Home

Nicolo_Paganini_by_Richard_James_Lane

— του Ιούλιου Κυριντζή —

Από τις πλέον ξεχωριστές μορφές στο πάνθεον των βιρτουόζων της μουσικής ιστορίας. Το φαινόμενο, ο μαέστρος, ο μεταλλαγμένος, ο άνθρωπος που πούλησε την ψυχή του στο διάβολο. Διαβάζοντας τους χαρακτηρισμούς που του έχουν αποδοθεί, καταλαβαίνει κανείς ότι σίγουρα δεν πρόκειται για έναν ακόμα μεγάλο συνθέτη και βιρτουόζο της κλασικής μουσικής.

24 Caprice sheetΓενημένος σε μια φτωχή οικογένεια στη Γένοβα της Ιταλίας, παίρνει τα πρώτα μαθήματα για μαντολίνο και βιολί από τον ερασιτέχνη μουσικό πατέρα του. Από μικρή ηλικία όσοι τύχαινε να τον ακούσουν καταλάβαιναν αμέσως ότι το παιδί είχε θείο χάρισμα.Ήδη από την ηλικία των 12 συνθέτει δική του μουσική και δίνει συναυλίες σε ιδιωτικούς χώρους και εκκλησίες (κάτι που συνηθιζόταν στην Ιταλία του 18ου αιώνα). Μεγαλώνοντας, η ανοδική του πορεία συνεχίζεται με αποκορύφωμα τη θέση του πρώτου βιολιού στην ορχήστρα της Αυτοκρατορικής Αυλής την οποία αποκτά σε ηλικία μόλις 22 ετών. Οκτώ χρόνια αργότερα θα παραιτηθεί απο αυτήν και θα αρχίσει σταδιοδρομία ανεξάρτητου μουσικού, κατά τη διάρκεια της οποίας θα περιοδεύσει σε όλες σχεδόν τις σημαντικές πόλεις της Ιταλίας και αργότερα και στην Ευρώπη, φτάνοντας μέχρι και την Ιρλανδία. Για πολλούς είναι ο πρώτος διεθνής σούπερσταρ μουσικός. Είναι ο πρώτος εκτελεστής, πέρα απο τους πιανίστες, ο οποίος έπαιζε τα κομμάτια απέξω. Αυτό του έδινε ευελιξία και κίνηση στη σκηνή και πρωτόγνωρη, για την εποχή, αλληλεπίδραση με το κοινό.

Αλλού ενθουσιάζει και αλλού σε πολύ πιο συντηρητικές μουσικά κοινωνίες, όπως η Πράγα ο πραγματικά ανορθόδοξος, εκκεντρικός και, προπάντων, πρωτοποριακός τρόπος εκτέλεσης αντιμετωπίζεται με επιφύλαξη. Κατά τη διάρκεια όλων αυτών, δίνοντας εκατοντάδες συναυλίες (151 μόνο στο Παρίσι μέσα σε ένα μόλις έτος!), κατάφερε να βρεθεί στη φυλακή για αρπαγή μιας ερωμένης του, να αποκτήσει έναν γιό με μια τραγουδίστρια από το Κόμο ονόματι Αντωνία Μπιάνκι, αλλά και να γίνει μέτοχος σε καζίνο στο Παρίσι που έφερε το όνομά του. Παρα ταύτα ο Παγκανίνι δεν σταμάτησε να συνθέτει. Σε αντίθεση με αυτό που οι περισσότεροι νομίζουν, τα έργα του δεν αφορούν αποκλειστικά το βιολί. Έχει συνθέσει πάμπολλα κομμάτια για κιθάρα, ντουέτο και τρίο έγχορδων, μαντολίνο και συνδυασμούς αυτών, ακόμα και για φωνή.

