Μπουλντόζες εναντίον μνημείων

—της Μαρίας Τσάκος—

Δύο συνεργεία κατεδαφίσεων ισοπέδωσαν πυραμίδα ηλικίας τουλάχιστον 4.000 ετών κοντά στην πρωτεύσα του Περού, Λίμα. Το El Paraiso είναι ένα από τα παλαιότερα κτίσματα της αμερικάνικης ηπείρου, το αποτελούσαν 12 πυραμίδες που κάλυπταν συνολική έκταση 64 στρεμμάτων και επρόκειτο για διοικητικό και θρησκευτικό κέντρο που υπολογίζεται ότι χτίστηκε πριν από την ακμή του πολιτισμού των Ίνκας. Σύμφωνα με μελέτες, στο El Paraiso έζησαν 1.500 με 3.000 κάτοικοι περί τα τέλη της προκεραμικής περιόδου (2.000-3000 π.Χ), ενώ χρειάστηκε να μεταφερθούν με τα χέρια πάνω από 100.000 τόνοι πέτρας από παρακείμενους λόφους για την κατασκευή του. Παρά την μεγάλη αρχαιολογική της αξία τόσο για τον περουβιανό όσο και για τον παγκόσμιο πολιτισμό, το περασμένο Σάββατο, συνεργεία εισέβαλαν παράνομα στον (αφύλακτο) αρχαιολογικό χώρο, κατεδάφισαν με εκσκαφείς και κατόπιν έκαψαν μία από τις πυραμίδες.

Ο αρχαιολόγος Marco Guilen, υπεύθυνος για τις ανασκαφές στην ευρύτερη περιοχή, δήλωσε αμέσως μόλις το περιστατικό έγινε γνωστό ότι πίσω από την καταστροφή κρύβονται τα οικονομικά συμφέροντα δύο μεγάλων κατασκευαστικών εταιρειών οι οποίες έχουν στο παρελθόν διεκδικήσει από την Πολιτεία τη γη όπου βρισκόταν το αρχαίο μνημείο. Την στάση αυτή φαίνεται να υιοθετεί και το Υπουργείο πολιτισμού του Περού με τον υφυπουργό Rafael Varon να ανακοινώνει επίσημα πως η υπηρεσία του άσκησε χθες, 3 Ιουλίου, μήνυση κατά των δύο κατασκευαστικών καθώς επιβεβαιώνεται ότι οι υπεύθυνοι για την ισοπέδωση της πυραμίδας, —οι οποίοι έγιναν αντιληπτοί από μάρτυρες την ώρα που προσπαθούσαν συνεχίσουν το καταστροφικό τους έργο—, είναι υπάλληλοι των εν λόγω εταιρειών. Μετά το γεγονός, έστω και καθυστερημένα, το Υπουργείο Εσωτερικών διέταξε τη φύλαξη του χώρου από αστυνομικές δυνάμεις.

Κάτι παρόμοιο είχε συμβεί τον Μάιο στο Μπελίζ όταν συνεργείο οδοποιίας κατέστρεψε το σύμπλεγμα πυραμιδών Nohmul, κτίσμα των Μάγιας ηλικίας τουλάχιστον 2.300 χρόνων, κοντά στα σύνορα με το Μεξικό, για να χρησιμοποιήσει τη σπασμένη πέτρα στην κατασκευή δρόμου.

Το φαινόμενο είναι αρκετά συχνό στο Μπελίζ αλλά και σε άλλες χώρες του γεωγραφικού χώρου. Σύμφωνα με τον καθηγητή αρχαιολογίας στο αμερικάνικο πανεπιστήμιο Tulane, Francisco Estrada-Belli, «δεν περνά, κυριολεκτικά, μέρα που ένα κτίσμα των Μάγιας να μην καταστρέφεται σε μία από τις χώρες όπου έζησαν». Όταν έγινε αντιληπτή η καταστροφή από το Υπουργείο Πολιτισμού και τις αρχές του Μπελίζ ήταν πλέον αργά. Από την πυραμίδα ύψους 30 μέτρων δεν είχε απομείνει ουσιαστικά παρά ένας βράχος. Η υπεύθυνη του Ινστιτούτου Αρχαιολογίας του Μπελιζ, Jaime Awe, υποστηρίζει πως παρότι η πυραμίδα βρίσκονταν σε ιδιωτικό χώρο χωρίς σχετική σήμανση, τόσο το μέγεθός της όσο και το γεγονός ότι το γύρω τοπίο είναι εντελώς επίπεδο, συνηγορούν στην υπόθεση πως οι αυτουργοί αυτού του ανουσιουργήματος γνώριζαν τι έκαναν και αδιαφόρησαν για να εξοικονομήσουν προσπάθεια και χρόνο.

Εκπρόσωποι της διεθνούς αρχαιολογικής κοινότητας έχουν κατά καιρούς επικρίνει την αμέλεια και την πλημμελή λήψη μέτρων από τις κυβερνήσεις χωρών στις οποίες βρίσκονται αρχαιολογικοί θησαυροί που αποτελούν κληρονομιά για το σύνολο της ανθρωπότητας, παραταύτα, γεγονός παραμένει ότι η διαφύλαξή τους από παρόμοια φαινόμενα εξαρτάται αποκλειστικά από το μορφωτικό και πολιτιστικό επίπεδο, το βαθμό εγρήγορσης, αλλά και τους διαθέσιμους πόρους της κάθε χώρας.