Σφραγίδες

—του Γιάννη Παπαθεοδώρου για τη στήλη Ανώμαλα ρήματα

Ο γνωστός εργατολόγος βουλευτής του ΣΥΡΙΖΑ κ. Αλέξης Μητρόπουλος άστραψε και βρόντηξε στη Βουλή τις τελευταίες μέρες. Αιτία ήταν η πρόταση για την κατάργηση του Οργανισμού «Θεόδωρος Κολοκοτρώνης». Σύμφωνα με όσα μαθαίνουμε από το σχετικό ρεπορτάζ, ο οργανισμός ιδρύθηκε το 2003 με σκοπό την έρευνα και τη μελέτη των εθνικοαπελευθερωτικών αγώνων των Ελλήνων και ειδικότερα της ελληνικής επανάστασης του 1821, καθώς και του έργου και της ζωής του Κολοκοτρώνη. «Μας απελευθέρωσε, τον φυλακίσαμε αγνώμονες, θα τον ξεχάσουμε κιόλας;», ρώτησε ο βουλευτής τον αρμόδιο υπουργό. Ο κ. Μητσοτάκης απάντησε βάζοντας στο κάδρο και τους άλλους ήρωες του Εικοσιένα. «Πιστεύετε πραγματικά ότι για να μείνει ζωντανή η μνήμη του Θ. Κολοκοτρώνη χρειαζόμαστε ένα νομικό πρόσωπο; Να φτιάξουμε λοιπόν και ένα για τον Οδυσσέα Ανδρούτσο, για τον Αθανάσιο Διάκο, για τον Γιώργο Καραϊσκάκη και δεν ξέρω και εγώ για ποιον άλλο. Μα μπορεί να λέγεται αυτό το πράγμα σοβαρά;…». Μέσα από αυτή τη σύντομη πολιτική σύγκρουση, μπορεί κανείς να διαπιστώσει ότι οι ιδεολογικές χρήσεις και οι καταχρήσεις της δημόσιας μνήμης και ιστορίας ρίχνουν ακόμη τη σκιά τους στο παρόν.

Κανείς δεν αμφιβάλλει πως το Εικοσιένα εξακολουθεί να είναι κεντρικός συμβολικός τόπος της νεοελληνικής ιστορίας. Επενδυμένος παλαιότερα με τη δεξιά εθνικιστική ρητορεία, αργότερα με τις αριστερές θεωρήσεις του «αντιστασιακού έθνους» και πρόσφατα με έναν ιδιότυπο μιντιακό εγκυκλοπαιδισμό —ποιος δεν θυμάται, άραγε, το ντοκιμαντέρ του ΣΚΑΙ;—, το Εικοσιένα μπόλιασε τη δημόσια σφαίρα με έναν αρχετυπικό τρόπο κατανόησης της νεοελληνικής πολιτισμικής συνείδησης. Με τον καιρό έγινε ολοένα και πιο εύκολο να μιλάει κανείς για το «εθνικό πάνθεον» των ηρώων και λιγότερο για την ίδια την ιστορία της ελληνικής επανάστασης. Η «δικανική χρήση» της ιστορίας —για να θυμηθούμε την εύστοχη παρατήρηση του Σπύρου Ασδραχά— τροφοδότησε με χρηστικά επιχειρήματα τις ανάγκες μιας συγκυρίας, που αδιαφορούσε για την ίδια την ιστορία αλλά ενσωμάτωνε την εργαλειακή της ένταξη στις ανάγκες της συγκυρίας. Κάπως έτσι φτάσαμε στο σχόλιο του κ. Λαφαζάνη για τις τελικές διατάξεις του νομοσχεδίου: «Σκοτώνουν τα άλογα όταν μεγαλώσουν; Αυτή είναι η λογική; Δεν χρειάζεται να βάλουμε υπουργό, έναν χασάπη να βάλουμε με την κυριολεκτική έννοια του όρου», είπε ο κοινοβουλευτικός εκπρόσωπος του ΣΥΡΙΖΑ, αποκρούοντας τη λογική της κατάργησης του εν λόγω φορέα.

Τι είναι όμως αυτό το ίδρυμα; Και πάλι από το σχετικό ρεπορτάζ μαθαίνουμε πως ιδρύθηκε με νομικές διατάξεις που ψηφίστηκαν τον Ιούλιο του 2003, από το θερινό τμήμα της Βουλής, και εμπνευστής του ήταν ο βουλευτής του ΠΑΣΟΚ, Γιάννης Ζαφειρόπουλος. Πρόκειται μάλιστα για ίδρυμα που λειτουργεί ως νομικό πρόσωπο ιδιωτικού δικαίου υπό την εποπτεία του υπουργού Πολιτισμού, ενώ ως έδρα του οριζόταν η Τρίπολη. Ως εδώ, τα πράγματα είναι απλά. Στην Ελλάδα της προηγούμενης δεκαετίας, η ίδρυση τέτοιων φορέων ήταν περίπου αυτονόητη, στο βαθμό που η τοπική ιστορία έδινε τον τόνο για τις κεντρικές πολιτιστικές επιλογές μιας κατά βάση κρατικιστικής αντίληψης για τη διαχείριση του εθνικού παρελθόντος. Στο κάτω-κάτω, ο «Γέρος του Μοριά» ήταν το εύκολο άλλοθι γα την πιο παραδοσιακή διαχείριση των εθνικών συμβόλων.

Η κρίση όμως τα άλλαξε όλα. Σε ό,τι αφορά την πολιτιστική πολιτική είναι σχεδόν βέβαιο πως βρισκόμαστε μπροστά σε μια αλλαγή παραδείγματος. Οι δημόσιες πολιτικές για τον πολιτισμό συστήνονται πλέον ως «συγχωνεύσεις-καταργήσεις» ενώ την ίδια ώρα η αντιπολίτευση οχυρώνεται πίσω από ένα ρετρό πρόγραμμα διατήρησης κεκτημένων, για να συναντηθεί με ένα φαντασιακό παρελθόν που εμπεριέχει φυλακισμένους ήρωες και φορείς-σφραγίδες. Ο «Γέρος του Μοριά» δεν είναι τίποτε άλλο από την ετεροχρονισμένη υπεράσπιση μιας παλαιοπασοκικής πολιτικής με εθνολαϊκιστικό πρόσημο. Βεβαίως ο υπουργός ποτέ δεν εξήγησε γιατί οι συγχωνεύσεις που ενέκρινε εξυπηρετούν ένα διαφορετικό και εναλλακτικό σχέδιο για την πολιτισμική μνήμη και ιστορία. Η κυβέρνηση πρότεινε την κατάργηση μιας σφραγίδας και η αντιπολίτευση αντιμετώπισε το Εικοσιένα σα να ήταν μια σφραγίδα. Στο μεταξύ, χάθηκε για άλλη μια φορά η ευκαιρία να συζητήσουμε ουσιαστικά για την ιστορία, τα τοπικά της δίκτυα και την κοινωνική πρόσληψή της. Με άλλα λόγια, ο Γέρος άργησε μια μέρα….

* * *

Εικόνα εξωφύλλου: ItsK

Εδώ άλλες αναρτήσεις από τη στήλη Ανώμαλα ρήματα

Το dim/art στο facebook
Το dim/art στο facebook

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.