Βρισκόμαστε στα τέλη τού 18ου-αρχές 19ου αιώνα, και εκείνη την εποχή δεν ήταν διόλου ασυνήθιστο για έναν άνθρωπο να ταλαιπωρείται από χρόνιες και άλλες παθήσεις. Δυστυχώς ο paganiniΠαγκανίνι δεν αποτέλεσε εξαίρεση. Μεταξύ άλλων διαγνώστηκε με σύφιλη, για τη θεραπεία της οποίας έκανε χρήση οπίου και υδραργύρου, δύο ουσιών με πολύ σοβαρές παρενέργειες. Ενώ βρισκόταν στο Παρίσι διαγνώστηκε και με φυματίωση. Όλα αυτά, σε συνδυασμό με το φορτωμένο πρόγραμμα συναυλιών και έναν ιδιαίτερο τρόπο ζωής, είναι προφανές πως επηρέασαν αρνητικά την καριέρα του. Ανάμεσα στις άλλες, υπάρχει και μια ακόμη πάθηση, που ίσως όμως να ευθύνεται, τουλάχιστον εν μέρει, για την σχεδόν υπερφυσική δεξιότητα του Παγκανίνι στο βιολί. Αν και δεν αποδείχθηκε ποτέ κατηγορηματικά, σύμφωνα με μια θεωρία, έπασχε και απο το σύνδρομο Marfan, μια γενετική διαταραχή του συνδετικού ιστού. Οι άνθρωποι που πάσχουν απο το συγκεκριμένο σύνδρομο τείνουν να είναι ψηλοί με μακριά άκρα και μακριά λεπτά δάχτυλα. Αυτή λοιπόν θα μπορούσε να είναι μια εξήγηση της απίστευτης ευελιξίας του Νικκολό Παγκανίνι. Λέγεται ότι μπορούσε να παίξει ως και τρεις οκτάβες στις 4 χορδές του βιολιού με ένα και μοναδικό άνοιγμα του χεριού του.

Είναι προφανές ότι η ικανότητα και η δεξιοτεχνία του επηρέασαν και τις συνθέσεις του. Έτσι, ακόμα και σήμερα, οι συνθέσεις του Παγκανίνι θεωρούνται οι πλέον δύσκολες στην εκτέλεση. Οι δύο πλέον γνωστότερες συνθέσεις του, το Capriccio no. 24 και το Moto Perpetuo, αποτελούν το βάπτισμα του πυρός για τους δεξιοτέχνες του βιολιού. Δεν χρειάζεται να είναι κανείς ειδικός για να αντιληφθεί ότι είναι εξαιρετικά δύσκολο να παίζεις Παγκανίνι. Ακόμα και οι μεγαλύτεροι βιρτουόζοι και τεχνικά άρτιοι βιολιστές σήμερα, είναι σχεδόν αδύνατον να εκτελέσουν στην εντέλεια τα πολύ δύσκολα κομμάτια του.

Niccol+Paganini+4Η λεπτή σιλουέτα του, οι σοβαρές ασθένειες που τον ταλαιπωρούσαν δίνοντάς του μια σχεδόν αποκρουστική εξωτερική εμφάνιση, ο ιδιαίτερος χαρακτήρας του, τόσο στην καθημερινότητα όσο και κυρίως επί σκηνής, αλλά, πάνω από όλα, ο πρωτόγνωρος και απίστευτος τρόπος εκτέλεσης της μουσικής, γένησαν τον μύθο πως ο Παγκανίνι είχε κάποια σχέση με τον ίδιο τον Διάβολο. Μια φήμη που διόλου δεν πείραζε τον ίδιο, μιας και αποτελούσε έναν παραπάνω λόγο για να συρρέει το κοινό στα κονσέρτα του, ακόμα και άνθρωποι που δεν είχαν καμία σχέση με το συγκεκριμένο είδος μουσικής. Σαν να μην έφταναν όλα αυτά, ο Παγκανίνι πλαισίωνε τις εμφανίσεις του με απίθανα κόλπα, που μόνο εκείνος μπορούσε να πραγματοποιήσει. Πολλές φορές τέντωνε τόσο πολύ τις χορδές του βιολιού του ώστε να σπάνε και όταν έμενε μόνο μία, εκείνος εξακολουθούσε να παίζει με την τέταρτη και μοναδική, πλέον, χορδή αφήνοντας άναυδο το κοινό. Ένα άλλο ήταν το παίξιμο του βιολιού με το δοξάρι στο δεξί χέρι και ταυτόχρονο pizzicato (το «τσίμπιμα» των χορδών) με το αριστερό (το Capriccio no. 24 είναι πασίγνωστο για το pizzicato αριστερού χεριού).

Niccolo_Paganini

Του άρεσε να παίρνει μέρος σε «μονομαχίες» βιολιστών, στον πλέον δημοφιλή μουσικό διαγωνισμό της εποχής στην Ευρώπη. Ο Παγκανίνι, το καμάρι της Ιταλίας, πάντα επέμενε να παίζει τελευταίος. Και αυτό, διότι αφού άκουγε τους αντιπάλους του μία και μοναδική φορά, επανεκτελούσε τα πιο image_resizeδύσκολα περάσματά τους, κερδίζοντας τις εντυπώσεις και τον διαγωνισμό. Παρέμεινε ανίκητος για αρκετά χρόνια. Μια άλλη γνωστή ιστορία γύρω από τον Παγκανίνι είναι εκείνη ενός Άγγλου βιολιστή ο οποίος λίγο πριν τον διαγωνισμό με τον Παγκανίνι, προσπάθησε να ανακαλύψει το μυστικό της ικανότητάς του. Έτσι, πήγε έξω απο το δωμάτιό του και κοίταξε απο την κλειδαρότρυπα με την ελπίδα να δει τον τρόπο προετοιμασίας του. Το μόνο που είδε ήταν τον Παγκανίνι να κάθεται στην άκρη του κρεβατιού του και μετά βίας να αγγίζει τις χορδές. Καμία απολύτως προετοιμασία.

