Ο δύσκολος δρόμος της Munro προς το Νόμπελ

— Της Margaret Atwood*. Μετάφραση για το dim/art: Μαρία Τσάκος —

Nobel literature prize winner Alice Munro

Στην Alice Munro απονεμήθηκε πριν δυο μέρες το Νόμπελ Λογοτεχνίας για το 2013 — πρόκειται για την 13η γυναίκα που έχει βραβευθεί από την αρχή του θεσμού. Είναι μια σπουδαία τιμή για μια μεγάλη συγγραφέα: Η αξία της Munro έχει αναγνωριστεί εδώ και πάρα πολλά χρόνια στη Βόρειο Αμερική και στη Μεγάλη Βρετανία, αλλά το Νόμπελ θα βοηθήσει σίγουρα να αναδείξει σε παγκόσμια κλίμακα, όχι μόνο τις γυναίκες συγγραφείς και την καναδική λογοτεχνία αλλά και το διήγημα, τη φόρμα στην οποία έχει διακριθεί η Munro, ένα λογοτεχνικό είδος που συχνά υποτιμάται.

Κάθε φορά που δίνεται το Νόμπελ, ένας κατακλυσμός από δημοσιογράφους πέφτει πάνω —όπως τα τραπουλόχαρτα πέφτουν πάνω στο κεφάλι μιας άλλης Αλίκης, εκείνης της Χώρας των Θαυμάτων— όχι μόνο στον νικητή, που ξαφνικά μπαίνει στον προβολέα τής διεθνούς δημοσιότητας όπως ο λωποδύτης που τον τυφλώνουν τα φώτα του περιπολικού την ώρα που προσπαθεί να διαφύγει, αλλά και σε κάθε συγγραφέα που έχει ποτέ γνωρίσει τον Έκλεκτό. Μια ατάκα, μια ανάμνηση, μια γνώμη! Εξηγήστε το! Γιατί το πήρε εκείνη; αλαλάζουν.

Η ίδια η Munro είναι μάλλον απίθανο να πει πολλά: οι Καναδοί απεχθάνονται την αυτοπροβολή —διαβάστε την ιστορία της Munro Ποιος νομίζεις ότι είσαι;— κι έτσι μάλλον θα κοιτάξει να κρυφτεί, σαν τον φυγά, σε καμιά αποθήκη του σπιτιού της.

Είμαστε όλοι λίγο φυγάδες, εμείς οι συγγραφείς⋅ ειδικά εμείς οι καναδοί συγγραφείς, και ακόμα ειδικότερα εμείς οι καναδές γυναίκες συγγραφείς μιας παλιότερης γενιάς. «Τέχνη είναι ό,τι καταφέρεις να «ξεκλέψεις» για τέχνη», είπε κάποτε ο καναδός φιλόσοφος Marshall McLuhan — και προκαλώ τον αναγνώστη να μετρήσει πόσοι από τους φονιάδες στις ιστορίες της Munro έχουν πιαστεί ποτέ. (Απάντηση: κανένας). Η Munro καταλαβαίνει πολύ καλά πώς λειτουργεί αυτή η καμουφλαρισμένη «απάτη» που λέγεται συγγραφή, καθώς και την ευδαιμονία αλλά και τον φόβο που τη συνοδεύουν: τι απόλαυση αισθάνεσαι κάθε φορά που τη διαπράττεις, αλλά… τι γίνεται αν σε τσακώσουν;

Τις δεκαετίες του 1950 και ’60, όταν ξεκινούσε η Munro, υπήρχε η αίσθηση γενικά πως τους Καναδούς συγγραφείς —και όχι μόνο τις γυναίκες— τους έβλεπαν ως καταπατητές και παραβάτες.

