Nighthawks

Nighthawks: Οι σημειώσεις, τα προσχέδια και η τρίτη διάσταση του έργου από το Whitney Museum.

—της Μαρίας Τσάκος

Nighthawks: «γεράκια της νύχτας» στην κυριολεξία, μεταφορικά «νυχτοπούλια»: Οι άνθρωποι οι οποίοι ζουν, δημιουργούν και κινούνται τη νύχτα. Στον ομώνυμο πίνακα, είναι οι άνθρωποι που ο Έντουαρντ Χόπερ κοιτά από απόσταση, μέσα από τη βιτρίνα ενός κλασικού αμερικάνικου diner, να πίνουν, να καπνίζουν και να τρώνε αμίλητοι, κλεισμένοι στον εαυτό τους. Ο πραγματικός πρωταγωνιστής, όμως, του πίνακα  —που είναι και ο πιο διάσημος του Αμερικάνου ζωγράφου— είναι η προοπτική.  Ένα χαρακτηριστικό που υπηρετείται άριστα από τη γεωγραφία, με άλλα λόγια, από την κλειστή γωνία του δρόμου όπου τοποθετεί ο Χόπερ το diner του έργου του, μια επιλογή όχι τυχαία μιάς και του επιτρέπει να δώσει στον πίνακα τη συμμετρία και το βάθος που επιθυμεί αλλά και την αίσθηση όχι μόνο του χώρου αλλά και του χρόνου: ο νεοϋορκέζικος δρόμος που φαίνεται έξω από την πίσω βιτρίνα του καταστήματος, πίσω, δηλαδή, από το ζευγάρι που πίνει σκεφτικό τον καφέ του, είναι απόλυτα έρημος γιατί η σκηνή διαδραματίζεται στις μικρές ώρες της νύχτας. Το στέκι του πίνακα είναι στο Μανχάτταν της Νέας Υόρκης, και σύμφωνα με τα λόγια του ίδιου του Χόπερ: «την ιδέα μου έδωσε ένα εστιατόριο στο Greenwich Village, εκεί όπου συναντιούνται δύο δρόμοι». Και προσθέτει: «Απλοποίησα σημαντικά το σκηνικό και έκανα το εστιατόριο μεγαλύτερο». Αφοσιωμένοι μελετητές του πίνακα αφιέρωσαν χρόνο, προσπάθεια και πολύ μελάνι στην ανέρευση του εστιατορίου στο οποίο αναφέρεται ο ζωγράφος, αλλά το συμπέρασμα στο οποίο μάλλον ομόφωνα καταλήγουν είναι πως δεν υπήρξε ποτέ τέτοιο γωνιακό κατάστημα στο Greenwich Village, τη γειτονιά όπου έζησε ο Χόπερ, και πάντως σίγουρα όχι την εποχή που φιλοτεχνήθηκε το Nighthawks.

nighthawks drawing

Σε κάθε περίπτωση, η γεωγραφία, η αρχιτεκτονική των κτηρίων και το αστικό τοπίο έπαιξε σημαντικό ρόλο στο συνολικό έργο του Χόπερ και ο ίδιος αφιέρωνε πολύ χρόνο στην έρευνα τους  και αντλούσε έμπνευση από αυτά, κάτι που προκύπτει από τις εκτεταμένες σημειώσεις του ζωγράφου που αποτελούν μέρος —μαζί με 200 προσχέδια έργων του— μιας ειδικής έκθεσης του Whitney Museum της Νέας Υόρκης με τίτλο Hopper Drawing*. Ο Χόπερ μας αποκαλύπτει μέσα από τα προσχέδια και τις σημειώσεις του ίδιου και της συντρόφου του Τζόζεφιν την επίπονη διαδικασία που οδηγούσε στη δημιουργία των ελαιγραφιών του. Τα σχέδια και οι σημειώσεις για το εμβληματικό Nighthawks παρουσιάζουν αναμφισβήτητα το μεγαλύτερο ενδιαφέρον.

