Εμβληματικά πορτρέτα

—Οι ιστορίες πίσω από μερικές από τις διασημότερες φωτογραφίες τού 20ού αιώνα—

Το πορτρέτο είναι αναμφίβολα από τις πιο δυνατές μορφές τέχνης κυρίως όταν προχωρά πέρα από τη στεγνή απεικόνιση ενός προσώπου, αναζητά την ουσία του — και όχι μόνο την αναζητά αλλά, πολύ συχνά, τη διαμορφώνει. Η παρακάτω είναι μια συλλογή από τέτοια εμβληματικά πορτρέτα σημαντικών προσωπικοτήτων του 20ου αιώνα που αποτελούν πλέον κομμάτι της ποπ κουλτούρας του δυτικού κόσμου — όχι μόνο το πρόσωπα αλλά και οι ίδιες οι φωτογραφίες. Ποιος δεν θα αναγνώριζε, για παράδειγμα, την εικόνα τού Τσε Γκεβάρα όπως τον φωτογράφισε ο Alberto Korda; Ακόμα και αν δεν έχει ιδέα ποιος υπήρξε ο ίδιος ο Τσε, δεν μπορεί παρά να έχει δει ξανά και ξανά —ή ακόμα και φορέσει— το t-shirt που έχει επάνω τη μορφή του.

Guerrillero Heroico απότον Alberto Korda, 1960heroico1

Η ιστορική αυτή φωτογραφία τραβήχτηκε στην Αβάνα της Κούβας στις 5 Μαρτίου 1960 στο μνημόσυνο για τα θύματα της ανατίναξης τού πλοίου La Coubre. Ο Korda, υποστηρικτής της κουβανικής επανάστασης, είπε ότι τράβηξε τη φωτογραφία τη στιγμή εκείνη που στο πρόσωπό τού Τσε ήταν ζωγραφισμένη μια «απόλυτη αδιαλλαξία». Παρότι σε ελαφρώς πειραγμένη έκδοση  το πορτρέτο χρησιμοποιήθηκε ξανά και ξανά τόσο πάνω σε διάφορα είδη όσο και στον Τύπο, ο Korda δε διεκδίκησε ποτέ πνευματικά δικαιώματα γιατί επιθυμούσε η εικόνα του Τσε να εξαπλωθεί από άκρη σε άκρη και μαζί με αυτή και το μήνυμα των ιδεών του. Παραταύτα διαμαρτυρήθηκε όταν χρησιμοποιήθηκε πάνω σε προϊόντα που θεωρούσε πως θα προσέβαλλαν τον Γκεβάρα, μηνύοντας, επί παραδείγματι, επιτυχώς τη Smyrnoff για μία διαφήμιση. Είπε: «Ως υποστηρικτής των ιδεωδών του Τσε Γκεβάρα δεν είχα ποτέ αντίρρηση για την αναπαραγωγή τής φωτογραφίας από όσους ήθελαν να διαιωνίσουν τη μνήμη του και τον αγώνα για κοινωνική δικαιοσύνη ανά τον κόσμο, είμαι όμως κατηγορηματικά αντίθετος προς την εκμετάλλευση της εικόνας του για την προαγωγή προϊόντων όπως το αλκοόλ ή για οποιονδήποτε άλλο σκοπό δυσφημεί το όνομα τού Τσε».

 Τζιμ Μόρισον «the Young Lion» από τον Joel Brodksy, 1967 morrison-cross-25-1-s

Η φωτογραφία αυτή του Τζιμ Μόρισον είναι με διαφορά η πιο διάσημη από όλες όσες τραβήχτηκαν κατά τη διάρκεια εκείνης της φωτογράφησης των Doors το 1967. Λιγότερο γνωστό είναι ίσως το γεγονός πως ο ίδιος ο Μόρισον ήταν τύφλα στο μεθύσι όταν βγήκε η συγκεκριμένη φωτογραφία. Όπως διηγήθηκε ο ίδιος ο Brodsky, «πάντα θεωρούσα κάπως αστείο το γεγονός πως οι φωτογραφίες του Μόρισον από εκείνη τη φωτογράφιση είναι οι πλέον πολυχρησιμοποιημένες. Ο Τζιμ ήταν εντελώς λιώμα. Προς το τέλος ήταν τόσο τύφλα που παραπατούσε κι έπεφτε πάνω στα φώτα οπότε αναγκαστήκαμε να διακόψουμε. Ως μεθυσμένος δεν ήταν από τους φωνακλάδες —για την ακρίβεια ήταν μάλλον ήσυχος— αλλά από ισορροπία μηδέν. Παρ’ όλα ταύτα, ως θέμα για φωτογράφιση, η όψη του είχε φοβερό ενδιαφέρον. Ξέρετε, έχω την εντύπωση πως ο Μόρισον δεν ξαναφωτογραφήθηκε ποτέ έτσι και οι φωτογραφίες αυτές ανήκουν πλέον στον μύθο των Doors. Τον πέτυχα στο «απώγειό» του».

