Beatlemania

Screen Shot 2014-02-09 at 4.42.43 PMΌταν οι Beatles κατέκτησαν την Αμερική

—Της Μαργαρίτας Ζαχαριάδου—

Όποτε τυχαίνει κάποια επέτειος σχετική με τους Beatles, είτε ως συγκρότημα είτε για τον καθένα ατομικά, συνειδητοποιούμε πως μάλλον δεν θα ερμηνευθεί ποτέ επαρκώς ούτε η επιτυχία τους ούτε η ιδιοφυία τους ούτε το πώς ακριβώς πήραν τη μουσική και την πήγαν πιο μπροστά. Ούτε η διάρκειά τους. Και σίγουρα ούτε ο αντίκτυπος που είχαν στο κοινό, σε μια εποχή που τα μέσα κατασκευής ειδώλων ήταν τουλάχιστον πενιχρά. Η συγκεκριμένη επέτειος είναι ιδιαίτερα σημαδιακή, όχι μόνο για τους Beatles ως φαινόμενο αλλά και για την τηλεόραση ως μέσο.

beatles6Σαν σήμερα, 9 Φεβρουαρίου του 1964, ο Τζων, ο Πωλ, ο Τζωρτζ και ο Ρίνγκο εμφανίστηκαν για πρώτη φορά στο τηλεοπτικό Ed Sullivan Show – και κατέκτησαν την Αμερική.

Είχε περάσει ήδη μισός χρόνος από τότε που οι Beatles είδαν το πρώτο τους άλμπουμ, το Please, please me, στο νούμερο ένα των βρετανικών τσαρτ. Είχαν επίσης έρθει σε επαφή με το βρετανικό τηλεοπτικό κοινό, αντιμετωπίζοντας με απρόσμενο (για τους θεατές) χιούμορ και λίγο θράσος την έκθεσή τους στο φακό – εξάλλου, δεν ήταν πια πρωτάρηδες: η εμπειρία τους από τα αγγλικά και τα γερμανικά κλαμπ τούς είχε ήδη χαρίσει άνεση και επαγγελματισμό.

beatles2Στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού όμως, ο δίσκος τους δεν είχε ακόμα κυκλοφορήσει, και τα τραγούδια τους άρχισαν να παίζονται στο ραδιόφωνο μόλις στα τέλη του 1963. Ο αμερικανικός Τύπος πάντως υποδέχτηκε τους Beatles με ένα μείγμα περιέργειας, θυμηδίας, ακόμα και ειρωνείας όταν προσγειώθηκαν στο JFK. Η συνέντευξη που οργανώθηκε μέσα στο αεροδρόμιο έδωσε το στίγμα και από τις δυο πλευρές:

Δημοσιογράφος: Πώς σας φαίνεται η Αμερική, πώς τη βρίσκετε;

Ρίνγκο: Ε, κοιτάς το χάρτη, και στη Γροιλανδία στρίβεις αριστερά.

Δημοσιογράφος: Τραγουδήστε μας κάτι!

Τζων: Α, όχι, θέλουμε λεφτά γι’ αυτό.

Τα πρώτα δείγματα της Beatlemania στην Αμερική είχαν φανεί ήδη από την παρουσία τριών χιλιάδων θαυμαστών στο αεροδρόμιο. Η βραδιά της εμφάνισής τους στο Ed Sullivan Show, την επιβεβαίωσε πανηγυρικά.

beatles4Ο Σάλιβαν ήταν παρών στο αεροδρόμιο και βλέποντας το πλήθος που είχε μαζευτεί να ουρλιάζει, έκλεισε τη δουλειά με τον Έπσταϊν, τον μάνατζερ των Beatles, επιτόπου. Ως παλιά καραβάνα της δημοσιογραφίας, κατάλαβε ότι «υπήρχε θέμα», και η εκπομπή του ήταν επαρκώς «βαριετέ» ώστε να χωράει τα πάντα – εγγαστρίμυθους, εκπαιδευμένους σκύλους, κάντρι τραγουδιστές, ακόμα και αυτούς τους παράξενους, χλωμούς Βρετανούς με τα μαλλιά που έμοιαζαν σαν περούκες. Το Ed Sullivan Show ήταν, εκείνη την εποχή, κάτι σαν θεσμός στην Αμερική και ο ασφαλέστερος τρόπος για να μπει κάποιος στα αμερικανικά σπίτια. Κανείς όμως δεν περίμενε αυτό που συνέβη. Ο κουμπωμένος, λίγο καμπούρης Σάλιβαν με τη χαρακτηριστική μανιέρα «σοβαρού» παρουσιαστή (τον μιμούνταν ακόμα και οι κωμικοί που έφερνε στην ίδια του την εκπομπή) πόνταρε, βέβαια, στον ενθουσιασμό του κοινού στο στούντιο –728 άτομα βρίσκονταν εκεί– αλλά τελικά ήρθε αντιμέτωπος με μια περίπτωση μαζικής υστερίας.