Χαρακτηριστικά, η Τζόζεφιν Χόπερ αποκαλύπτει σε σημειώσεις για το έργο πως η μύτη του μελαγχολικού άνδρα που βλέπουμε ανφάς στον πίνακα είναι εσκεμμένα γαμψή σαν ράμφος, υπαινισσόμενη έτσι ένα παιχνίδι με τον τίτλο του πίνακα. Ποια ιδέα γενήθηκε άραγε πρώτη; Μαθαίνουμε ακόμα πως για όλες τις φιγούρες του πίνακα ποζάρησαν οι ίδιοι, ο Χόπερ (κοιτάζοντας τον εαυτό του στον καθρέφτη) και η «Τζο».

Ο ίδιος ο Χόπερ δεν θεωρούσε πως τα σχέδια του είχαν καλλιτεχνική αξία. Για εκείνον ήταν απλά μια διαδικασία προπαρασκευής του έργου και επεξεργασίας της λεπτομέρειας και της ιστορίας που διηγείται. Τα σχέδια για το Nighthawks αποκαλύπτουν με παραστατικότητα πώς χορογράφησε τον πίνακα, όλες τις έμψυχες αλλά και άψυχες εικόνες που τον συνθετουν, τις κοντινές και μακρινές απόψεις του, τις σκιές και το φως που πέφτουν πάνω στις φιγούρες, στο εσωτερικό του χώρου και στα αντικείμενα.

Ως μέρος την επικοινωνιακής καμπάνιας γι’ αυτή την έκθεση (που θα διαρκέσει ως τις 6 Οκτωβρίου 2013), το Whitney δίνει μιαν ακόμα διάσταση στον εμβληματικό πίνακα με ένα 3D installation στο ισόγειο του διάσημου Flatiron building στο Μανχάτταν, μια έξοχη επιλογή τοποθεσίας αφού διαθέτει την κλειστή γωνία που απεικονίζεται στον πίνακα. Την κατασκευή της εγκατάστασης ανέλαβε η δημιουργική ομάδα Imagination The Americas, Inc. Πιστά αντίγραφα των προσώπων και των παραστάσεων του πίνακα έχουν φτιαχτεί από σκληρό χαρτόνι και έχουν τοποθετηθεί έτσι ώστε να αποδίδουν την προοπτική του δίνοντας ένα συνολικά εντυπωσιακό αποτέλεσμα.

whitney-hopper-nighthawks-designboom-03

whitney-hopper-nighthawks-designboom-01

whitney-hopper-nighthawks-designboom-02

Εξαιρετική —και σχεδόν αυτονόητη— επιλογή τοποθεσίας το Flatiron Prow Artspace, άψογη η εκτέλεση και έξυπνη η προωθητική κίνηση εκ μέρους του Whitney, όμως, πραγματικός πρωταγωνιστής της έκθεσης είναι η ίδια η ελαιογραφία του Χόπερ, το ατμοσφαιρικό Nighthawks, που θα παραμείνει στο Whitney καθ’ όλη τη διάρκειά της, πριν επιστρέψει στο Art Institute of Chicago στο οποίο ανήκει.

whitney-hopper-nighthawks-designboom-05

*Hopper Drawing, Whitney Museum of American Arts, 23 Μαΐου – 6 Οκτωβρίου 2013.

* * *

Διαβάστε επίσης ένα εξαιρετικά ενδιαφέρον άρθρο με τίτλο: Έντουαρντ Χόπερ, Αμερικάνος ή καλλιτέχνης;

Εδώ άλλες αναρτήσεις από την κατηγορία Εικαστικά < Κάτι αλήθεια συμβαίνει εδώ

Το dim/art στο facebook
Το dim/art στο facebook

2 comments

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για την εξάλειψη των ανεπιθύμητων σχολίων. Μάθετε πως επεξεργάζονται τα δεδομένα των σχολίων σας.