μία βραδιά ποίησης ο Lawrence Ferlinghetti, ποιητής, εκδότης και ιδιοκτήτης του βιβλιοπωλείου City Lights, σηκώθηκε από την καρέκλα του για να απαγγείλει το ανέκδοτο ποίημά του με τίτλο Howl («Ουρλιαχτό»). Ήταν μόλις 29 χρονών, είχε πυκνά, μαύρα, σγουρά μαλλιά και κάτι στα μαύρα χοντρά γυαλιά που φορούσε και στη στάση του έδιναν την εντύπωση ανθρώπου συνεσταλμένου κι εσωστρεφούς. Μετά ήρθαν οι λέξεις του, κι εκείνος ο πρώτος στίχος που τον μετέτρεψε μέσα σε μια στιγμή σε έναν από τους κύριους εκφραστές της γενιάς των μπίτνικ: “I saw the best minds of my generation destroyed by madness, starving, hysterical, naked”. «Είδα τα καλύτερα μυαλά της γενιάς μου διαλυμένα από την τρέλα, υστερικά, γυμνά και λιμασμένα». Ο Ferlinghetti τού έστειλε το επόμενο πρωί ένα τηλεγράφημα όπου τον συνέχαιρε για τη λαμπρή καριέρα που τον περίμενε και του πρότεινε να εκδώσει το «Ουρλιαχτό» και ό,τι άλλα ποιήματα είχε γράψει.

Ο City Lights Press ήταν ένας μικρός εκδοτικός οίκος με ακόμα μικρότερο προϋπολογισμό, λόγος για τον οποίον ο Ferlinghetti έστειλε το «Ουρλιαχτό» να τυπωθεί στο Λονδίνο, όπου το κόστος εκτύπωσης εκείνη την εποχή ήταν σαφώς μικρότερο απ’ ότι στις ΗΠΑ. Η απόφαση αυτή, που ελήφθη για καθαρά οικονομικούς λόγους, έμελλε να οδηγήσει σε μια σειρά γεγονότων που αποτέλεσαν έκτοτε σημείο αναφοράς για την ελευθερία έκφρασης και την ελευθεροτυπία στην Αμερική.

Bob Donlin, Neal Casady, Allen Ginsberg, Robert La Vigne και Lawrence Ferlinghetti, 1956. Photograph: Allen Ginsberg/Corbis
Bob Donlin, Neal Casady, Allen Ginsberg, Robert La Vigne και Lawrence Ferlinghetti, 1956. Photograph: Allen Ginsberg/Corbis

banned booksΤον Μάρτιο του 1956, ο Chester McPhee, υπεύθυνος στο τελωνείο του Σαν Φρανσίσκο, έδωσε εντολή να κατασχεθούν 520 αντίτυπα του «Ουρλιαχτού» με την κατηγορία ότι περιείχαν άσεμνο υλικό, σύμφωνα με την ισχύουσα νομοθεσία. Καταθέτοντας μάλιστα στο δικαστήριο ότι «κανείς δε θα ήθελε να εκτεθούν τα παιδιά του σε κάτι τέτοιο», άθελά του αποτέλεσε για τον City Lights Press και για το «Ουρλιαχτό» την καλύτερη διαφημιστική καμπάνια, ενώ έβαλε τον Ginsberg στον ίδιο όμιλο με λογοκριμένους —για την τολμηρή τους γλώσσα— λογοτεχνικούς γίγαντες όπως ο Henry Miller, ο Walt Whitman, και ο Αριστοφάνης. Ένα μήνα αργότερα, η Αμερικάνικη Ένωση Πολιτικών Ελευθεριών πληροφορεί τον McPhee πως θα υπερασπιστεί το «Ουρλιαχτό» στο δικαστήριο. Τον Μάιο, ο Ferlinghetti τυπώνει άλλα 2500 αντίτυπα — αυτή τη φορά στις ΗΠΑ, προκειμένου να αποφύγει το «σκάλωμα» του βιβλίου στο τελωνείο. Περί τα τέλη του ίδιου μήνα, ο εισαγγελέας Lloyd Burke υποχρεώνει τις αμερικάνικες τελωνειακές αρχές να απελευθερώσουν το βιβλίο και ενημερώνει πως αρνείται να το παραπέμψει σε δίκη.