 Ο Άλμπερτ Αϊνστάιν από τον Arthur Sasse, 1951einstein

Η φωτογραφία αυτή τραβήχτηκε στα 72α γενέθλια τού Αϊστάιν (στις 14 Μαρτίου 1951), την ώρα που επέστρεφε σπίτι από μια προς τιμήν του εκδήλωση. Σύμφωνα με τον αστικό μύθο, το αυτοκίνητό του περικυκλώθηκε από μέλη του Τύπου και εκείνος άρχισε να τους φωνάζει: «Αρκετά, αρκετά!». Ευτυχώς για τον Sasse τη στιγμή που πατούσε το κουμπί της φωτογραφικής του ο Αιστάιν έβγαλε τη γλώσσα του και έτσι βγήκε η πιο διάσημη φωτογραφία τού κορυφαίου φυσικού επιστήμονα. Μάλιστα, ακόμα και στον ίδιο τον Αϊνστάιν άρεσε τόσο η φωτογραφία ώστε έκοψε το πρόσωπο του από το υπόλοιπο κάδρο, έκανε αντίγραφα και τα έστελνε στους φίλους του αντί ευχητήριας κάρτας.

Γιόκο Όνο και Τζον Λένον από την Annie Leibovitz, 1980john_lennon_and_yoko_ono_by_annie_leibovitz

Αυτή η εμβληματική φωτογραφία τραβήχτηκε στις 8 Δεκεμβρίου 1980 για το εξώφυλλο του Rolling Stone. Παρόλο που το περιοδικό είχε ζητήσει φωτογραφία του Λένον μόνο, εκείνος επέμεινε να είναι μέσα και η Όνο, έτσι η Leibovitz υπέκυψε και αποφάσισε να αναπαράγει το εξώφυλλο του Double Fantasy. Η ίδια λέει: «Το ενδιαφέρον στοιχείο είναι ότι εκείνη πρότεινε να βγάλει τη μπλούζα της κι εγώ της είπα αυθόρμητα να μείνει ντυμένη προτού καλά-καλά να έχω συλλάβει το πώς ήθελα τη φωτογραφία. Έτσι εκείνος κούρνιασε πάνω της και το αποτέλεσμα είναι φοβερά δυνατό. Έχεις την αίσθηση πως εκείνη κρυώνει και πως ο Λένον την κρατάει σφιχτά. Όταν είδαμε την πρώτη  Polaroid της φωτογραφίας τρελαθήκαμε όλοι. Ο Τζον είπε: “Αποτύπωσες ακριβώς τη σχέση μας. Θέλω να μου υποσχεθείς πως αυτή θα μπει στο εξώφυλλο”. Τον κοίταξα στα μάτια και δώσαμε τα χέρια». Ο Λένον δολοφονήθηκε μόλις πέντε ώρες αργότερα και η φωτογραφία αυτή είναι η τελευταία του φωτογραφία στο πλαίσιο επαγγελματικής φωτογράφισης.

 Ο Πικάσο και τα καρβέλια από τον Robert Doisneau, 1952 picasso

Ο γάλλος φωτογράφος Robert Doisneau είναι μάλλον περισσότερο γνωστός για τη φωτογραφία με τίτλο Le Baiser del’ Hotel de Ville (1950). Είναι όμως και εκείνος ο οποίος τράβηξε αυτό το πασίγνωστο πορτρέτο του Πάμπλο Πικάσο. Περιγράφει τη συγκυρία ως εξής: «Όταν έφτασα στο Villauris ο Πικάσο έτρωγε μεσημεριανό με τη γυναίκα του, πιάσαμε την κουβέντα και δεν έκανα τη φωτογράφιση. Πήγα και τον βρήκα πάλι την επόμενη μέρα έχοντας ήδη καταλάβει πως ο Πικάσο ήταν πλακατζής. Έτσι πήγα και πήρα από έναν φούρνο που ήξερα τα καρβελάκια που φαίνονται πάνω στο τραπέζι. Ο φούρναρης τούς είχε δώσει το όνομα “τα χέρια του Πικάσο”. Όταν ο κόσμος του επεσήμαινε πως τα “χέρια” του είχαν μόνο τέσσερα δάχτυλα, εκείνος τους έλεγε, “μα φυσικά, για αυτό τα λέμε τα χέρια του Πικάσο”. Πήρα λοιπόν τα καρβέλια αυτά, τα έβαλα στο τραπέζι μπροστά στον Πικάσο και τράβηξα τη φωτογραφία. Ξέρετε, του άρεσε φοβερά να κάνει πλάκες —επί δύο μέρες δεν κάναμε τίποτε άλλο. Ο Πικάσο ήταν το καλύτερο μοντέλο που είχα στη ζωή μου. Όποιος βρισκόταν κοντά του γέμιζε από τη δική του χρυσόσκονη».

