Home

—του Αλέξανδρου Χαρκιολάκη*— 

Σκαλκώτας foto 2

Σάν σήμερα, γεννήθηκε στη Χαλκίδα ένας από τους σημαντικότερους συνθέτες της Ευρώπης (ναι, της Ευρώπης). Ένας συνθέτης που κινήθηκε μεταξύ διαφορετικών ιδιωμάτων, υπήρξε –μαζί με τον Δημήτρη Μητρόπουλο όσο εκείνος έγραφε μουσική– ο μοντερνιστικός πόλος της ελληνικής έντεχνης μουσικής. Τον Σκαλκώτα οι περισσότεροι τον γνωρίζουν από το συχνά παρουσιαζόμενο έργο του 36 Ελληνικοί Χοροί. Δεν θα ξεχάσω ποτέ την έκπληξη που ένιωσα όταν άκουσα από το Radio Three της Μεγάλης Βρετανίας το συγκεκριμένο έργο, το οποίο μάλιστα επαναλήφθηκε την επόμενη ημέρα «κατ’ απαίτηση των ακροατών», όπως μας ενημέρωνε ο παραγωγός της συγκεκριμένης εκπομπής. Φυσικά, κανείς δεν μπορεί να παραγνωρίσει τη συνεισφορά της σουηδικής δισκογραφικής εταιρείας BIS στην ανάπτυξη της φήμης του Ν. Σκαλκώτα. Η εν λόγω εταιρεία πριν από κάποια χρόνια πήρε την γενναία απόφαση να ηχογραφήσει το σύνολο του έργου του συνθέτη. Το έχει καταφέρει σε μεγάλο βαθμό

194873200906_b_lkotasΟ Νίκος Σκαλκώτας έμελλε να μην αναγνωριστεί στη πληρότητα που του άξιζε όσο ζούσε. Αρχικά σπούδασε στο Ωδείο Αθηνών, από το οποίο αποφοίτησε το 1918. Το 1921 λαμβάνει την Αβερώφειο υποτροφία και αναχωρεί για το Βερολίνο για να σπουδάσει πρώτα βιολί και στη συνέχεια σύνθεση. Έχουν ακουστεί πολλές διαφορετικές εικασίες σχετικά με το ποιους δασκάλους είχε ο Σκαλκώτας. Το σίγουρο είναι ότι ο Σκαλκώτας κινείτο εντός του κύκλου της αβαν γκαρντ σκηνής της εποχής του που χαρακτηρίσθηκε ως «Δεύτερη Σχολή της Βιένης», μια άτυπη «ομάδα» συνθετών που έγραφαν στο ιδίωμα του δωδεκαφθογγισμού, το σύστημα σύνθεσης που είχε επινοήσει ο Άρνολντ Σένμπεργκ. Ο Σκαλκώτας ακολούθησε τον δρόμο του δωδεκαφθογγισμού συνθέτοντας παράλληλα και τονικά έργα (το ίδιο έκαναν κι άλλοι συνθέτες της εποχής που κινούνταν σε αυτούς τους δύο παράλληλους κόσμους), ενώ ταυτόχρονα ανέπτυξε τη δική του ιδιότυπη μουσική γλώσσα μέσα στα πλαίσια του δωδεκαφθογγισμού.

Παρέμεινε στη Γερμανία για δώδεκα χρόνια και αφού εν τω μεταξύ είχε λάβει άλλη μία υποτροφία από τον Ε. Μπενάκη. Κατά τη διάρκεια της παραμονής του στη Γερμανία έγραψε πολλά έργα, κάποια από αυτά δυστυχώς παραμένουν χαμένα. Παρόλη την δημιουργική του πορεία, ο Σκαλκώτας δεν αναγνωρίστηκε άμεσα στη Γερμανία και η άνοδος του ναζιστικού κινήματος τον βρήκε να επιστρέφει στην Ελλάδα κι ενώ ο φίλος και μέντοράς του Άρνολντ Σένμπεργκ αναχωρούσε για την Αμερική.

A2

Με την επιστροφή του στην Ελλάδα τα πράγματα δεν ήταν εύκολα, η ελληνική μουσική σκηνή δεν ήταν έτοιμη να υποδεχθεί με το ανάλογο ενδιαφέρον το ιδιότυπο ταλέντο του. Η εργασία που κατάφερε να εξασφαλίσει ήταν να παίζει βιολί στα τελευταία αναλόγια διαφόρων ορχηστρών της πρωτεύουσας. Παράλληλα όμως συνέχιζε να συνθέτει πυρετωδώς. Υπάρχουν διάφορες μαρτυρίες που μιλάνε για έναν Σκαλκώτα αποκομμένο από την καθημερινότητα να εργάζεται ατελείωτες ώρες είτε παίζοντας βιολί είτε συνθέτοντας, διάγοντας έναν, ουσιαστικά, ασκητικό βίο.

Ακόμη και κατά τη διάρκεια της Κατοχής αυτή η ρουτίνα δύσκολα σπάει, με εξαίρεση τις εβδομάδες που κρατείται στο στρατόπεδο του Χαϊδαρίου, όπως μας ενημερώνει ο John Thornley  στο κείμενό του με τίτλο Ο Σκαλκώτας στο Χαϊδάρι (αξίζει κανείς να αναζητήσει τον τόμο όπου περιλαμβάνεται το εν λόγω κείμενο και ο οποίος κυκλοφόρησε πριν κάποια χρόνια από τις εκδόσεις του Μουσείου Μπενάκη με τίτλο Νίκος Σκαλκώτας – Ένας Έλληνας Ευρωπαίος. Ακόμη όμως κι εκεί βρίσκει τον χρόνο και συνθέτει σύμφωνα με μαρτυρίες. Δυστυχώς τα συγκεκριμένα έργα έχουν χαθεί.

Nikos_SkalkotasΚατά την τελευταία περίοδο της ζωής του παντρεύεται με την Μαρία Παγκαλή με την οποία αποκτά δύο παιδιά. Ο πειραματισμός δείχνει να είναι συνυφασμένος με τη καλλιτεχνική φύση του Σκαλκώτα κι έτσι δεν διστάζει να επιλέξει ως βασικό θέμα του δεύτερου μέρους του έργου του Κοντσέρτο για δύο βιολιά κι ορχήστρα το γνωστό ρεμπέτικο τραγούδι του Βασίλη Τσιτσάνη Θα πάω εκεί στην αραπιά. Ένα ουσιαστικά «μπαχικό» έργο διανθίζεται από ένα ρεμπέτικο τραγούδι, το οποίο με τη σειρά του υφίσταται μία μετεξέλιξη διαρκούς χρωματικότητας.

Η ζωή του Νίκου Σκαλκώτα παίρνει αιφνίδιο τέλος λόγω επιπλοκών μιας περιεσφιγμένης κήλης την οποία είχε αμελήσει να φροντίσει. Το έτος ήταν 1949 και ο Σκαλκώτας μονάχα 45 ετών.

* Ο Αλέξανδρος Χαρκιολάκης είναι μουσικολόγος

36 Ελληνικοί Χοροί

Η Θάλασσα

Κοντσέρτο για Πιάνο και Δέκα Πνευστά

Ντοκιμαντέρ για τον Σκαλκώτα στην εκπομπή Παρασκήνιο

* * *

skalkotas_stamp

* * *

Εδώ άλλες επετειακές αναρτήσεις του dim/art

Το dim/art στο facebook

Το dim/art στο twitter

instagram-logo

img_logo_bluebg_2x

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s