Η ίδια η Munro έχει ακούσει να την αποκαλούν «νοικοκυρά» και να σχολιάζουν ότι τα θέματα των ιστοριών της είναι πολύ «οικιακά», ανιαρά. Ένας άντρας συγγραφέας είπε κάποτε πως έγραφε καλές ιστορίες αλλά πως δε θα ήθελε να κοιμηθεί μαζί της. «Και ποιος του ζήτησε;», απάντησε η Munro με θράσος. Οι συγγραφείς μέσα στις ιστορίες της είναι αλαζόνες ή εκμεταλλευτές⋅ ή τους ρωτάνε οι συγγενείς τους γιατί δεν έχουν γίνει διάσημοι ή —ακόμα χειρότερα, όταν πρόκειται για γυναίκες— γιατί δεν είναι πιο όμορφες.

Ο δρόμος λοιπόν προς το Νόμπελ δεν ήταν εύκολος για την Munro: στα μέρη της και στα χρόνια που έζησε, οι πιθανότητες να αναδυθεί ένα αστέρι της λογοτεχνίας ήταν κάποτε μηδενικές. Γεννήθηκε το 1931, έζησε τη Μεγάλη Ύφεση ως παιδί και τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο ως έφηβη, στο νοτιοδυτικό Οντάριο, μια περιοχή που έχει βγάλει κάμποσους λογοτέχνες: τον Robertson Davies, τον Graeme Gibson, τον James Reaney και την Marian Engel.

Και είναι αυτό το μικροαστικό σκηνικό που εμφανίζεται πιο συχνά στις ιστορίες της —οι κουτσομπόληδες, οι σνομπ, οι εκκεντρικοί, εκείνοι που κοιτάνε να «ξεφουσκώσουν» τον αέρα από τα μυαλά των άλλων, η αποδοκιμασία της φιλοδοξίας, ειδικά της καλλιτεχνικής.

Ίσως είναι η πίεση τού να ζει ο ένας πάνω στον άλλον εκείνο που δημιουργεί αυτή την ανάγκη για απόδραση, την ανάγκη να ξεχωρίσεις σε κάτι⋅ αν δοκιμάσεις, όμως, να το κάνεις, πρέπει να φροντίσεις να το κάνεις πάρα πολύ καλά. Διαφορετικά, όλοι όσοι γελούσαν μαζί σου πριν θα αρχίσουν να γελάνε ακόμα χειρότερα: ο πατινέρ στον πάγο που πάει για τριπλό άξελ και προσγειώνεται ανάσκελα είναι γελοίο θέαμα.

Η ντροπή και η αμηχανία είναι συχνά κινητήριες δυνάμεις για τους χαρακτήρες της Munro, όπως ακριβώς η τελειομανία στο γράψιμο υπήρξε για εκείνην: το να τα γράψεις, να τα γράψεις καλά αλλά και η τεράστια δυσκολία που έχει αυτό όλο. Η Munro χρονογραφεί την αποτυχία με πολύ μεγαλύτερη συχνότητα από όσο την επιτυχία, ακριβώς γιατί η αποτυχία είναι εγγενής στο εγχείρημα του συγγραφέα. Όμως μέσα σε όλο αυτό διατηρεί τον ρομαντισμό της: η λάμψη του οράματος υπάρχει αλλά είναι άπιαστη, και αν μωρολογείς για αυτήν μες στο μπακάλικο θα σε πουν ψυχοπαθή.

Όπως και σε πολλά άλλα, η Munro είναι λοιπόν μια τυπική Καναδέζα. Θα αντιδράσει στην κατάκτηση του Νόμπελ με μετριοφροσύνη και δε θα πάρουν τα μυαλά της αέρα. Οπότε, αντί εκείνην και για χάρη της, σε αυτήν την υπέροχη συγκυρία, θα αναγκαστούν να πάρουν τα δικά μας μυαλά αέρα.

Margaret-Atwood* Εκτός από καθιερωμένη ποιήτρια, η Margaret Atwood είναι σήμερα η διασημότερη πεζογράφος και κριτικός του Καναδά. Έχει γράψει περισσότερα από 40 μυθιστορήματα, ποιήματα, παιδικά βιβλία και δοκίμια. [BiblioNet]

Πηγή: The Guardian

* * *

Εδώ άλλες αναρτήσεις από την κατηγορία
Βιβλίο < Κάτι αλήθεια συμβαίνει εδώ

Το dim/art στο facebook
Το dim/art στο facebook

2 comments

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.