Happy birthday, «Happy birthday»

—της Μαρίας Τσάκος*—

Χθες συμπληρώθηκαν 90 χρόνια από τη μέρα που κυκλοφόρησε το τραγούδι με το οποίο συνδυάζουν το σβήσιμο των κεριών της τούρτας τους εκατομμύρια άνθρωποι σε όλο τον κόσμο.

Το ξέρουν όμως όλοι αυτοί οι άνθρωποι πως κάθε φορά που τραγουδάνε το τραγούδι αυτό δημόσια (σε ένα ρεστοράν, ας πούμε, ή σε σχολείο) θα έπρεπε να πληρώνουν την TIME-Warner;  Και όμως. Αυτό το τόσο αθώο και χαρούμενο τραγούδι που μας εύχεται από το 1924 «ευτυχισμένα γενέθλια» προστατεύεται ακόμα από δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας — τα οποία, μάλιστα, εξακολουθούν να αποτελούν αντικείμενο κατεγγελιών και δικαστικών αγώνων.

Αλλά ας πάρουμε τα πράγματα απ’ την αρχή. Το Happy Birthday δεν γράφτηκε το 1924 αλλά περίπου τριάντα χρόνια νωρίτερα, το 1893, και τραγουδιόταν στα αμερικανικά νηπιαγωγεία με διαφορετικούς στίχους ως παιδικό τραγουδάκι. Δημιουργοί της απλοϊκής αυτής μελωδίας (που έχει όλες κι όλες έξι νότες) και των αρχικών στίχων ήταν δύο αδελφές, η Mildred και η Patty Hill, το δικό τους τραγούδι είχε τίτλο Good Morning to All (το αντίστοιχο του δικού μας Καλημέρα σας Παιδιά, με άλλα λόγια), και το τραγουδούσαν στους μαθητές τους κάθε πρωί. Σε αυτή τη μορφή το τραγούδι έγινε γνωστό και τραγουδήθηκε σε όλα τα νηπιαγωγεία της πολιτείας του Κεντάκι, τα τέλη του 19ου αιώνα.

Οι αδελφές Hill (πονηρά σκεπτόμενες, καθώς φαίνεται) είχαν δώσει εντολή στις νηπιαγωγούς στις οποίες το μάθαιναν να μην το γράψουν ποτέ σε χαρτί. Υπάρχουν μαρτυρίες, όμως, πως ήδη περί το 1911 η λέξη «birthday» έχει αρχίσει να παρεισφρέει στους στίχους και στις 4 Μαρτίου του 1924 το τραγούδι κυκλοφόρησε γραμμένο για πρώτη φορά σε βιβλίο τραγουδιών με τους σημερινούς στίχους, των οποίων ο στιχουργός παραμένει άγνωστος —ίσως επειδή ήταν όχι ένας μα πολλοί.

Σε λίγο το τραγούδι ακούγοταν στις ταινίες και τα ραδιόφωνα ελεύθερα και μάλιστα το 1931 ακούστηκε και στο μιούζικαλ The Band Wagon που ανέβηκε στο Broadway. Δύο χρόνια αργότερα, η ταχυδρομική εταιρεία Western Union το χρησιμοποίησε για το πρώτο της «τραγουδιστό τηλεγράφημα» και έκανε την εμφάνισή του και σε ένα ακόμα μιούζικαλ και έτσι, το 1934, η τρίτη αδελφή Hill, Jessica, αποφάσισε να πάρει μέτρα και κατοχύρωσε τα δικαιώματα του Happy Birthday επικαλούμενη τις ομοιότητές του με το Good Morning To All.

Την επόμενη χρονιά έρχεται η πρώτη έκδοση του τραγουδιού από τον οίκο Clayton F. Summy Company — στoν οποίo εργαζόταν τότε η Jessica Hill. Σύμφωνα με την αμερικανική νομοθεσία, οι αδελφές Hill (ή οι κληρονόμοι τους) είχαν δικαίωμα να απαιτούν αμοιβή για κάθε δημόσια εκτέλεση του τραγουδιού ώς το 1991. Αργότερα, με αλλαγή του σχετικού νόμου και κατάθεση αίτησης ανανέωσης, αυτό το διάστημα παρατάθηκε έως το 2030. (Τονίζεται όμως πως η προστασία του δικαιώματος αφορά το τραγούδι με τους στίχους του και όχι τη μουσική του, η οποία θεωρείται ήδη κοινό κτήμα). Το 1988, μέσα από μια διαδικασία αλυσιδωτών εξαγορών, η ΤΙΜΕ-Warner απέκτησε την πνευματική ιδιοκτησία του τραγουδιού και έκτοτε επιβάλλει με αυστηρότητα τα δικαιώματά της και εισπράττει ετησίως περίπου 2 εκατομμύρια δολάρια. Από αυτά τα μισά πηγαίνουν στο Ίδρυμα των αδελφών Hill και στους νόμιμους κληρονόμους τους.

Δεν είναι λίγοι εκείνοι που ισχυρίζονται πως το Happy Birthday πρέπει ενταχθεί σε καθεστώς κοινού κτήματος (public domain). Το 2010 ο Robert Braunels έγραψε σχετική διπλωματική με τίτλο Copyright and the World’s Most Popular Song στο οποίο επικαλείται πάνω από 200 ντοκουμέντα από αρχεία που εντόπισε σε διάφορες αμερικανικές πολιτείες για να στοιχειοθετήσει τον ισχυρισμό ότι η πνευματική ιδιοκτησία των αδελφών Hill είναι υπό αμφισβήτηση και πως ο πραγματικός στιχουργός δεν έχει υπάρχει καταγεγραμμένος πουθενά. Στην ίδια έρευνα υποστηρίζει πως, ακόμα και αν υποτεθεί ότι τα δικαιώματα τούς ανήκαν αρχικά, δεν τα ανανέωσαν τη δεκαετία του ‘60 ως όφειλαν σύμφωνα με το νόμο και, άρα, δεν τα κατέχουν πλέον.

Μάλιστα, το καλοκαίρι του 2013, μια κινηματογραφίστρια, η Jennifer Nelson, υπέβαλε αγωγή εναντίον της Warner επειδή την χρέωσαν 1.500 δολάρια για το δικαίωμα να χρησιμοποιήσει απόσπασμα του τραγουδιού σε φιλμ που γύριζε με θέμα το ίδιο το Happy Birthday και την ιστορία του.

Ποιος έχει δίκιο;  Θα μπορούμε πλέον να τραγουδάμε το Happy Birthday δίχως να μας ζώνουν τα φίδια πως η Warner θα μας στείλει τιμολόγιο; Τα δικαστήρια θα αποφασίσουν προσεχώς.

Υ.Γ: Αλήθεια, στη Μέριλιν ή στον εορτάζοντα John Kennedy πήγε ο λογαριασμός μετά από εκείνη τη διάσημη performance;

*Βασισμένο σε άρθρο της Alice Vincent στην Telegraph, στην ιστοσελίδα Unhappy Birthday και στην ανάρτηση Birthdays Can Be Expensive στο ιστολόγιο της Elyse Bruce.

* * *

Εδώ άλλες επετειακές αναρτήσεις του dim/art

Το dim/art στο facebook
Το dim/art στο facebook

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για την εξάλειψη των ανεπιθύμητων σχολίων. Μάθετε πως επεξεργάζονται τα δεδομένα των σχολίων σας.