«The Roaring Lion”  από τον Yousuf Karsh, 1941churchill

Ο Karsh πήρε αυτή τη φωτογραφία στις 20 Δεκεμβρίου 1941 αμέσως μετά από την ομιλία του Τσόρτσιλ στην καναδική Βουλή στην Οτάβα. Λέγεται ότι πρόκειται για τη φωτογραφία που έχει αναπαραχθεί περισσότερο από οποιοδήποτε άλλο φωτογραφικό πορτρέτο στην ιστορία. Ο Τσόρτσιλ απαθανατίστηκε τη στιγμή ακριβώς που ο Karsh τράβηξε από τα δάχτυλά του το πούρο που κρατούσε. Όπως περιγράφει ο ίδιος: «Δεν είχε όρεξη για φωτογραφίες και με προειδοποίησε πως είχα στη διάθεσή μου μόνο δύο λεπτά καθώς θα έβγαινε από την αίθουσα του κοινοβουλίου και πριν μπει σε ένα από τα γραφεία. Δύο ψωρολεπτά για να αποτυπώσω σε φιλμ το άνθρωπο που είχε γράψει ή εμπνεύσει μια ολάκερη βιβλιοθήκη από βιβλία, που αποτελούσε ένα μυστήριο για τους βιογράφους, που η φήμη του είχε ταξιδέψει ανά τον κόσμο και όλα αυτά ενώ εγώ έτρεμα ολόκληρος. Με το που μπήκε συνοφρυωμένος στον χώρο όπου βρισκόμουν, ενσικτωδώς του άρπαξα το πούρο. Μόλις το έκανα αυτό τσαντίστηκε ακόμα περισσότερο, έγειρε το κεφάλι του προς τα μένα απειλητικά κι έβαλε το χέρι στη μέση σε μία κίνηση γεμάτη θυμό». Αργότερα, ο Τσώρτσιλ είπε στο Karsh: «Εσύ μπορείς να κάνεις ακόμα και λιοντάρι που βρυχάται να σταθεί ακίνητο για να το βγάλεις φωτογραφία», εξ ου και ο τίτλος της φωτογραφίας που έγινε εξώφυλλο του περιοδικού Life.

 Η Ντεμί Μουρ από την Annie Leibovitz, 1991moore

Η φωτογραφία αυτή η οποία έκανε την εμφάνισή της στο εξώφυλλο του Vanity Fair το 1991, προκάλεσε τεράστιο σκάνδαλο και θεωρείται ακόμα σημείο αναφοράς σε σχετικές συζητήσεις στον Τύπο. Η Leibovitz, η οποία είχε ήδη φωτογραφίσει σε πολλές περιπτώσεις την Μουρ και τον τότε σύζυγό της, Μπρους Ουίλις, επιλέχθηκε για να φωτογραφίσει την έγκυο ηθοποιό για το εξώφυλλο. Η Μουρ ντύθυκε με διάφορα εντυπωσιακά ρούχα και η Leibovitz τη φωτογράφισε με αυτά και μόνο στο τέλος γδύθηκε για να βγει αυτή η φωτογραφία που προοριζόταν μόνο για το οικογενειακό τους άλμπουμ. Όταν όμως είδαν τη φωτογραφία αποφάσιαν όλοι και η Μουρ πως αυτή έπρεπε να μπει στο εξώφυλλο. Μετά από χρόνια η Leibovitz είπε σε συνέντευξή της στο Vanity Fair: «Η φωτογραφία και άρεσε και άνοιξε νέους δρόμους, αλλά αυτή καθαυτή δεν τη θεωρώ ιδιαίτερα καλή φωτογραφία. Είναι εξώφυλλο περιοδικού. Αν ήταν πραγματικά καλό πορτρέτο η Μουρ δε θα έκρυβε το στήθος με το χέρι της. Ούτε θα κοίταζε το φακό. Για τα εξώφυλλα, όμως, υπάρχουν διαφορετικά κριτήρια. Οι φωτογραφίες εκεί είναι απλοϊκές. Εκεί πρέπει να κρατήσεις κάποια προσχήματα. Οι καλύτερες φωτογραφίες μου βρίσκονται μέσα στις σελίδες του περιοδικού». Παραταύτα αυτή η φωτογραφεία θεωρείται πλέον εμβληματική.