Ο Νικκολό Παγκανίνι πεθαίνει σε ηλικία 58 ετών στη Νίκαια της Γαλλίας, στις 27 Μαίου 1840 χτυπημένος απο φυματίωση. Παρά τη φήμη και τις περιοδείες του σε όλη σχεδόν την Ευρώπη και παρά την αξιοζήλευτη καριέρα βιρτουόζου βιολιστή αλλά και συνθέτη, από την πολυτάραχη ζωή του δεν έλειψαν οι ανατροπές και οι δυσκολίες. Με το καζίνο στο Παρίσι να μην πηγαίνει καλά, αναγκάστηκε να πουλήσει ακόμα και την προσωπική του συλλογή μουσικών οργάνων. Στα τελευταία χρόνια της ζωής του ασχολήθηκε με το εμπόριο εγχόρδων, τομέα στον οποίο φιλοδοξούσε να διακριθεί εκμεταλλευόμενος για ακόμη μια φορά την αξιοπιστία του ονόματός του. Αναγκάστηκε ακόμη και να διδάξει: οι πιο γνωστοί ανάμεσα στους μαθητές του ήταν ο Camillo Sivori και ο Apollinaire de Kontski.

TombΗ φήμη του «δούλου του Σατανά» τον ακολούθησε ακόμα και μετά θάνατον. Ενώ βρισκόταν στη Νίκαια και η κατάσταση της υγείας του είχε επιδεινωθεί, ο επίσκοπος της Νίκαιας έστειλε ιερέα για την τελευταία μετάληψη. Ο Παγκανίνι όμως θεώρησε ότι το μυστήριο ήταν πρόωρο και το αρνήθηκε. Μετά απο μία εβδομάδα πεθαίνει πριν προλάβει να μεταλάβει. Αυτό ήταν αρκετό ώστε η Καθολική Εκκλησία να αρνηθεί την ταφή του στη Γένοβα. Μετά απο χρόνια περιπετειών και αφού περιφέρθηκε σε διάφορους τάφους της Γαλλίας και της Ιταλίας, με παρέμβαση της Μεγάλης Δούκισσας της Πάρμας, η σορός του μεταφέρθηκε και τάφηκε εκεί. Είκοσι δύο χρόνια αργότερα ο γιος του κατάφερε να αποθέσει τα λείψανά του σε έναν μαυσωλείο στο ίδιο μέρος.

Kersting_-_Der_Geiger_Nicolo_PaganiniΠαρά την ιδιοφυία και την μοναδική του επιδεξιότητα, ο Νικκολό Παγκανίνι δεν θεωρείται δημιουργός νέας σχολής στο βιολί. Οι συνθέσεις του ήταν κυρίως έργα που δημιούργησε για να τα εκτελεί ο ίδιος και, συγκριτικά με άλλους συνθέτες, το πλήθος των έργων του δεν είναι ιδιαίτερα μεγάλο. Θα παραμείνει όμως στην Ιστορία ως ο πλέον ξεχωριστός και αξεπέραστος βιρτουόζο του βιολιού, σήμα κατατεθέν για όλες τις επόμενες γενιές βιολιστών. Αποτέλεσε την έμπνευση για πλήθος έργα κορυφαίων δημιουργών, όπως οι Σοπέν, Λιστ, Σούμαν, Χούμελ και άλλων νεοτέρων όχι μόνο κλασικών.

Μάλλον δε θα μάθουμε ποτέ εάν όντως είχε πουλήσει την ψυχή του στον Διάβολο για να αποκτήσει τις απίστευτες ικανότητες του. Πάντως, εάν όντως το έκανε, υπήρξε καλός διαπραγματευτής, γιατί το αντίτιμο που έλαβε δεν ήταν διόλου ταπεινό, μάλλον το αντίθετο. Είναι δε σίγουρο, πως μέχρι σήμερα δεν βρέθηκε άλλος βιολιστής να αποτολμήσει παρόμοια συμφωνία με τον Εωσφόρο. Διότι, πολύ απλά, ποτέ κανείς δεν ξεπέρασε τον Παγκανίνι και το Cannone του, το βιολί του.

Il Violino Di Magico

* * *

 

Εδώ άλλα επετειακά αφιερώματα από το dim/art

Το dim/art στο facebook

Το dim/art στο twitter

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s