***

howltrialcutoutΑυτή όμως δεν ήταν η τελευταία λέξη των διωκτικών αρχών. Πέντε μέρες αργότερα, μυστικοί αστυνομικοί της Ασφάλειας Ανηλίκων του Σαν Φρανσίσκο μπαίνουν στο βιβλιοπωλείο City Lights και αγοράζουν ένα αντίτυπο του βιβλίου του Ginsberg. Μόλις ολοκληρώνεται η συναλλαγή, αποκαλύπτoνται και συλλαμβάνουν τον πωλητή, Shigeyoshi Murao, ενώ ένταλμα σύλληψης εκδίδεται και για τον τον εκδότη, Lawrence Ferlinghetti, ο οποίος παραδίδεται αυτοβούλως στις αρχές και αφήνεται ελεύθερος έναντι εγγύησης 500 δολαρίων. Ο ίδιος ο Ginsberg δεν διώκεται. Σύντομα γίνεται γνωστό ότι στην έδρα θα προεδρεύει ο —θεωρούμενος ως υπερσυντηρητικός— δικαστής Clayton Horn και οι δικηγόροι της Αμερικάνικης Ένωσης Πολιτικών Δικαιωμάτων, ιδιαίτερα ανήσυχοι, ετοιμάζονται για μία πολύ σκληρή δικαστική μάχη. Ο Horn έχει λίγο νωρίτερα απασχολήσει την κοινή γνώμη με την απόφαση που είχε εκδόσει στη δίκη τεσσάρων νεαρών κοριτσιών τις οποίες είχε κρίνει ένοχες μικροκλοπής. Η ποινή που τους επέβαλε ήταν να δουν την ταινία Οι Δέκα εντολές και να γράψουν από μία έκθεση για τις αρετές που είχαν διδαχθεί από αυτήν. Με αυτό ως προηγούμενο, οι συνήγοροι του «Ουρλιαχτού» είχαν κάθε λόγο να αμφιβάλλουν πως ο θρησκόληπτος Horn θα μπορούσε ποτέ να αθωώσει ένα βιβλίο με σαφείς αναφορές στον ομοφυλοφιλικό έρωτα και με 87 επαναλήψεις λέξεων όπως: «πούτσος», «αρχίδια», «σκατά», «πήδημα».

howl-trial
Η δίκη του «Ουρλιαχτού» ορίστηκε για τον Αύγουστο του 1957. Η ημερομηνία αυτή έχει καταλυτική σημασία και για την ίδια την έκβασή της, δεδομένου ότι μόλις ένα χρόνο νωρίτερα, το 1956, είχε προηγηθεί η ακροαματική διαδικασία του ποινικού εναντίον του Samuel Roth, εκδότη της American Aphrodite, ενός βιβλίου λογοτεχνικής erotica με φωτογραφίες γυμνών γυναικών. Μέχρι την εκδίκαση της υπόθεσης Roth, η ισχύουσα νομολογία στις ΗΠΑ προέβλεπε ότι άσεμνο είναι το έργο εκείνο το οποίο «εξαχρειώνει και διαφθείρει τα ήθη όσων είναι επιρρεπείς σε τέτοιου είδους ανήθικες επιρροές και στην κατοχή των οποίων είναι δυνατόν να περιέλθει ένα τέτοιου είδους δημοσίευμα». Η πιο σημαντική λεπτομέρεια εδώ είναι πως το νομικό αυτό τεστ εφαρμοζόταν σε κάθε αράδα ενός λογοτεχνικού έργου αυτοτελώς, χωρίς αναφορά στο συγκείμενό της και στο λογοτεχνικό έργο ως ολότητα. Μετά την υπόθεση Roth, το νομικό τεστ είχε ευτυχώς τροποποιηθεί. Τώρα, ένα έργο για να θεωρείται άσεμνο έπρεπε να αποδειχθεί ότι, πρώτον, το έργο ως ολότητα είχε ως κύριο σκοπό το να απεθυνθεί στο λάγνο ενδιαφέρον του αναγνωστικού κοινού για το σεξ. Δεύτερον, το υλικό έπρεπε να είναι εξώφθαλμα προσβλητικό με γνώμονα τα μέτρα και σταθμά της σύγχρονης κοινωνίας σε ό,τι αφορά την απεικόνιση και περιγραφή σεξουαλικών θεμάτων. Και τρίτον, το υλικό έπρεπε να στερείται παντελώς κάθε αξίας για την κοινωνία που να μπορεί να αποτελέσει εξιλέωση για τον άσεμνο χαρακτήρα του.