beatles5Οι τέσσερις νεαροί με τα στενά μαύρα κοστούμια, άρχισαν ξαφνικά να παίζουν μια μουσική πρωτάκουστη, που όμως κατά διαστήματα θύμιζε rocknroll, άλλοτε πάλι rhythmnblues, να κάνουν διφωνίες, να φωνάζουν «yeah, yeah, yeah», να χαριεντίζονται με το φακό. Αιφνιδίασαν τους πάντες. Κανείς δεν περίμενε αυτή την εντελώς δημιουργική μετάπλαση των διαφορετικών μουσικών ιδιωμάτων, αυτό το παράδοξα ιδιοφυές αντιδάνειο, όπου ήχοι γεννημένοι στην Αμερική, ταξίδεψαν στην Ευρώπη και επέστρεψαν μεταμορφωμένοι – και υπέροχοι. Ήταν επίσης η πρώτη φορά που εμφανιζόταν, ως σχήμα, ένα αυτοτελές και αυτοδύναμο γκρουπ, δύο κιθάρες, ένα μπάσο και ντραμς, τέσσερις φωνές, τέσσερα μέλη με ισότιμη λίγο-πολύ παρουσία αντί για το συνηθισμένο, ένας καλλιτέχνης (έστω και ο Έλβις) πλαισιωμένος από την «ορχήστρα» του. Και πιο πρακτικά: εκείνη τη βραδιά υπολογίζεται ότι 73 με 74 εκατομμύρια άνθρωποι, το ένα τρίτο του αμερικανικού πληθυσμού, είδαν και άκουσαν τους Beatles. Το μεγαλύτερο κοινό στην ιστορία της τηλεόρασης μέχρι τότε. Και στις 22 Φεβρουαρίου, που εμφανίστηκαν ξανά, άλλοι τόσοι.

beatles

Ένας από τα εκατομμύρια των θεατών ήταν και ο 13χρονος τότε Τομ Πέττυ:

«Ήταν η στιγμή που άλλαξε τα πάντα στη ζωή μου, ήταν αυτό που με έκανε να θέλω να παίξω μουσική… Εκείνη την εποχή δεν έβλεπες καθόλου συχνά στην τηλεόραση rocknroll. Αλλά οι Beatles ήταν τόσο έτοιμοι για όλο αυτό, τόσο επαγγελματίες, ήξεραν τόσο καλά τι να κάνουν. Και τα τραγούδια – φανταστικά και εντελώς πρωτότυπα. Ήταν οι κατάλληλοι άνθρωποι την κατάλληλη στιγμή στο κατάλληλο μέρος με τα κατάλληλα τραγούδια.

«Πριν απ’ αυτούς, υπήρχαν, βέβαια, τραγουδιστές, όπως ο Έλβις. Αλλά ήταν φοβερό να βλέπεις ένα συγκρότημα που τα έκανε όλα – και τραγουδούσαν και έπαιζαν και έγραφαν τα τραγούδια τους… και επίσης έδειχναν να περνάνε φανταστικά.

beatles3«Λίγες βδομάδες μετά απ’ αυτό, άκουγες παντού στη γειτονιά από τα γκαράζ των σπιτιών μουσικές – παιδιά που έπαιζαν. Και οι κιθάρες δεν βρίσκονταν παντού εκείνη την εποχή, δεν είχαν όλοι κι από μία. Την ίδια χρονιά όμως η Fender πουλήθηκε στη CBS γιατί η ζήτηση για κιθάρες μεγάλωσε ξαφνικά τόσο που δεν μπορούσαν να ανταποκριθούν.

«Δεν θα υπάρξει ποτέ ξανά τέτοια στιγμή στη μουσική. Δεν μπορεί να υπάρξει, λόγω της αθωότητας του κοινού. Αυτή η αθωότητα δεν υφίσταται πια. Αλλά τότε, ήταν υπέροχη εποχή, υπέροχο να είσαι έφηβος και να ζεις αυτή την αποκάλυψη».

Η εικόνα των ασπρόμαυρων, γελαστών Beatles στο Ed Sullivan Show έχει εγγραφεί πλέον στη συνείδηση της δυτικής κουλτούρας ως μια μεγάλη μουσική στιγμή, όπου ένα τεράστιο γκρουπ αποκτά εν μια νυκτί το εύρος του κοινού που του αξίζει, ως μια μεγάλη στιγμή της τηλεόρασης, αλλά κυρίως, νομίζω, ως ένας θρίαμβος της έννοιας της επικοινωνίας, του κόσμου ως συστήματος που μέσω της τέχνης αποκτά κοινές αναφορές και κοινές αγάπες.

* * *

Εδώ άλλες επετειακές αναρτήσεις του dim/art

Το dim/art στο facebook

Το dim/art στο twitter

instagram-logo

img_logo_bluebg_2x

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s