 Ο Τζίμι Χέντριξ από τον Jim Marshall, 1967hendrix

Το 1967 στο Monterey International Pop Festival, ο Τζίμι Χέντριξ τελείωσε την εμφάνισή του με μία άνευ προηγουμένου εκτέλεση του Wild Thing, μετά περιέλουσε με υγρό αναπτήρα την κιθάρα του, της έβαλε φωτιά, τη χτύπησε με μανία κάτω επτά φορές και πέταξε τα κομάτια της στο κοινό. Ως εκείνη τη στιγμή η μπάντα The Jimi Hendrix Experience δεν ήταν καθόλου γνωστή στο αμερικανικό κοινό, όμως η ακραία εμφάνιση τού Χέντριξ εκείνη τη βραδιά προκάλεσε το ενδιαφέρον και η καριέρα του συγκροτήματος μπήκε σε τροχιά ανόδου. Αυτή η φωτογραφία του Jim Marshall ο οποίος ήταν και ο ίδιος κατά κάποιον τρόπο θρύλος της ροκ ως ο φωτογράφος των ροκ σταρ (για παράδειγμα, ήταν ο μόνος φωτογράφος στον οποίον οι Μπιτλς είχαν επιτρέψει πρόσβαση στα παρασκήνια της τελευταίας συναυλίας τους) έγινε εμβληματική, βρέθηκε στο επετειακό εξώφυλλο του Rolling Stone για τα 20 χρόνια κυκλοφορίας του και συζητήθηκε πολύ.

 Η Μέριλυν Μονρό από τον Matthew Zimmerman, 1954monroe

Παρότι υπάρχουν πολλές φωτογραφίες της Μέριλιν Μονρό που είναι σύμβολα —και ολοένα περισσότερες εξελίσσονται σε τέτοιες καθώς περνάνε τα χρόνια— αυτή η πόζα είναι σίγουρα στην κορυφή της λίστας. Στην διαφημιστική φωτογράφιση για την ταινία Επτά Χρόνια Φαγούρα, στις 9 Σεπτεμβρίου 1954, η Μέριλιν στέκεται πάνω από τη σχάρα του μετρό και η φούστα της σηκώνεται πολύ ψηλότερα από ό,τι στην ίδια την ταινία (η σκηνή που βλέπουμε στην ταινία, εξάλλου, ξαναγυρίστικε σε στούντιο γιατί στα εξωτερικά γυρίσματα είχε υπερβολικό θόρυβο).

 Ο Μπομπ Ντίλαν από τον Barry Feinstein, 19661-bob-dylan-barry-feinstein-photography-barry-feinsteins-image-of-bob-dylan-in-london-as-fans-look-into-the-singers-limousine-la-times

Όπως στην περίπτωση της Μονρό, έτσι και για τον Μπομπ Ντίλαν υπάρχουν χιλιάδες διάσημες φωτογραφίες αλλά λίγες είναι τόσο γνωστές όσο αυτή τού Barry Feinstein από την τουρνέ του Ντίλαν στη Βρετανία το 1966. Στη φωτογραφία αυτή που τραβήχτηκε μέσα στη λιμουζίνα του Ντίλαν στους δρόμους τού Λονδίνου, θαυμαστές κοιτάνε τον Ντίλαν με λατρεία και ο Ντίλαν τους αγνοεί επιδεικτικά. Η εικόνα αυτή αναδεικνύει την αμφιλεγόμενη προσωπικότητά του παρουσιάζοντάς τον εύθραυστο αλλά και μεγαλοπρεπή μαζί.

Πηγή: Flavorwire. Μετάφραση για το dim/art: Μαρία Τσάκος

* * *

Εδώ άλλες αναρτήσεις από την κατηγορία Vintage < Αφιερώματα

Το dim/art στο facebook
Το dim/art στο facebook

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για την εξάλειψη των ανεπιθύμητων σχολίων. Μάθετε πως επεξεργάζονται τα δεδομένα των σχολίων σας.