Οι δύο κατηγορούμενοι στη δίκη του Ουρλιαχτού: Lawrence Ferlinghetti και Shigeyoshi Murao
Οι δύο κατηγορούμενοι στη δίκη του Ουρλιαχτού: Lawrence Ferlinghetti και Shigeyoshi Murao

Με αυτά ως δεδομένα, καλούνται να καταθέσουν ποιητές, κριτικοί και ακαδημαϊκοί για να αναδείξουν με τις μαρτυρίες τους την προσφορά του «Ουρλιαχτού» ως λογοτεχνικού έργου, στους προβληματισμούς της σύγχρονης κοινωνίας. Προς μεγάλη έκπληξη όλων των συμμετεχόντων στη δίκη, τόσον ο άτυχος πωλητής Murao όσο και ο Ferlinghetti αθωώνονται. Ο δικαστής Horn θα γράψει στην απόφασή του: «Δεν υπάρχουν έστω και δύο άτομα που να σκέφτονται με τον ίδιο τρόπο… θα υπήρχε ποτέ ελευθεροτυπία και ελευθερία λόγου αν ήμασταν υποχρεωμένοι να περιορίσουμε το λεξιλόγιό μας σε αθώους ευφημισμούς; Ένας συγγραφέας πρέπει να είναι αυθεντικός στον τρόπο που χειρίζεται το θέμα του και ελεύθερος να εκφράσει τις σκέψεις και τις ιδέες του με δικά του λόγια… Έχω εμπιστοσύνη στην ικανότητα των ανθρώπων να απορρίψουν τη λογοτεχνία που είναι τοξική με τον ίδιο τρόπο που πιστεύω στην ικανότητα τους να ξεχωρίσουν την αλήθεια από το ψέμα στη θεολογία, τα οικονομικά, την πολιτκή ή σε οποιονδήποτε άλλο τομέα».

Το πιο σημάντικό όμως στοιχείο στην αιτιολόγησή του είναι η πρόταση με την οποία την ξεκινά: «Πιστεύω πως το Ουρλιαχτό δεν στερείται εξιλεωτικής κοινωνικής σημασίας».

Lawrence Ferlinghetti
Lawrence Ferlinghetti

Την επόμενη μέρα, ο Ferlinghetti τυπώνει 5.000 επιπλέον αντίτυπα για να ανταποκριθεί στο ενδιαφέρον για το βιβλίο που είχε προκαλέσει η δίκη. Το «Ουρλιαχτό» παραμένει μέχρι σήμερα από τα πιο πολυτυπωμένα και ανθολογημένα ποιήματα της αμερικάνικης λογοτεχνίας του εικοστού αιώνα.

***

Ο Allen Ginsberg διαβάζει το «Ουρλιαχτό»

***

Beat αναμνήσεις — οι εκπρόσωποι της γενιάς των beat φωτογραφημένοι από τον Allen Ginsberg 

Εδώ άλλες επετειακές αναρτήσεις του dim/art

Το dim/art στο facebook

Το dim/art στο twitter

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s